Bij de regionale verkiezingen in Groot-Brittannië versplinterde het politieke landschap, met Reform UK van Nigel Farage als grote winnaar. De brexiteer ziet zijn partij nu als representant van de Britse arbeidersklasse.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Neem Wakefield. In 1480 was deze stad in het Noord-Engelse graafschap Yorkshire het decor van een slag tijdens de Rozenoorlogen. De roze rozen van het huis Lancaster wonnen indertijd. Afgelopen dagen voerden de honderdduizend inwoners van deze oude textielstad een nieuwe, democratische Battle of Wakefield. Voor de raadsverkiezingen bekleedde Labour liefst 57 van de 63 raadszetels. Na de telling mogen 58 vertegenwoordigers van Reform UK plaatsnemen in de raad. De partij van de rode rozen hield één schamele raadszetel over.
De radicale ‘reformatie’ in Wakefield stond niet op zichzelf. In steden als Wigan, Sunderland, Hartlepool en Barnsley boekte het grote overwinningen, terwijl ook het rode bolwerk Manchester grotendeels turquoise werd, de kleur van Nigel Farages rechts-nationalistische partij. Het past bij een trend. Bij het EU-referendum in 2016 stemden veel kiezers in deze contreien voor Brexit en drie jaar later schaarden ze zich achter Boris Johnson bij de Lagerhuisverkiezingen. Farage breekt de zogeheten Rode Muur nu nog verder af.
Zijn partij profiteert van de onvrede over het politieke beleid in de afgelopen decennia. Er leven bezwaren over de illegale immigratie over Het Kanaal, over de kosten van het klimaatbeleid, over de haperende economie en over de seksuele misbruik-bendes die vooral actief waren in noordelijke steden. Groot is de afkeer van Keir Starmer en de bestuurlijke elite in Londen. Dat de premier in zijn tijd als advocaat betrokken was bij het vervolgen van Britse Irak-veteranen valt ook slecht binnen de traditionele – en vaderlandslievende – Labour-achterban.
Bij de campagne was reeds duidelijk geworden dat Labour met name Reform UK vreesde. De partij verspreidde video’s waarin werd gewaarschuwd dat de NHS, de gratis zorg, wordt vervangen door een Amerikaans systeem waardoor arme mensen zonder zorg komen te zitten. Reform-leider Farage had laten weten voorstander te zijn van een verzekeringssysteem, maar wees daarbij nadrukkelijk op de zorgmodellen op het Europese vasteland. Deze brexiteer mag dan tegen de EU zijn, Europa lijkt hij te bewonderen.
Vrijwel vanuit het niets – in 2022 pakte het twee zetels – veroverde Reform UK liefst 1.453 raadszetels, een stijging die niet eerder is vertoond in de Britse politiek. Labour verloor 1.496 zetels, voor een groot deel aan Reform UK, maar ook aan The Greens die 441 nieuwe raadsleden verwelkomen. De Conservatieven boekten verlies, maar minder groot dan de partij vreesde. Alleen in de hoofdstad Londen, waar een groot deel van ’s lands welvaart zich bevindt, hielden de twee traditionele partijen redelijk stand.
Na de overwinning stelde Farage tevreden vast dat Reform UK nu de partij van de arbeidersklasse is, zoals Labour dat 125 jaar is geweest. De electorale kaart ondersteunt deze bewering. Reform UK kreeg bijvoorbeeld veel stemmen in de oude mijnwerkersgebieden in het zuiden van Wales, een regio die zoveel betekent voor de geschiedenis van Labour. Farage sprak de verwachting uit dat Labour haar oude kiezers voorgoed verloren heeft. De 62-jarige miljonair, een voormalige beurshandelaar, verheugt zich al op het premierschap.
Bij Labour ondertussen klinkt de roep om Starmers vertrek en op maandag zal Kamerlid Catherine West zich opwerpen als uitdager, wat het startschot kan zijn van een leiderschapsstrijd tegen een premier die twee jaar geleden nog een recordmeerderheid behaalde in het Lagerhuis.
Reform UK lijkt vooralsnog niet in staat te zijn om een echte landelijke partij te worden, een partij die een absolute meerderheid kan winnen zoals Margaret Thatchers Conservatieven dat deden in 1983 en Tony Blairs Labour in 1997. Daarvoor moet hij niet alleen de Rode Muur, maar ook de Blauwe Muur afbreken, de muur van de Conservatieven in het zuiden. Hij maakte daarmee een begin door Essex te veroveren, het graafschap net ten noordoosten van Londen waar oppositieleider Kemi Badenoch en de helft van haar schaduwkabinet hun districten hebben.
Dit graafschap werd fameus tijdens de jaren tachtig, als toonbeeld van de sociale mobiliteit die Thatcher voorstond. De Essex Man is het archetype van de man – en van de vrouw – uit de traditionele arbeidersklasse die dankzij scholing en beroepsverandering toe wist te treden tot de middenklasse. Het is ook het graafschap waar Farage zelf een zetel heeft, in de verarmde kustplaats Clacton-on-Sea. Een groot deel van de Noordzeekust is Farage-land, behalve Great Yarmouth waar zijn uiterst-rechtse rivaal Rupert Lowe zijn basis heeft.
Maar de Blauwe Muur is meer dan Essex. Farage zal ook de rijke graafschappen in Zuid-Engeland moeten verleiden, wat een stuk lastiger is. Veel stemmers op de Conservatieven daar hebben weinig op met ‘zijn’ Brexit en zijn geneigd om hun stem te lenen aan de eurogezinde Liberaal-Democraten. Tien jaar na het EU-referendum wordt het politieke landschap nog steeds beïnvloed door Brexit. Waar de electorale kaart ooit leek op Barnett Newmans Who’s Afraid of Red, Yellow and Blue? heeft het nu iets weg van een kleurrijk, abstract-expressionistisch schilderij van Willem de Kooning.
Wanneer deze uitslag wordt vertaald naar het Lagerhuis, dan wordt Reform UK de grootste met 284 zetels, terwijl Labour terugvalt van 411 naar 110. De Conservatieven, van oudsher de natuurlijke regeringspartij, houden er 96 over. Het betekent dat Farage een coalitie zou moeten aangaan met Badenochs Conservatieven. Voorheen was het vormen van coalities een uitzondering in de Britse politiek, maar door deze ‘Dutchification’ kan het een regel worden. Voor Farage is dat een nadeel. Samenwerken is nooit zijn grootste kracht geweest.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant