Máté Szala | Golfstatenexpert Zowel Saoedi-Arabië als de Verenigde Arabische Emiraten hebben mogelijk bijgedragen aan de bombardementen op Iran, zo werd deze week bekend. De Emiraten geven daarmee niet alleen een waarschuwing af aan Iran, maar ook aan de Verenigde Staten.
Een Saoedisch gevechtsvliegtuig in mei 2025, tijdens een bezoek van de Amerikaanse president Trump.
De aanvallen op Iran kwamen niet alleen uit Washington en Tel Aviv. Uit verschillende mediaberichten bleek de afgelopen dagen dat twee Golfstaten ook Iran bombardeerden. The Wall Street Journal schreef over directe aanvallen op Iran door de Verenigde Arabische Emiraten, persbureau Reuters over bombardementen door Saoedi-Arabië.
Vooral de Emiraten hebben de samenwerking met Israël gezocht. Woensdag meldde The Wall Street Journal dat David Barnea, het hoofd van de Israëlische inlichtingendienst Mossad, het land twee keer in het geheim heeft bezocht om de oorlogsinspanningen te coördineren. Geen van beide landen heeft de berichten bevestigd.
Máté Szalai, Golfstatenexpert van Instituut Clingendael, ziet de aanvallen als teken dat de Emiraten definitief hun eigen koers varen.
„Voor beide landen gaat het om afschrikking van Iran: de boodschap dat ze militair kunnen reageren als ze worden aangevallen. Maar er zijn belangrijke verschillen.
„De Saoediërs sloegen al in maart terug, toen de oorlog nog in volle gang was. In 2019 hadden de Houthi’s, bondgenoten in Jemen van Iran, al Saoedische olie-installaties getroffen met drones zonder dat Riad militair reageerde. Maar als je nooit reageert, geef je Iran het signaal dat het ongestraft kan doen wat het wil. Daarom wilde Saoedi-Arabië nu wel van zich afbijten.
Máté Szalai.
„Bij de Emiraten was de timing opvallend: ze sloegen vlak na het staakt-het-vuren toe. De Emiraten willen zeggenschap over het einde van de oorlog – als de Verenigde Staten een deal sluiten met Teheran, willen zij niet dat hun belangen daarbij worden opgeofferd. Door ná het staakt-het-vuren aan te vallen, lieten ze aan Washington zien dat ze een eigen agenda voeren.”
Tussen de twee Golfstaten heerst al jaren onderlinge rivaliteit. Zo steunen ze tegenovergestelde partijen in de burgeroorlog in Jemen. Eind vorig jaar liep dat conflict zo hoog op dat de Saoedische luchtmacht een Emiratisch wapentransport bombardeerde, waarna de Emiraten zich terugtrokken uit Jemen.
De Emiraten zijn de afgelopen twee decennia uitgegroeid tot een middelgrote mogendheid. Dat heeft hun zelfvertrouwen en ambities vergroot, zegt Szalai. „Ze zien de dominantie van Saoedi-Arabië in de regio als strijdig met hun belangen.”
„Beide landen proberen hun economieën diverser te maken, om niet langer afhankelijk te zijn van olie, en investeren daartoe in dezelfde sectoren: financiële diensten, AI, toerisme en sport. Ze jagen op dezelfde investeerders en hetzelfde kapitaal.
„Daarnaast heeft Saoedi-Arabië altijd geprobeerd de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten te domineren, het handelsblok waar de twee landen in zitten samen met de andere landen aan de Perzische Golf: Koeweit, Bahrein, Qatar en Oman. De Saoediërs nemen vaak beslissingen en verkopen die vervolgens als het gezamenlijke standpunt, zonder de Emiraten of anderen echt te raadplegen. De frustratie daarover is inmiddels zo groot dat de Emiraten zouden overwegen om het handelsblok te verlaten. Eerder stapten ze al uit het oliekartel OPEC, mede uit frustratie over de dominante rol van Saoedi-Arabië.
„En dan is er de persoonlijke spanning tussen de kroonprins van Saoedi-Arabië, Mohammed bin Salman (ook wel MBS genoemd), en de emir van Abu Dhabi, Mohammed bin Zayed (MBZ). De emir was lange tijd de mentor van de kroonprins. Toen Bin Salman jonger was, introduceerde Bin Zayed hem bij de Amerikaanse politieke elite en deelde zijn netwerk met hem. Maar naarmate de kroonprins ambitieuzer werd, is de relatie verzuurd. In dit soort landen, waar macht zo gecentraliseerd en gepersonaliseerd is, wegen persoonlijke verhoudingen zwaar.”
„Die publieke toenadering begon al met het sluiten van de Abraham-akkoorden, in 2020. Door dat samenwerkingsverband met Israël aan te gaan, konden de Emiraten al politiek vrijer opereren, buiten Saoedische invloed. Die samenwerking biedt ook iets wat de Saoediërs niet kunnen bieden: toegang tot Israëlische defensietechnologie.”
„Hun imago in de regio. De Verenigde Arabische Emiraten worden steeds vaker gezien als het Trojaanse paard van Israël in de Arabische wereld. Israëliërs kunnen door de Abraham-akkoorden fysiek aanwezig zijn in Dubai, investeringen doen en overeenkomsten sluiten. Dat is veel Arabische landen een doorn in het oog.”
„De Emiraten nemen een risico, maar zolang Dubai economisch aantrekkelijk blijft, blijven de investeerders komen. Bedrijven en staten vinden economische kansen doorgaans belangrijker dan geopolitieke bezwaren.
„Dat zie je ook bij de rol van de Emiraten in Soedan. Onder andere The Economist publiceerde uitgebreid over de steun die de Emiraten geven aan de RSF, de paramilitaire groep die beschuldigd wordt van genocide in Darfur. Maar dat vertaalt zich niet in maatregelen tegen de Emiraten.”
„Het is een pragmatisch samenwerkingsverband, meer gebouwd op gedeelde belangen dan op gedeelde waarden. Ik zou het nog geen alliantie noemen: dan denk je eerder aan een verband waarbij landen zich verplichten om elkaar te hulp schieten als de ander aangevallen wordt. Maar het is wel een van de belangrijkste bilaterale relaties die beide landen in de regio hebben.”
„Niet volledig. De economieën van de Emiraten en Saoedi-Arabië zijn diep verweven. Zo zijn de Emiraten de grootste buitenlandse investeerder in de Saoedische economie. Het is voor beide landen belangrijk om de relatie stabiel te houden, hoe gespannen die ook is.”