Opera Aan vondsten en lagen ontbreekt het niet in de nieuwe productie van Mozarts ‘Le Nozze di Figaro’. De weerbarstige benadering van regisseur Kirill Serebrennikov zal niet bij iedereen in de smaak vallen: hij wil raken, niet behagen.
Georgy Kudrenko als Cherubino in 'Le nozze di Figaro' door De Nationale Opera
W.A. Mozart, Le nozze di Figaro. Door De Nat. Opera, Ned. Kamerorkest o.l.v. Francesco Corti. Regie: Kirill Serebrennikov. Gezien: 8/5, aldaar t/m 28/5. Info: operaballet.nl
Een letterlichtkunstwerk trekt direct je aandacht. ‘Capitalism kills love!’ Ervoor: sensuele, Jeff Koons-achtige zilveren reuzensculpturen. Hier leven rijken met een matig ontwikkelde smaak, dat zie je meteen. In de kelder snorren zes wasmachines naast de lockers van het bedienend personeel. Zo weet je al in de eerste maat dat deze nieuwe productie van Mozarts Le nozze di Figaro (1786) in onze tijd speelt. Verleiding en bedrog? Die gaan per selfie en per slordig getypt appje. De proleterige graaf Almaviva en zijn vrouw zouden niet misstaan in realityshow De Almavivaatjes.
De Russische regisseur Kirill Serebrennikov, in Amsterdam eerder te gast voor fantasierijke eigentijdse ensceneringen van Der Freischütz (2022) en Boris Goedoenov (2025), zal niet alle handen op elkaar krijgen voor zijn benadering van Mozarts Le nozze di Figaro, eerder te zien bij de Komische Oper in Berlijn. De Amsterdamse première oogstte vrijdagavond bravo’s én boe’s. Veel operaliefhebbers, onder wie een meerderheid van de professionele operazangers, vinden Mozarts Nozze de mooiste opera die er is. Sprankelende noten, geestige maatschappijkritiek, weemoedige schoonheid – de Nozze heeft het allemaal. Maar Serebrennikov wil niet behagen, hij wil raken.
Zijn eerste Mozart-opera (Così fan tutte, 2018) regisseerde Serebrennikov tijdens een twee jaar durend huisarrest, wegens vermeende verduistering van subsidiegelden. Met een enkelband om via iPad vanuit zijn appartement in Moskou. Deze Nozze is soms doelbewust lelijk en overprikkelend. Druk, intens, overvol beelden en details. Je bent nog nauwelijks bekomen van een met messen zwiepende, halfnaakte adonis of een beamer voert je alweer een postmoderne wijsheid van de socioloog Jean Baudrillard, waar je met je verstand nauwelijks bij kan. Toch: om de inventiviteit en de humor van de regie kun je niet heen. En Serebrennikovs Nozze doet wat-ie beoogt; hij toont aan hoe tijdloos het verhaal is, en hoe eeuwig betekenisvol de schoonheid van de muziek.
De Nationale Opera heeft een rijk verleden vol geslaagde moderne Mozart-ensceneringen. Er waren magische bij, zoals La Clemenza di Tito (2018) onder leiding van wonderdirigent Teodor Currentzis en regie van Peter Sellars. En vaak hernomen publieksfavorieten, zoals de in een autoshowroom gesitueerde Nozze (2006) van regieduo Wieler/Morabito, en de fantasievolle Die Zauberflöte (2012) in regie van Simon McBurney. Gaat deze nieuwe Nozze het ook schoppen tot publiekslieveling? Je vraagt het je af, Serebrennikovs benadering is er waarschijnlijk toch te weerbarstig voor.
Waarmee deze productie wél operageschiedenis schrijft, is de dubbele invulling van de rol van de jonge page Cherubino. Cherubino is hier een doofstomme jongen, stuiterend van testosteron en lekker woest fysiek gespeeld door acteur Georgy Kudrenko. Zijn doventolk Cherubina (Cecilia Molinari) flankeert hem en zingt prachtig al zijn aria’s.
Dirigent Francesco Corti, van huis uit klavecinist, heeft volop muzikale ideeën én dit is zijn eerste Nozze. Beide hoor je. Het Nederlands Kamerorkest speelt fraai en contrastrijk, maar soms wat rechtdoorzee. Juist erg avontuurlijk is het aandeel van klavecinist Pedro Beriso, die losjes moderne ringtones door de recitatieven mixt. Maar voor een Mozart-stijl met fijnere krulletjes zet je toch thuis even Currentzis, Gardiner of Pichon op.
De cast is bevredigend, al zijn de mannenrollen net een fractie minder sterk bezet dan de vrouwenrollen. Bariton Michael Nagl is een Figaro vol charme. Hij heeft een fijne, stevige bariton, maar het duurt even voor die is warmgedraaid. Björn Bürger (Almaviva) mist net de verleidingkracht die zijn rol extra reliëf had gegeven. Naast de karaktervolle Véronique Gens (Marcellina) en de meer vol-krachtige dan kwetsbare Olga Kulchynska (gravin) is de Amerikaanse sopraan Emily Pogorelc een geweldige Susanna: pittig, wulps, lief én goed acterend.
Eind goed, al goed? Nee, Mozarts happy end gaat er bij Serebrennikov niet in. Na een geweldig fragment uit Mozarts Dissonantenkwartet zingen de graaf en gravin braaf over vergeving en hereniging. Maar fysiek blijven ze meters van elkaar gescheiden.
Verloofden Figaro en Susanna zijn kamerheer en -dame van graaf en gravin Almaviva. De graaf zit ook achter Susanna aan. Dokter Bartolo zit dan weer achter Figaro aan wegens een oude schuld en wil hem met zijn huishoudster Marcellina laten trouwen. Overal tussendoor buitelt de jonge page Cherubino, die alle vrouwen leuk vindt en daarom door de graaf naar het leger wordt verbannen. De gravin treurt over haar ontrouwe man, Susanna en Figaro beramen een list om de graaf te betrappen. Marcellina en Bartolo ontdekken dat Figaro hun verloren zoon is. In de nacht vinden geheime afspraken plaats in de tuin. De graaf denkt Susanna te verleiden, maar het blijkt de gravin. Figaro ontdekt dat zijn Susanna hem wél trouw is. De graaf heeft berouw, de gravin vergeeft hem, Figaro en Susanna kunnen trouwen.