Verenigd Koninkrijk Politici laten zich graag zien in Hartlepool, waar radicaal-rechts alle beschikbare zetels won, om te luisteren naar wat anders moet. Kan een nieuwe premier helpen het vertrouwen te herstellen? „Mensen denken heus niet ineens: o die Wes Streeting, dát is wel een goeie.”
Een straatbeeld in Hartlepool.
Niemand nam de moeite bij hem langs te gaan. „Helemaal niemand. Als zij niet geïnteresseerd zijn in onze stem, waarom zouden wij dan wel op hen stemmen?” Buiten de St. John’s pub in het centrum van Hartlepool staat John Ward met een vriend wat te roken. Het werd Reform UK, want hun lokale kandidaat kent hij nog van vroeger.
Het radicaal-rechtse Reform UK won bij de gemeenteraadsverkiezingen op 7 mei alle zetels die te vergeven waren in Hartlepool, een kuststad in het noordoosten van Engeland. De sociaal-democraten van Labour leden overal grote verliezen en als gevolg daarvan kwam de regeringspartij in een leiderschapscrisis terecht. Die hebben ze aan zichzelf te danken, zegt Ward. „We zijn keer op keer teleurgesteld. Ik geef nu anderen een kans. Maken ze die niet waar, dan stemmen we ze de volgende keer weg.”
Door de historisch slechte resultaten is premier en Labourleider Keir Starmer zijn positie niet langer zeker. Er komt vrijwel zeker een strijd om het leiderschap en degene die wint, wordt ook meteen premier. Als Starmer verliest, is het Verenigd Koninkrijk toe aan de zesde premier in zeven jaar tijd. Terwijl Labour onder zijn leiding nog geen twee jaar geleden overtuigend de Lagerhuisverkiezingen won, na veertien jaar Conservatieven aan de macht. David Cameron was de laatste minister-president die een parlementaire periode vol maakte en dat is meer dan tien jaar geleden. Waarom lukt het geen premier meer om aan te blijven?
Het antwoord ligt in Hartlepool. Deze stad, met ongeveer 98.000 inwoners, geldt al jarenlang als een van dé voorbeelden van vergeten gemeenschappen in Engeland. Van plekken waar economische groei stagneerde, waar investeringen achterbleven en inwoners gedesillusioneerd raakten. Ruim twee derde van de inwoners stemde voor de Brexit, in 2019. De werkloosheid en armoede liggen hoger dan in de rest van het land, de levensverwachting juist lager.
Politici lieten zich hier graag zien om te luisteren naar wat anders moest. Bij de verkiezingen eind 2019 ging Nigel Farage langs de deuren met zijn Brexit Party, de voorganger van Reform UK. Toen al haalde hij een kwart van de stemmen binnen, al behield Labour de zetel. In 2021 kwam Boris Johnson het voetbalveld van Hartlepool United inspecteren en won de Conservatieve Partij een tussentijdse verkiezing voor het Lagerhuis. Keir Starmer – hij at fish & chips op de pier – was toen ongeveer een jaar partijleider van Labour en nam dat verlies zo persoonlijk dat hij overwoog op te stappen. Maar in 2024 won Labour de zetel terug, onder Starmers leiding.
Nu moet Keir Starmer zo snel mogelijk opstappen, zegt Jimmy Cunliffe, met verweerd gezicht en feloranje veiligheidsjas. Labour de partij voor de arbeidersklasse? Laat hem niet lachen. „Welke arbeider is advocaat, zoals Blair en de rest van die lui?” Starmer is net als zijn voorganger Tony Blair advocaat. Cunliffe stemde Reform UK: „Het is tijd voor verandering in dit land. Er zit geen verschil tussen Labour en de Tories, behalve hun kleur stropdas.”
John Ward (34) uit Hartlepool stemde op Reform UK, hij kent de lokale kandidaat van vroeger
Voor zijn pensioen werkte Cunliffe als monteur in de chemische industrie. Hij werkte bij BASF, bij Enron, bij petrochemisch bedrijf ICI. „Allemaal stilgelegd, gesloten of met de grond gelijk gemaakt. En er kwam niets voor in de plaats.” De hoogovens trokken in de jaren zeventig veel werkgelegenheid in de zware industrie en scheepsbouw, maar ze sloten in 1977, en sindsdien ging het langzaam bergafwaarts. Tata Steel heeft nu alleen nog een fabriek voor stalen buizen in Hartlepool.
Zo werden verwachtingen van economische groei jarenlang niet waargemaakt. Politieke beloftes en de werkelijke staat van het land zijn ver uit elkaar gaan lopen. „Kiezers stemden vorige week voor verandering die ze al tien jaar niet kregen. Ze proberen die boodschap al veel langer over te brengen”, zei opinieonderzoeker Scarlett Maguire tegen Sky News deze week. Keir Starmer is in hun ogen de zoveelste die niet levert: „Bij Labour dachten ze dat alleen een verandering van Conservatief naar Labour genoeg was. Ze onderschatten het grote ongeduld bij kiezers.” En het lukte Starmer en de partijtop niet om bij te schakelen.
In de Britse politiek is het tegenwerken en ondermijnen van partijleiders net zo gewoon als de voorzitter van het Lagerhuis die om stilte maant. „Order. Order!” De fracties van Labour en de Conservatieven bestaan van oudsher uit enkele honderden Lagerhuisleden – er zijn 650 zetels. Dat werkt groepsvorming en onderlinge spanningen in de hand. „De hogere omloopsnelheid van het nieuws en sociale media die 24 uur per dag doorgaan, vergroten de druk nog eens”, zei Maguire. Britse media zonden afgelopen week elke dag live uit vanuit Downing Street, om geen snipper kritiek op de premier te hoeven missen.
„Politiek is een soort oorlogsvoering van persoonlijkheden geworden”, zegt Liam Carr. „Je kunt vrij zeker zijn dat niemand je de hele waarheid vertelt. Maar het is moeilijk vaststellen wie meestal de waarheid spreekt en wie juist het meeste liegt.” Daarom probeert hij politiek nieuws zoveel mogelijk te vermijden en stemt hij al jaren niet meer. Wel ziet hij hoe Hartlepool langzaam achteruit gaat.
Sinds een jaar of tien werkt Carr bij schoen- en sleutelmaker Bensons, in de belangrijkste winkelstraat van de stad. Rolluiken, spaanplaat en winkels die het wel volhouden wisselen elkaar af. „Toen ik begon, was dit een normale straat met normale mensen. Nu zie je dronkenlappen, drugsverslaafden en mensen die openlijk crack roken. Het komt allemaal neer op armoede.” Op het pleintje voor de winkel scharrelen daklozen. Trouwe klanten bellen soms op dat ze niet meer durven te komen.
Liam Carr (34) werkt bij een schoen- en sleutelmaker, waar ze nu ook Britse vlaggen verkopen.
Ook Bensons heeft het moeilijk. Zijn baas is voorzichtig met prijsverhogingen, maar ontkomt er niet aan. Carr: „We hebben ook geprobeerd om online te verkopen. Dat ging een tijdje goed, maar nu hebben mensen gewoon nergens meer geld voor, dus het zakte weer in.” Ze verbreedden hun assortiment. Sinds kort hangen er bijvoorbeeld grote Britse vlaggen in de zaak. Eén voor 4 pond (4,60 euro), drie voor een tientje. Carr heeft zijn twijfels, ze worden gebruikt als symbool voor nationalisme en bij anti-immigratieprotesten. „Maar er zijn ook genoeg aardige mensen die ze kopen.”
Er zíjn nog Labour-stemmers te vinden in Hartlepool. Langs een pier met plezierschepen en een enkel vissersbootje wandelt Jamie Barras naar huis. Zijn appartement heeft uitzicht op zee, zijn buren hebben een Reform-vlag voor hun raam hangen. Barras is zelfstandige en werkt als eindredacteur voor wetenschappelijke tijdschriften. Gesprekken over Reform UK hoorde hij de afgelopen weken overal, van de pub tot de supermarkt. „Ik ben van sociale media afgegaan, omdat alle algoritmes denken dat je in extreemrechtse figuren geïnteresseerd bent als je in Hartlepool woont.”
Hij is ervan overtuigd dat Labour weinig kan doen om hun eigen electorale ondergang en de opmars van Reform UK tegen te houden. „Dus het maakt weinig uit of Starmer aftreedt. Mensen denken heus niet ineens: o die Wes Streeting, dát is wel een goeie.” Streeting nam afgelopen week ontslag als minister van Volksgezondheid en is één van de kanshebbers om Starmer op te volgen.
Freelance eindredacteur Jamie Barras (57) wijst erop dat er de afgelopen jaren wél is geïnvesteerd in Hartlepool. Maar dat zien mensen niet.
Barras kwam vijf jaar geleden terug naar Hartlepool. Zijn familie woont hier en de huizenprijzen liggen lager dan in Londen, waar hij woonde. Een woning kost gemiddeld 130.000 pond (bijna 150.000 euro) en dat is minder dan de helft van de landelijk gemiddelde prijs. „Het is hier fijn wonen.” En het klopt niet dat de afgelopen jaren niet is geïnvesteerd, zegt hij. Dáár is de straat opgebroken omdat er nieuw asfalt komt, met fietspaden en al. En dáár, aan de overkant van het water, staat het nieuwe zwembad. Het gaat in juni open.
Hij heeft gelijk. Ook de Conservatieve Partij, aan de macht tot juli 2024, investeerde al tientallen miljoenen ponden in Hartlepool. Veel wegen in het centrum zijn opnieuw bestraat en Labour voerde afgelopen weken campagne met alle investeringen die zijn gedaan: „Het nieuwe recreatiecentrum is af. Er is geld om het Hartlepool-museum te renoveren. Gratis ontbijt voor alle basisscholen.”
Starmer kondigde afgelopen maandag, in een mislukte poging om zijn fractie te overtuigen van zijn leiderschap, aan dat Labour nog meer geld uittrekt voor hun Pride in Place-programma. Dat is de – veel minder bekende – Labourvariant van wat Boris Johnson Levelling Up noemde. Hartlepool is één van de 55 geselecteerde steden en het geld gaat naar het fysiek opknappen van de stad, maar ook naar hulp aan verslaafden en het bestrijden van overlast.
Het landt alleen niet. Reform-stemmer Jimmy Cunliffe wijst naar een gerenoveerd gebouw aan de overkant van de straat, met fris geverfde kozijnen en schoongemaakte rode baksteen. Het was eerst een kapel, toen een nachtclub, en het gebouw werd twee keer in brand gestoken door onruststokers. „Mooi opgeknapt. Maar het staat wel leeg. Ze zullen er binnenkort wel migranten in gaan huisvesten.”
Een garage in Hartlepool.