Internationale betrekkingen De 75-jarige Indiase premier Narendra Modi bezoekt Nederland voor het eerst sinds 2017, tijdens een reis die ook langs onder meer Noorwegen, Zweden en Italië gaat. Wat staat er op het spel?
De Indiase premier Modi en zijn Italiaanse collega Meloni, hier in 2024 in Italië, kunnen het goed met elkaar vinden. Ze hebben zelfs een gezamenlijke bijnaam: MeModi.
Eigenlijk zou de Indiase premier Modi al een jaar geleden Nederland bezoeken. Maar in mei 2025 escaleerden spanningen met buurland Pakistan. Vier dagen lang bestookten zij elkaar met drones, gevechtsvliegtuigen en andere wapens. Het bezoek werd daarom daags voor aanvang afgelast. Het viel weinig mensen op, omdat over bezoeken van Modi vooraf doorgaans nauwelijks wordt gecommuniceerd.
Formeel werd ook nu pas kort tevoren (maandag) bekendgemaakt dat hij vrijdag arriveert. Zaterdag tekent hij met premier Rob Jetten een overeenkomst voor meer samenwerking op technologisch, economisch, milieu- en zelfs defensiegebied. Modi, die ook vier andere landen aandoet, komt langer naar Nederland dan in 2017 toen hij niet meer dan een halve dag vrijmaakte voor een bezoek.
De Indiase premier reist van de Verenigde Arabische Emiraten naar Nederland en daarna via Noorwegen en Zweden, waar hij de Nordic Summit bijwoont, naar Italië. Daar bezoekt hij de Italiaanse premier Meloni met wie hij een goede band heeft – ze hebben zelfs een gezamenlijke bijnaam: MeModi. Naar verwachting zal daar gesproken worden over IMEC, een voorgenomen handelsverbinding tussen India en Europa vanuit Mumbai via Saoedi-Arabië en Israël. Verschillende Zuid-Europese landen willen graag de aankomsthaven zijn voor deze handelsroute.
Ironisch genoeg werd het bezoek aan Nederland bekendgemaakt op de dag dat Modi Indiërs vroeg komend jaar niet naar het buitenland te reizen voor een vakantie of een huwelijksviering. India lijdt onder de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten die de brandstofprijzen heeft opgestuwd. Daarnaast is er geen plek op de wereld mooier dan India, vindt Modi.
Het tekent het zelfbewustzijn van het land met 1,4 miljard inwoners dat de laatste decennia al meer dan dertig ‘strategische partnerschappen’ afsloot. India slaagt erin relaties te onderhouden met landen die elkaar niet kunnen verdragen. Rusland was een van de eersten met wie het een partnerschap aanging in 2000. Daaruit kwamen de inmiddels omstreden leveranties van goedkope olie aan India voort. Ook hielp Moskou India met ruimtevaarttechnologie. Mede daardoor kon India een aantal belangrijke successen boeken zoals missies naar Mars en de maan. Na het partnerschap met Frankrijk in 1998 volgden omvangrijke wapenleveranties aan India met onder meer tientallen Rafale-gevechtsvliegtuigen.
Vooral de Russische olieleveranties aan India zijn de Amerikaanse president Trump een doorn in het oog omdat hij vindt dat de oorlog in Oekraïne er financieel mee mogelijk wordt gemaakt. Trump strafte India vorig jaar door het land extra hoge heffingen op te leggen. India houdt desondanks vast aan het beleid om ‘vrienden met iedereen te zijn’. Het beseft dat het nog steeds een gewild alternatief is in Azië voor handel met China.
Modi met Poetin en Macron. India slaagt erin relaties te onderhouden met landen die elkaar niet kunnen verdragen.
Met 1,4 miljard potentiële consumenten en een rap groeiende middenklasse is het zo’n interessante markt, dat handelspartners zich niet laten weerhouden door de vaststelling van Human Rights Watch dat ook in 2025 in India sprake was van ,,toenemende demonisering van moslims en regeringscritici” onder Modi’s regering van de hindoenationalistische BJP. Dat gold ook voor de Europese Unie. Die werd het in januari eens met India over vergaande verlagingen van importheffingen in wat door voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie werd omschreven als ,,de moeder van alle deals”.
Voor India is de Nederlandse voortrekkersrol op het gebied van halfgeleiders interessant. De verwachting is dat vooral chipmachinemaker ASML zal profiteren van de overeenkomst die Modi en Jetten zaterdag zullen ondertekenen. Het bedrijf werkt nu al samen met Indiase bedrijven om de productie van microchips te stimuleren. De Indiase ambassadeur Kumar Tuhin zegt daarover tegen NRC: „India was tot een aantal jaren geleden langzaam bij het produceren van halfgeleiders. Nederland is juist sterk op dit gebied.”
Verder willen beide landen samenwerken op het gebied van groene waterstof als duurzame energiebron. Nederlandse onderzoekscentra die zich hierop richten, zijn onder meer te vinden bij de universiteiten van Groningen en Delft. Ook meer defensiesamenwerking ligt op tafel.
Maar er is ook nog een horde te nemen. Premier Jetten gaat de zaak van het ontvoerde meisje Insiya aan de orde stellen tijdens het gesprek met Modi. Het destijds 2-jarige meisje werd in september 2016 door haar vader ontvoerd en verblijft in India. Gesprekken tussen beide landen leverden tot nu toe niets op. Daarover is ook bij het kabinet „frustratie”, erkende minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) in de Tweede Kamer. Dilan Yesilgöz merkte als vervanger van premier Jetten op dat Nederland graag zaken wil doen met India, „maar er hoort wel bij dat we ook tot een oplossing komen voor Insiya”.
Ook het koningspaar heeft in het verleden laten merken zich het lot van het ontvoerde meisje aan te trekken. Modi wordt zaterdag door hen ontvangen. Daarna ontmoet hij ceo’s van het Nederlandse bedrijfsleven. Ook op zaterdag is hij bij een feestelijke bijeenkomst met leden van de Indiase gemeenschap in Nederland – die sterk in omvang is gegroeid in het laatste decennium. In 2014 telde het CBS 27.000 Indiërs in Nederland, in 2024 was dat meer dan verdrievoudigd, naar ruim 89.000 mensen. Door de komst van ongeveer 150.000 Surinaamse hindoes in de jaren tachtig en de recente groei van de Indiase gemeenschap, beschikt Nederland inmiddels over de grootste hindoe-gemeenschap in Europa na het Verenigd Koninkrijk.