Dromen van een betere toekomst of schilderen met gevoel voor drama. Dit zijn de interessantste exposities die nu in musea te zien zijn.
Letizia Battaglia (1935-2022) uit Palermo mag de geschiedenis ingaan als de voornaamste fotograaf van de bloedige maffiaoorlogen van de jaren zeventig en tachtig, maar haar hart lag toch ook bij de kinderen, vooral de meisjes in de straten van de stad. Kwetsbaar, verloren én hartstochtelijk, zoals zij zichzelf herinnerde van haar kinderjaren in Palermo.
In een interview zei ze: ‘Die kleine meisjes, de dromen van die meisjes, blijven me ontroeren. Ik bleef zoeken naar die droom, over liefde, over een prachtige toekomst, avonturen, vrede, vrijheid en schoonheid.’ Lees de recensie.
★★★★☆
Fotomuseum Den Haag, t/m 23/8.
In het pikkedonker van de nacht is één kaars aangestoken. Het felle schijnsel verlicht het halfnaakte, iets onderuitgezakte lichaam van Jezus. Zijn gezicht wendt hij af, ogen gesloten. Grijnzend doemen zijn belagers op. Een doornenkroon hebben ze al op zijn hoofd gedrukt, nu proberen ze plagerig een houten stok in zijn handen te duwen. Je hóórt ze bijna honend lachen. ‘Heeft de koning van de Joden niet een scepter nodig?’
In het Centraal Museum in Utrecht hoor je nu écht een zacht, onheilspellend geroezemoes als je voor De bespotting van Christus (circa 1615) van Gerard van Honthorst staat. En ruik je licht de geur van rokerige kaars. Lees de recensie.
★★★★☆
Centraal Museum, Utrecht, t/m 13/9.
Het klinkt stom: is er voor het eerst een performance in het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië, hoop ik zo gauw die begint dat die snel weer ophoudt. Maar precies zo is het bedoeld. Wat kunstenaar Dries Verhoeven en curator Rieke Vos de bezoeker aandoen is radicaal onaardig.
Ze traden niet in detail in de interviews voorafgaand aan de tentoonstelling, maar een paar ingrediënten waren bekend. Het vertrouwde Rietveldpaviljoen in de Giardini is uitgerust met steunberen en rolluiken. Er mogen maximaal honderd mensen naar binnen, dan sluit het paviljoen zich langzaam en staat er iets te gebeuren. Telefoons uit, aandacht erbij. Lees de recensie.
★★★★☆
Nederlands Paviljoen, Giardini, Biënnale van Venetië, 9/5 t/m 22/11.
Het is een sterk uitgangspunt, de zinsnede aan het begin van de tentoonstelling over Yves Klein (1928-1962) en zijn verwanten in het Stedelijk Museum Schiedam. Namelijk dat de expositie laat zien ‘hoe het talent van een wereldberoemd kunstenaar mede het resultaat is van de artistieke verrichtingen van een familie waarvan hij deel uitmaakte’.
Kortom, je zou je, wandelend door de zalen, moeten afvragen of het kunstenaarschap van de Franse beroemdheid een kwestie is van nature, nurture, beide, of toch gewoon van Yves’ eigen, hoogstpersoonlijke, onversneden individualiteit? Lees de recensie.
★★★★☆
Stedelijk Museum Schiedam, t/m 25/10.
Van alle kunstenaars uit de 17de eeuw is Jan Steen (1626-1679) de minst serieuze, mafste en daarmee voor moderne ogen de minst artistieke. Zo werd hij ook lang beschreven: als een kroegbaas die het schilderen er zo’n beetje bijdeed. Knap gemaakt die schilderijen, maar niet hoogstaand.
Steens reputatie heeft geen echte dieptepunten gekend, maar hij is ook nooit heilig verklaard, zoals Rembrandt en Van Gogh. Vierhonderd jaar geleden werd Steen in Leiden geboren en dat wordt daar nu gevierd in museum De Lakenhal. Lees de recensie.
★★★★☆
Lakenhal, Leiden, t/m 23/8.
Ivna Esajas werkt al jaren als kunstenaar, maar plots duikt haar naam overal op. In het Stedelijk maakte ze een tentoonstelling die maar twee zalen beslaat, toch wil je er uren blijven. Je kunt wegzakken in het pluche terwijl je haar kleurrijke figuren ontmoet, bladeren in de catalogus of wegdromen bij de playlist die is samengesteld door DJ Lovesupreme. ‘Uitnodigend’ is hier een understatement.
Esajas kreeg deze solotentoonstelling in het kader van de ABN Amro Kunstprijs. Ze koos ervoor het podium te delen met kunstenaars met wie ze zich verwant voelt en die, net als zij, wortels hebben in de Afrikaanse diaspora. Lees de recensie.
★★★★☆
Onderdeel van de ABN Amro Kunstprijs. Stedelijk Museum Amsterdam, t/m 7/6.
Misschien is het de opgewekte lach of de haast nonchalante houding waardoor Judith Leyster op haar zelfportret zo onweerstaanbaar is. In de ene hand houdt ze een penseel, in de andere een palet; ze is aan het werk.
We weten het inmiddels: ook vrouwen zoals Leyster maakten kunst, al zijn het voornamelijk haar mannelijke tijdgenoten die herinnerd worden. En toch voelt binnenlopen in de tentoonstelling Onvergetelijk in het Museum voor Schone Kunsten in Gent, over meer dan veertig vrouwelijke kunstenaars uit de Lage Landen tussen 1600 en 1750, als een vrolijke verademing. Lees de recensie.
★★★★☆
Museum voor Schone Kunsten, Gent, t/m 31/5.
De Nederlandse amateurantropoloog Paul Julien (1901-2001) maakte vorige eeuw vele expedities naar Afrika. Ter plekke filmde hij zichzelf terwijl hij de lokale bevolking aan pseudowetenschappelijk onderzoek onderwierp.
Het zijn verstikkende beelden. Maar zie wat de Portugese kunstenares Paula Albuquerque ermee doet, in een van de scènes uit haar video-installatie Becoming Opaque: voortdurend laat ze kakelbonte stromen pixels los op Juliens praktijken, als een digitale vloedgolf. Becoming Opaque is een van de opvallendste werken van de expositie Eye(s) Open, nu te zien in Eye. Lees de recensie.
★★★★☆
Filmmuseum Eye, Amsterdam, t/m 6/9.
Groepstentoonstellingen kun je losjes indelen in twee soorten. Je hebt tentoonstellingen die rond een breed thema een waaier aan perspectieven en interpretaties geven. En je hebt tentoonstellingen waarbij de curator heel duidelijk een eigen visie op het thema neerzet.
Autonomous in Brutus is een voorbeeld van dat tweede. Net als in haar eerdere, vaak spectaculaire thematentoonstellingen vertelt Ine Gevers aan de hand van kunstwerken een verhaal over waar het volgens haar met de wereld naartoe gaat: AI dreigt onze menselijkheid en creativiteit te vervangen door voorspelbare, op winst en efficiëntie gerichte eenheidsworst. Lees de recensie.
★★★★☆
Brutus in Rotterdam, t/m 14/6.
Pontificaal in een museumzaal staat een slordig, half opgemaakt bed. De lakens en kussens zijn vergeeld, ondergoed lijkt er achteloos op gesmeten. Ernaast, op een donkerblauw kleedje, liggen pantoffels, een knuffel en talloze rommeltjes.
We verdringen ons bij een van de bekendste Britse kunstwerken aller tijden, in 2014 geveild voor omgerekend zo’n 3 miljoen euro: My Bed van Tracey Emin uit 1998. Ooit goed voor een kunstschandaal, nu pronkstuk op een cultureel evenement van jewelste: het uitgebreide retrospectief van Tracey Emin, getiteld A Second Life. Lees de recensie.
★★★★☆
Tate Modern, Londen, t/m 31/8.
Pas vijftien jaar is de Amersfoortse Carla Kogelman (64) fotograaf, een relatief korte periode waarin ze al snel grote prijzen won bij De Zilveren Camera en World Press Photo. Afkomstig uit de theaterwereld ontpopte ze zich als documentairefotograaf met een warme en geduldige blik.
Ze weet, zo valt bij al haar werk op, een grote vertrouwensband met mensen op te bouwen, ook al omdat ze hen vaak jarenlang volgt. Die vasthoudendheid resulteert in intieme beelden die getuigen van de eigenheid en authenticiteit van, vooral, de kinderen in haar werk. Lees de recensie.
★★★★☆
Museum Flehite, Amersfoort, t/m 30/8.
Een schilderij van een pakje Typhoo Tea. Britser krijg je het niet. In Kunstmuseum Den Haag hangt dit eigenzinnige popartkunstwerk van David Hockney tegen de muur tussen circa zestig andere schilderijen en tekeningen, als pars pro toto van de Britse, sorry, Londense kunstscene van naoorlogse schilders.
Oftewel: de ‘School of London’, zoals de groep van ongeveer veertien kunstenaars ook wordt genoemd, hoewel het geen echte ‘school’ was. Meer een geslaagde verkoopslogan. Lees de recensie.
★★★★☆
Kunstmuseum Den Haag, t/m 7/6.
Conservator Frits Scholten kneedde de tentoonstelling Metamorfosen in het Rijksmuseum tot iets dat bij elkaar meer is dan de losse elementen. Er is beeldrijm, vormverwantschap en, vooral, onverwachte harmonie. Het bindmiddel: de verhalen uit de Metamorfosen. In elke tijd en onder elke kunstenaarshand werden die weer in een andere gedaante vormgegeven, keer op keer weer actueel.
Ovidius was een klassieke dichter; daarover kun je heel gewichtig doen of dat kan juist best intimiderend zijn. Maar wel een dichter van wie de verhalen in zo veel verschijningen door de geschiedenis piepen, dat iedereen er wel iets van kent. Lees de recensie.
★★★★★
Rijksmuseum Amsterdam (i.s.m. Galleria Borghese, Rome), t/m 25/5.
Dat het bijzonderste voorwerp en het vreemdste vrijwel naast elkaar liggen in de nieuwe tentoonstelling Birds in het Mauritshuis in Den Haag, zegt een hoop over de ambities van de samenstellers. Beide voorwerpen gaan over vogels.
Het bijzonderste voorwerp: het 11de-eeuwse prekenboek waarin vermoedelijk de eerste zin in – een versie van – de Nederlandse taal is geschreven: ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu, wat unbidan we nu?’ Lees de recensie.
★★★★☆
Mauritshuis, Den Haag, t/m 7/6.
‘Hip Hop Is’ in het Groninger Museum laat zien hoe de beeldtaal van hiphop de beeldende kunsten beïnvloedde. In zalen die zowel kleurrijk en stijlvol als een beetje duister zijn, zien we de hiphopcultuur oprukken in de beeldende kunst. Vanaf het begin, want de schilderkunst (graffiti) en dans (breakdance) van de hiphopcultuur schoten buiten de VS vaak eerder wortel dan het muziekgenre zelf.
Muziek? Die is er zeker wel, maar wordt zelden zo dominant als je wellicht zou verwachten, ook niet in de eerste zaal waar 840 Nederlandse platenhoezen uit het Dutch Hiphop Archive hangen. Zelfs hier is hiphop voor één keer primair muziek om naar te kijken. Lees de recensie.
★★★★☆
Groninger Museum, Groningen, t/m 16/8
Vrijblijvend advies aan alle veertigplussers die de fototentoonstelling Fake! in het Rijksmuseum in Amsterdam gaan bezoeken: neem een loep mee. Met een loep kun je tenminste zien dat de vrouw die op een begin 20ste-eeuwse ansichtkaart in de lucht boven Hamburg zweeft, samen met haar man en een paraplu, ook nog drie baby’s vervoert.
Dat is dus meteen het tweede advies (voor alle bezoekers): even je scepsis thuislaten. Op deze tentoonstelling kan alles. Lees de recensie.
★★★★☆
Rijksmuseum, Amsterdam, t/m 25/5.
Elke week kiest de kunstredactie een opvallend kunstwerk dat nu in een expositie is te zien.
Deze week waren we in Utrecht, waar we ons verwonderden over een video van Kongo Astronauts.
Een ruimtewezen crasht in de jungle. Hij draagt een pak van oude printplaten en ander elektronisch afval. Zelfs zijn gezicht bestaat uit snoeren en circuitjes. Op aarde wordt hij opgevangen en zwijgend rondgeleid door magisch ogende figuren: een sapeur (een soort dandy), een medicijnvrouw en twee wezens die van top tot teen getooid zijn in bladeren. Lees Kunstwerk van de week.
Vorige week waren we in Hasselt, waarna een schilderij van Mohammed Sami ons niet meer losliet.
Sinds ik het schilderij Emotional Home van Mohammed Sami voor het eerst zag, nu precies een week geleden, denk ik er de hele tijd aan. Hoewel, denken, dat is niet het goede woord. Het is meer alsof dit geheimzinnige beeld op mijn netvlies gebrand staat. Als ik mijn ogen dichtdoe, zie ik het op de binnenkant van mijn oogleden. Het is een mengeling van herkenning en vervreemding, die maakt dat dit beeld me niet loslaat. Lees Kunstwerk van de week.
Over dit overzicht: de kunstredactie maakt een selectie uit de meest positief besproken tentoonstellingen en de rubriek Kunstwerk van de Week.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant