Patiënten met hartfalen zijn gebaat bij een eeuwenoud en spotgoedkoop medicijn dat nauwelijks nog wordt gebruikt. Drie wetenschappelijke studies die zondag zijn gepresenteerd op een internationaal congres laten zien dat het middel het risico op ziekenhuisopnames met een kwart vermindert.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Het gaat om het middel digoxine, een extract van de bladeren van de vingerhoedskruidplant. Het is het oudste medicijn voor hart- en vaatziekten, het effect is al in de 18de eeuw voor het eerst beschreven. Artsen vonden digoxine echter riskant, omdat een te hoge dosering het risico vergrootte op vroegtijdig overlijden. Ruim 25 jaar geleden wees onderzoek uit dat een lage dosis veilig en effectief was, maar het middel raakte in onbruik toen er nieuwe medicijnen kwamen, zegt Dirk Jan van Veldhuisen, hoogleraar cardiologie in het Groningse UMCG.
Nu brengt nieuw Nederlands onderzoek het oude medicijn opnieuw onder de aandacht. Van Veldhuisen zette met collega’s uit 43 ziekenhuizen een studie op onder duizend patiënten met hartfalen. De helft van hen kreeg een lage dosis digoxine, de andere helft een placebopil. Het geld kwam van de overheid en de Hartstichting, farmaceuten waren niet geïnteresseerd, zegt Van Veldhuisen. De pil kost nog geen tien cent per dag, daar valt geen winst mee te behalen. De resultaten zijn zondag gepubliceerd in vakblad Nature Medicine.
De Nederlandse onderzoekers ontdekten dat patiënten die, naast hun andere hartmedicijnen, digoxine slikten, minder vaak te maken kregen met een plotselinge verergering van hun klachten. Dat behandeleffect was alleen net te gering om als stevig bewijs te dienen. Dat heeft vooral te maken met een relatief groot aantal uitvallers, verduidelijkt Van Veldhuisen. De deelnemers waren op leeftijd, in coronatijd durfden velen niet meer naar het ziekenhuis te komen.
Toch spreekt hoogleraar cardiologie Rudolf de Boer (Erasmus MC), niet betrokken bij de studie, van ‘een heel mooi resultaat’. Vorig jaar publiceerden Duitse artsen een vergelijkbaar onderzoek met hetzelfde behandeleffect. Samengevoegd met de Nederlandse studie levert dat voldoende bewijskracht op.
Zondag publiceerde vakblad JAMA een meta-analyse waarvoor alle data, ook die uit Nederland, zijn gewogen. Conclusie: patiënten die digoxine gebruikten hadden 25 procent minder risico om met hartfalen in het ziekenhuis te belanden. En er waren geen extra sterfgevallen, zoals lang werd gevreesd. ‘Het middel is veilig en het effect is robuust’, concludeert hoogleraar De Boer, gespecialiseerd in hartfalen.
Nederlandse cardiologen brachten zondag een derde studie naar buiten waarvoor ze de hartpatiënten uit hun onderzoek hadden gevolgd nadat ze met de studiemedicatie waren gestopt. Met een opmerkelijk resultaat. In de groep die tijdens het onderzoek digoxine had geslikt, deed zich in de eerste paar weken na het stoppen zeven keer vaker een ernstig voorval voor: van de 288 patiënten kwamen er 14 in het ziekenhuis terecht of overleden. In de groep patiënten die een neppil had geslikt en daarmee was gestopt, gebeurde dat slechts bij twee deelnemers. ‘Dat levert indirect bewijs dat digoxine de conditie van patiënten met hartfalen stabiliseert’, concludeert Van Veldhuisen.
Digoxine wordt in Nederland nu maar aan een kleine groep patiënten voorgeschreven, zegt De Boer, ‘en altijd met de achterliggende gedachte dat het slecht kan zijn’. Die angst kan nu van tafel, meent hij. De Boer verwacht dat er snel een extra aanbeveling komt in de artsenrichtlijn. Nederland telt ongeveer een half miljoen patiënten met hartfalen. Digoxine is alleen bestemd voor de groep bij wie de pompfunctie van het hart is verminderd, en dan als aanvulling op andere medicatie.
Het medicijn zorgt er niet voor dat patiënten langer blijven leven, maar wel dat ze minder vaak met hartklachten in het ziekenhuis belanden. Dat is niet alleen plezierig voor patiënten, zegt Van Veldhuisen, het kan ook veel geld opleveren, mede doordat het middel zo goedkoop is. Van Veldhuisen schat in dat landelijk gebruik van digoxine jaarlijks vijftien à twintigduizend ziekenhuisopnames zou kunnen voorkomen, met een besparing van enkele tientallen miljoenen euro’s.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant