Lhbti Na recente Europese uitspraken worden in Polen huwelijken van mensen van hetzelfde geslacht erkend, belooft premier Tusk. Maar als daar een wetswijziging voor nodig is, kan die stuiten op een presidentieel veto.
In Warschau werd eind april gedemonstreerd voor de acceptatie van het huwelijk van personen van hetzelfde geslacht.
Jarenlang zijn jullie afgewezen en vernederd, zei de Poolse premier Donald Tusk dinsdag in een kabinetsverklaring tegen de lhbti-gemeenschap in Polen. Daarvoor „wil ik mijn excuses aanbieden, de staat heeft jarenlang gefaald.”
Zo begon een baanbrekend moment in de lange strijd voor lhbti-rechten in Polen. Tusk beloofde dat de regering zo snel mogelijk homohuwelijken die gesloten zijn in andere EU-landen zal erkennen. Die beslissing volgt na recente uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Poolse hoogste administratieve hof.
Het EU-hof in Luxemburg deed vorig jaar de uitspraak dat lidstaten verplicht zijn om huwelijken tussen twee EU-burgers van hetzelfde geslacht te erkennen als dat huwelijk wettig is gesloten in een ander EU-land. Twee Poolse mannen waren in 2018 in Duitsland getrouwd en wilden hun Duitse huwelijksakte laten overschrijven naar de Poolse burgerlijke stand na hun verhuizing naar Polen. Dat verzoek werd geweigerd omdat Polen geen huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht toestaat.
Het stel vocht de weigering aan waarna de hoogste Poolse bestuursrechter een uitspraak vroeg van het EU-hof, dat het echtpaar gelijk gaf. Volgens het Hof mogen gehuwden niet worden gedwongen om in hun land van herkomst als alleenstaanden te leven. Dat is in strijd met het Unierecht dat zowel het vrij verkeer van verblijf als het recht op een gezinsleven omvat.
De burgemeester van Warschau, Rafal Trzaskowski, ging dinsdag een stap verder. Hij liet weten dat de hoofdstad niet zal wachten op de regering en het in het buitenland gesloten huwelijk binnen enkele dagen zal erkennen. Daarvoor is niet veel meer nodig dan een administratieve wijziging in de gemeentelijke systemen.
Tot nu toe is het in Polen op geen enkele manier mogelijk om een relatie tussen personen van hetzelfde geslacht vast te leggen. Een huwelijk sluiten is onmogelijk, evenals een geregistreerd partnerschap. Daarom besloten veel in het buitenland woonachtige lhbti-koppels de afgelopen jaren een huwelijk in een ander EU-land te sluiten en hoopten ze bij terugkeer in Polen erkenning af te dwingen. Dankzij het EU-hof is dat nu gelukt.
Met de aangekondigde erkenning zet Tusk een eerste stap in de vervulling van zijn verkiezingsbelofte uit 2023 om rechten van lhbti’ers uit te breiden. Sinds zijn regering aan de macht kwam, gaf hij weinig prioriteit aan deze belofte. „Het is een kwestie van menselijke waardigheid”, zei Tusk dinsdag. Lhbti’ers verdienen volgens hem „dezelfde gevoelens van respect, waardigheid en liefde als ieder ander.”
De vraag is hoe de regering de huwelijken gaat erkennen. Het kan via een wijziging in het bevolkingsregister, dat nu alleen huwelijken tussen man en vrouw erkent. Maar mogelijk is er wetgeving nodig om de huwelijken daadwerkelijk te erkennen en daarbij zal de regering hoogstwaarschijnlijk stuiten op een veto van de president Karol Nawrocki.
Nawrocki, een loyalist van de nationaal-conservatieve oppositiepartij PiS, heeft al tientallen wetten van de regering-Tusk gevetood. Dat zal met een wet voor de erkenning van in het buitenland gesloten homohuwelijken ook kunnen gebeuren. Onder de PiS-regeringen (2015-2023) werden lhbti’ers in Polen politiek aangevallen en werd homofobie geïnstitutionaliseerd: een derde van de gemeenten, districten en provincies in Polen verklaarde zichzelf tot „lhbti-vrije zone”.
Ook binnen de regeringscoalitie van Tusk zijn er conservatieve partijen die eerdere uitbreiding van lhbti-rechten tegenhielden of vertraagden. Terwijl Tusk excuses aanbood aan de lhbti-gemeenschap, probeerde hij de conservatieve achterban gerust te stellen door te stellen dat zijn regering adoptie door paren van hetzelfde geslacht uitsluit.
Ondertussen groeit de maatschappelijke steun voor de lhbti-gemeenschap. Uit opiniepeilingen blijkt dat ruim 60 procent van de Polen voorstander is van een formele status voor relaties van mensen van hetzelfde geslacht.
Lhbti-organisaties in Polen reageerden opgelucht op de excuses van Tusk, maar waren kritisch over zijn uitspraken over adoptie.