Ontmoeting VS en China
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Wereldleiders die zich daadwerkelijk bekommeren om het lot van de wereld hebben in het huidige tijdsgewricht genoeg te bespreken. De oorlogen in het Midden-Oosten, Europa en Afrika bijvoorbeeld. Of de mondiale energiecrisis die de wereldwijde economische groei ernstige schade kan berokkenen. Of de afbrokkelende wereldwijde economische orde, met alle nadelige gevolgen voor onderlinge afhankelijkheden van dien. Of anders gewoon de dramatische stand van zaken rondom het klimaat.
Wereldleiders die zich liever alleen met zichzelf bezighouden, hebben daar echter geen enkele boodschap aan. En laten deze week nou net twee van die laatste categorie elkaar treffen. Woensdag zal de Amerikaanse president Donald Trump een bezoek brengen aan zijn collega Xi Jinping in China. En als één ding duidelijk wordt voorafgaand aan de top, is dat beide autocraten vooral hun eigenbelang voorop zullen stellen bij de ontmoeting.
Vanuit Amerikaans perspectief moet Trumps bezoek vooral als een handelsmissie worden geïnterpreteerd, dixit het Witte Huis. Trump wil Chinese investeringen in Amerikaanse bedrijven. Trump wil toegang tot zeldzame aardmetalen. Trump wil een ‘Board of Trade’ om de handel tussen China en de VS soepel te laten verlopen. Wat Trump daarbij vergeet is dat hij met zijn vorig jaar gelanceerde handelsoorlog juist voor een verstoring van de relatie met China heeft gezorgd.
Ook voor China staat er veel op het spel. Xi wil zijn greep op Taiwan verstevigen en hoopt op steun van de VS. Hij wil de banden met Rusland en Iran behouden en zelfs aanhalen en vrijelijk olie kunnen blijven importeren. En Xi wil de wereld in een houdgreep houden op het gebied van zeldzame aardmetalen en andere cruciale export en toeleveringsketens, om zodoende toegang tot markten af te kunnen blijven dwingen en de Chinese groeimotor te laten doordraaien. Want economische groei betekent maatschappelijke rust voor Xi.
Los van de concrete agenda van de top is het vooral zorgelijk dat twee autoritaire machthebbers elkaar onder dit gesternte treffen. Xi heeft er in al zijn dertien jaren aan de macht nooit onduidelijkheid over laten bestaan dat China en China alleen voor hem voorop staat. Steun aan ondemocratische leiders, het politiek en economisch kapotmaken van tegenstanders, het koloniseren van grondstofrijke wingebieden in Afrika en elders en het stelselmatig onderdrukken van de eigen bevolking zijn daarvoor de geëigende middelen.
Trump is er, zeker sinds zijn tweede termijn, ogenschijnlijk op uit om alle naoorlogse mondiale en nationale instituties af te breken. De wereldhandel, mondiale instellingen als de WHO, klimaatoverleggen, de NAVO, de centrale bank in de VS, een vleugel van het Witte Huis, vrede in het Midden-Oosten, de bilaterale akkoorden tussen de VS en voorheen bevriende landen (Canada, Mexico, Europa): alles gaat overboord met als argument dat Amerika (en eigenlijk vooral hijzelf) op één moet staan. De schade die Trump nationaal en internationaal aanricht interesseren hem niets.
Ondanks de dubbele ‘eigen-land-eerst’-agenda van Xi en Trump – die per definitie niet tot een bevredigende conclusie zal leiden – zullen de ogen van de wereld deze woensdag en donderdag toch op Beijing gericht zijn. Immers: hoe meer Trump en Xi elkaar weten te vinden, des te hoger de prijs is die de rest van de wereld zal betalen. En omgekeerd: hoe minder concrete afspraken beide machtsblokken weten te maken, des te beter dat is voor de rest.
Als de twee leiders van de machtigste landen de basisbeginselen van een democratische rechtsstaat niet (meer) onderschrijven, is het aan de rest van de wereld om daar juist wel aan vast te houden. Betrouwbaarheid, voorspelbaarheid, en rechtssystemen waar iedereen zich aan houdt hebben de wereld de afgelopen eeuwen vooruitgebracht. Paradoxaal genoeg is dat dan ook waar de wereld op mag hopen: een mislukte top tussen China en de VS.