Sinds abortus geen grondwettelijk beschermd recht meer is in de Verenigde Staten, kwam daar een bloeiende abortuspillenindustrie op gang. Ook die dreigt nu te worden verboden door het Hooggerechtshof. „Medicinale abortus is een realiteit waar de anti-abortusbeweging niet tegenop kan.”
Een vrijwilliger van MAP, een organisatie die abortuspillen verstrekt, houdt medicatie vast waarmee vrouwen zelf een abortus op gang kunnen brengen. Het versturen van pillen gebeurt nu veel in de VS, maar wordt mogelijk verboden.
De zwangerschap die Gabby Long (29) vorig jaar besloot af te breken, was niet haar eerste abortus. Op haar negentiende was de keuze verschrikkelijk geweest. „Ik was verkracht, ik was doodziek en ik dacht dat ik naar de hel zou gaan”, vertelt ze in een videogesprek. Binnen haar zwaar katholieke familie, in het midden van Florida, was het stigma rond abortus groter dan rond verkrachting.
Pas toen een arts haar duidelijk maakte dat haar nieren er zo slecht aan toe waren dat ze moest kiezen tussen haar eigen leven en dat in haar buik, durfde ze naar een abortuskliniek te gaan. „De dokter zei: ik denk dat je voor jezelf moet kiezen. Je hebt je hele leven voor je en kunt kinderen krijgen als het moment daar is.”
Inmiddels is Long de gelukkige moeder van een zoontje van zes. Vorig jaar bleek ze wederom zwanger. Ze had een moeizame relatie met de vader van haar kind. Ze stond op het punt om te verhuizen en aan een nieuwe studie te beginnen. „Het was op dat moment, voor mij, gewoon niet mogelijk”, zegt ze. „Dat is het met abortus: elke situatie is anders en iedereen moet daarin eigen keuzes kunnen maken en toegang tot de juiste zorg hebben.”
De zorg die zij in Florida kon krijgen, was in de tussentijd echter radicaal teruggeschroefd. Bijna vijftig jaar lang gold in de Verenigde Staten, dankzij het Roe v. Wade arrest, een landelijk recht op abortus. Tot het conservatieve Hooggerechtshof dat in 2022 vernietigde en besloot staten voortaan hun eigen regels te laten maken. Twee jaar later beperkte Florida de termijn waarbinnen een abortus legaal is tot zes weken na de laatste menstruatie.
Gabby Long (29)
Klinieken sloten. Gynaecologen verlieten de staat. Het medisch en persoonlijk advies dat zij tien jaar eerder had gekregen, zou een arts in Florida nu waarschijnlijk niet meer durven uitspreken uit angst voor vervolging.
Toch was haar laatste abortus eenvoudiger dan de eerste, vertelt zij. Want dit keer kon ze online pillen bestellen om de zwangerschap op een zelfgekozen moment in haar eigen huis te beëindigen. „Zonder wettelijke bedenktijd. Zonder me door een haag activisten te werken die bij klinieken protesteren. Zonder de waardeoordelen van anderen.”
Sinds 2022 nam het aantal abortussen in de VS niet af, maar toe, ondanks strenge beperkingen in twintig staten. Van 930.000 in 2020 naar 1,13 miljoen afgelopen jaar. Vrouwen in Republikeinse staten, die door het gebrek aan abortuszorg al voor de verboden moesten reizen om een zwangerschap af te breken, hoeven daar nu de deur niet meer voor uit, waardoor de aantallen in die staten toenemen.
De website Plan C biedt voorlichting („mensen die zijn vervolgd voor het verkrijgen of gebruiken van pillen, zijn doorgaans aangegeven omdat ze dit aan een bekende verteld hadden”) en links naar websites waar de pillen besteld kunnen worden. Daar vond Long het Massachusetts Medication Abortion Access Project (MAP). Binnen een week had ze mifepriston, om een belangrijk zwangerschapshormoon uit te schakelen, en misoprostol, om de vrucht af te drijven, in haar brievenbus. Geheel legaal, de pillen mogen sinds 2023 per post worden verstuurd.
De vraag is hoe lang nog. Een federaal hof in Louisiana oordeelde begin mei dat de mifepriston in het hele land alleen nog zou mogen worden voorgeschreven na een fysiek consult door een arts. Het Hooggerechtshof schortte die voorwaarde voor een week op. Komende maandag besluiten de hoogste rechters hoe zij de legaliteit van de pillen inhoudelijk gaan beoordelen.
Het constitutioneel hof moet uiteindelijk de principiële vraag beantwoorden of artsen pillen mogen sturen naar andere staten, waar het gebruik ervan verboden is.
Vrijwilligers in Somerville stellen postpaketten samen met met abortusmedicatie. De pillen worden opgestuurd naar het hele land.
Republikeinse actiegroepen en politici zijn teleurgesteld en boos dat president Trump, die in zijn eerste termijn de drie opperrechters benoemde die het Roe-arrest schrapten, in zijn tweede termijn niets doet om abortus verder in te perken. De in zijn eigen woorden „meest pro-life president in de geschiedenis” heeft zelfs de mogelijkheden voor in vitro fertilisatie (ivf) verruimd, waarbij veel embryo’s sneuvelen. Hij weet dat de meeste Amerikanen voor legale abortus zijn en dat dit onderwerp zijn partij al eerder verkiezingen heeft gekost. In vrijwel alle conservatieve staten waar referenda over het recht op abortus zijn gehouden stemde een meerderheid vóór.
Bijna twee op de drie abortussen gebeurt nu met pillen, die in ieder geval in de eerste tien weken van een zwangerschap veilig te gebruiken zijn. Een op de vier Amerikaanse abortussen vindt plaats zonder dat de voorschrijvend arts de patiënt gezien heeft.
Een uitgebreid netwerk van abortusorganisaties stuurt vanuit staten met een Democratisch bestuur, waar abortus legaal is, pillen naar Republikeins geleide staten waar abortus grotendeels of volledig verboden is. Beschermd door zogeheten ‘shield laws‘ in de linkse staten, kunnen artsen daar niet vervolgd of uitgeleverd worden voor het breken van de wet in rechtse staten. „Abortus is, ironisch genoeg, goedkoper en toegankelijker dan toen het landelijk recht nog bestond”, zegt arts en activist Angel Foster.
De pillen die Gabby Long vorig jaar bestelde, werden ingepakt en opgestuurd vanuit een glazen hok van drie-bij-vier in een co-working ruimte in Somerville, een voorstadje van Boston. Daar laten vrijwilligers van MAP, dat mede is opgericht door Foster, op een woensdagmiddag begin dit jaar zien hoe ze pillen in enveloppen hebben gestopt, van instructies en een handgeschreven briefje („we wensen je het beste”) hebben voorzien en, door de sneeuw, naar het postkantoor brengen. Rammelend vallen 139 enveloppen met pillen vanuit hun plastic containers in een postbak op wielen. „Het kan toch niet anders dan dat ze op dit postkantoor wel weten wat we versturen”, gniffelt een van hen.
Foster en haar (anonieme) medewerkers en vrijwilligers sturen per maand pillen op naar zo’n drieduizend vrouwen. Het afgelopen weekend kreeg ze veel paniekerige telefoontjes en mails van vrouwen die niet weten of ze na de uitspraak in Louisiana nog pillen kunnen bestellen en gebruiken.
Tot nu toe is haar project dat ze in 2023 begon „volledig afhankelijk van de shield law in Massachusetts”, zegt Foster. „Die beschermt ons tegen vervolging.” Ondanks dergelijke wetten zijn artsen in New York en Californië aangeklaagd door Texas en Louisiana, maar zij worden niet aan die staten uitgeleverd. „We zien dat de anti-abortusbeweging met hagel schiet: op instanties, individuele artsen, federaal en op staatsniveau, met eeuwenoude wetten en in de hoop dat ze een keer raak schieten. Ze proberen de klok terug te draaien en te doen alsof mifepriston niet veilig is.”
MAP heeft vijf artsen die pillen voorschrijven, maar wier namen niet in de publiciteit komen. Via een „gedistribueerd risicomodel” zorgt Foster dat degene die de pillen bestelt bij de farmaceut, degene die ze voorschrijft, degene die de betaling afhandelt en degene die ze verstuurt nooit dezelfde is. Zelf zit zij nergens in die keten. En toch is ze extreem voorzichtig: ze reist niet naar staten met een Republikeins bestuur en rijdt zelfs geen auto buiten Massachusetts. Mocht ze in een andere staat met ordehandhaving te maken krijgen, dan zou die haar kunnen uitleveren.
Angel Foster is mede-oprichter van MAP, een organisatie die abortusmedicatie verstuurt.
Foster heeft zichzelf en haar collega’s ingedekt tegen persoonlijke vervolging, maar voor abortuszorg is het grootste gevaar dat mifepriston, om een hormoon uit te schakelen, verboden wordt of niet meer verstuurd mag worden. Maar zelfs als dat gebeurt, zijn vrouwen in alle vijftig staten over het algemeen nu beter op de hoogte van hoe ze zelf een zwangerschap kunnen beëindigen. „Het zal hun toegang tot abortus niet verhinderen.” MAP zal misoprostol — een weinig controversieel middel tegen maagzweren, gebruikt om de vrucht af te drijven — kunnen blijven leveren, wat voor de meeste abortussen ook op zichzelf effectief kan zijn. „En internationale partijen zullen in het gat springen. Online zal de verkoop doorgaan. Medicinale abortus is een realiteit waar de anti-abortus beweging niet tegenop kan.”
Ze vreest daarom dat activisten en politici niet zullen rusten bij een pilverbod. „De echte afschrikwekkende werking zal zijn dat ze vrouwen die een abortus hebben ondergaan opsluiten.” Zover is het voorlopig niet. En dat lijkt ook geen strategie waarmee de Republikeinen de tussentijdse verkiezingen in november zouden kunnen winnen.
Gabby Long is voor haar studie bedrijfskunde inmiddels verhuisd naar North Carolina, een swing state waar abortus tot twaalf weken legaal is. Toch heeft zij recent het zekere voor het onzekere genomen en online meerdere pakketjes abortuspillen besteld. „Voor het geval ik of iemand in mijn omgeving ze nodig heeft.”