Mohamed Elmaouloud Ramadane | woordvoerder Toearegstrijders In een poging de militaire regering in Mali ten val te brengen, hebben separatistische Toearegstrijders de handen ineengeslagen met aan Al-Qaida gelieerde jihadisten. ,,Soms heb je het te doen met de gek of duivel in je familie”, zegt hun woordvoerder.
Strijders van het Azawad Bevrijdingsfront (FLA) patrouilleren vorige week door de straten van Kidal, hun de facto hoofdstad in het noorden van Mali, die ze enkele weken eerder samen met jihadistische groeperingen heroverden op de Malinese junta.
Tegenover het diplomatieke corps in Bamako was Mali’s minister van Buitenlandse Zaken Abdoulaye Diop onlangs helder: er komt geen dialoog met de „gewapende terreurgroepen” die op 25 april steden in heel Mali aanvielen.
Diop richtte zich daarbij specifiek op de separatistische Toearegstrijders van het Azawad Bevrijdingsfront (FLA). Al sinds Mali’s onafhankelijkheid in 1960 komen groepen Toeareg, een Berbers sprekend nomadenvolk uit de Sahara, in opstand tegen de machthebbers in Bamako, ijverend voor een vrijstaat in het noorden.
Het FLA sloot onlangs een verbond met aan Al-Qaida gelieerde jihadisten. Met een reeks gecoördineerde aanslagen samen met strijders van terreurorganisatie Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) wist het Azawad Bevrijdingsfront, zelf een relatief nieuwe coalitie van separatistische Toeareg-groeperingen, vorige maand Mali’s minister van Defensie te doden en delen van het noorden van Mali in te nemen.
Maar de strijd van de Toeareg en die van de jihadisten is niet hetzelfde, zegt FLA-woordvoerder Mohamed Elmaouloud Ramadane telefonisch vanuit Frankrijk, die in interview na interview op één boodschap hamert: wíj zijn geen terroristen.
Inmiddels wappert de vlag van Azawad, de gedroomde staat van de Toeareg, weer boven Kidal – hun de facto hoodstad waaruit zij in 2023 werden verdreven door het Malinese leger en Russische huurlingen van de Wagner Groep. En ze zijn nog niet klaar, zegt Ramadane.
„Al drie jaar is ons volk het slachtoffer van misdaden van Wagner [nu Africa Corps] en de junta in Bamako. Internationaal hebben we daar nooit enige veroordeling van gehoord. Wij nemen nu onze verantwoordelijkheid om ons grondgebied te bevrijden.”
„Nee. JNIM blijft JNIM. FLA blijft FLA. Wij bevinden ons in Azawad, het noorden van Mali. De strijders van JNIM die daar aanwezig zijn, zijn zonen uit dezelfde gemeenschappen.”
JNIM komt voort uit jihadistische groeperingen die vanaf de jaren 2000 in Mali opkwamen en is uitgegroeid tot de grootste terreurorganisatie in de Sahel. Met hen sloten Toeareg-separatisten ook in 2012 een verbond. Dat klapte al snel: in verschillende steden verdreven de jihadisten de Toeareg. Een Franse interventie drong uiteindelijk de terreurgroepen terug, waarna zij zich hergroepeerden tot JNIM. Met Iyad Ag Ghali, een Toeareg, als leider.
„We hebben veel confrontaties gehad”, zegt Ramadane. Maar sinds militairen in 2021 de macht grepen in Bamako hebben de twee een gemeenschappelijke vijand. De junta, bijgestaan door Russische huurlingen, ging niet alleen in de aanval tegen JNIM en aan IS gelieerde groepen die in Mali oprukten; ze verbrak ook een broos bestand met de Toeareg-separatisten.
Gemeenschapsleiders zetten zowel de FLA als de jihadisten van JNIM onder druk om „een oplossing”te vinden, vertelt woordvoerder Ramadane. „Om onderlinge botsingen en confrontaties te vermijden en zo onze gezamenlijke vijand te bestrijden.”
„Geen alliantie in de eigenlijke zin van het woord. Je kunt het omschrijven als veiligheidsafspraken en tactische coördinatie op het terrein. Elke partij heeft haar eigen doelstellingen en ieder is onafhankelijk om de strijd conform die doelen te voeren.”
„Wij voeren een strijd die beantwoordt aan de aspiraties van de bevolking van Azawad. Als haar grondgebied vrij is, zal de bevolking zelf bepalen hoe zij zich integreert.”
„In onze gemeenschap waren het altijd al de imams en islamitische rechters die geschillen beslechtten. Zo ging het ook onder de Franse kolonisten en daarna onder de Malinese staat. Dat is het soort recht dat JNIM wil. Zodra het gaat over de sharia denken mensen aan afgehakte handen, maar sharia betekent rechtspraak. Het is een breed begrip.”
Bij een reeks gecoördineerde aanslagen op steden in heel Mali wisten FLA en JNIM delen van het noorden van Mali, waaronder Kidal, in te nemen.
„Allereerst vanwege onze vijand. Die maakt geen onderscheid tussen ons [ook voor de recente aanslagen bestempelde de junta de separatisten als „terroristen”] en voert een beleid van verschroeide aarde tegen onze bevolking.
„Tweede punt: met twee gewapende actoren die één vijand bestrijden, moet je in oorlogsomstandigheden wel tot een vorm van coördinatie komen, zelfs als zich dat beperkt tot de timing van acties.”
Daarbij, stelt Ramadane: „Dit zijn geen strijders van buiten. Een deel van hen komt uit dezelfde gemeenschappen, dezelfde families. Soms heb je het te doen met de gek of duivel in je familie. Je moet een oplossing vinden om in hetzelfde huis te wonen.”
„Op dit moment blijft het op dit niveau. Maar buiten Azawad, in Mali en de Sahel, kan er geen vrede zijn zonder JNIM erbij te betrekken. Dat is een onmisbare speler. Wij hopen dat we allemaal kunnen samenkomen om vrede en stabiliteit voor iedereen te brengen.”
Ramadane wijst op de ogenschijnlijk meer gematigde toon van de terreurgroep in recente communiqués. „Ze spreken over overgangsregeringen, over het respecteren van grenzen. Dat was vijf, zes jaar geleden nog heel anders.”
Bovendien, zegt de woordvoerder, kijk naar Syrië, waar HTS, een voormalig aan Al-Qaida gelieerde terreurbeweging, nu de regering vormt. De internationale gemeenschap heeft hen ook geaccepteerd, zegt Ramadane. „Ik denk dat we daar lessen uit kunnen trekken.”
„Als ze werkelijk vrede willen, waarom zouden ze dan niet onderhandelen met degene die bereid is de vrede te herstellen? Het alternatief is een eindeloze oorlog waarin de bevolking het enige slachtoffer is.”
Daags na dit interview vielen JNIM-strijders in centraal Mali meerdere dorpen aan. Daarbij vielen tientallen doden. Tegelijk sprak een hoge vertegenwoordiger van de Verenigde Naties zijn zorgen uit over vermeende vergeldingsaanvallen van de veiligheidsdiensten op onder meer Toeareg.