Feminisme Voor vrouwen die vastlopen in de moderne tijd, is de belofte van rust, duidelijkheid en overzicht van het tradwife-ideaal aanlokkelijk, ziet Maren Laterveer. Dat droombeeld is politiek gemotiveerd en wordt gefinancierd door rechtse mannen.
Het zijn zinnen die zo zouden kunnen komen uit een Amerikaans handboek voor tradwives, de jonge vrouwen die op sociale media een romantisch beeld schetsen van hun leven als traditionele huisvrouw. „I canceled the angry feminist and stepped into my feminine.” „A man needs a purpose in your life.” „When a woman can’t relax in a man’s lead, she cannot fully relax with him anywhere.”
Maren Laterveer is journalist, schrijver en consultant.
Maar deze zinnen komen uit Nederland, van een jonge vrouw genaamd Anna die zich datingcoach noemt en cursussen aanbiedt waarin vrouwen leren zich over te geven aan het natuurlijke leiderschap van mannen. In verschillende posts op Instagram legt ze uit dat ze zichzelf vroeger een feminist noemde, maar nu niet meer.
Ze werkte zich kapot, vertelt ze, wilde zich continu bewijzen in de prestatiemaatschappij en voelde weinig ruimte voor zachtheid en vrouwelijke kracht. Pas toen ze leerde zich over te geven aan haar natuurlijke rol van een vrouw die het leiderschap in een man erkent, kon ze ontspannen en thuiskomen bij zichzelf. „Feminisme wil dat we zijn als mannen,” zegt ze, „maar we zijn verschillend, vrouwen en mannen.” En doen alsof we dat niet zijn, impliceert ze, is uitputtend en vervreemdend.
Deze boodschap staat niet op zichzelf. Ze is exemplarisch voor het bereik van een antifeministische beweging onder vrouwen die opvallend veel gelijkenissen vertoont met de mannelijke variant, de veelbesproken ‘manosphere’.
Net als de opmars van mannen die traditionele rolpatronen bepleiten, is de vrouwelijke beweging overgewaaid uit Amerika, krijgt ze steeds meer voet aan de grond in Nederland, is ze politiek gemotiveerd en wordt ze gefinancierd door rechtse mannen. Het enige verschil is dat we het er amper over hebben, en het gedachtegoed zich ongezien kan verankeren in het zelfbeeld van jonge vrouwen.
Zij zijn extra vatbaar voor conservatieve ideeën omdat ze massaal vastlopen in de moderne tijd. Bijna een op de drie vrouwen onder de 35 heeft burn-outklachten, psychische klachten komen bij jonge vrouwen bijna twee keer zo vaak voor als bij jonge mannen, en de druk op uiterlijk en prestatie is groter dan ooit.
Tegelijkertijd heeft het feminisme de laatste decennia vooral ingezet op ‘empowerment’ van vrouwen die werk en gezin moeten combineren in een systeem dat daar niet op is ontworpen, in plaats van op het veranderen van dat systeem. In dat vacuüm biedt de tradwife-beweging iets waar vrouwen meer dan ooit behoefte aan hebben: rust, overzicht, en een duidelijke rol. En dat doet ze op zo’n verleidelijke manier dat het moeilijk te zien is dat die rust is gebouwd op ongelijkheid, en dat de beweging erachter een politieke agenda heeft die allesbehalve goed is voor vrouwen.
Dat laatste vindt niet iedereen, weet ik. Als feministisch journalist ben ik gewend om kritische vragen te krijgen van vrouwen die zich niet herkennen in de thema’s die ik aankaart. Ik onderzoek de positie van vrouwen en de invloed van gender op onze identiteit, onze autonomie, onze persoonlijke en professionele ontwikkeling en steevast kom ik uit op de conclusie dat we er nog niet zijn. Maar ík heb nergens last van, werpen vrouwen vaak tegen. En dan antwoord ik dat feminisme niet gaat over het individu. Als een op de vier vrouwen te maken krijgt met aanranding of verkrachting, blijven er drie over die nergens last van hebben – maar dat betekent niet dat we geen probleem hebben.
Niettemin begrijp ik deze vrouwen wel. Ik moest er zelf ook eerst jaren onderzoek naar doen voor ik me feminist noemde. Als je wilt, kun je makkelijk je ogen sluiten voor de subtiele ongelijkheden die vrouwen onderdrukken. Je kunt zeggen dat vrouwen kunnen worden wat ze willen; ze worden ceo, minister, runnen ziekenhuizen en scholen, schrijven boeken, promoveren, ondernemen en investeren.
Dat al die dingen moeilijker te bereiken zijn voor vrouwen dan voor mannen, dat ze er gemiddeld minder voor worden betaald, dat ze te maken krijgen met vooroordelen en seksisme, dat ze al dat harde werken moeten combineren met onbetaald werk thuis – dat kun je, als je wilt, negeren en zelfs ontkennen als jij daar zelf geen last van hebt. Maar dat is nog iets anders dan je actief tegen het feminisme keren.
Waarom keert een vrouw zich tegen het feminisme? Met deze vraag begon influencer Eva Vlaardingerbroek een toespraak op een FVD-congres in 2019 waarin ze frontaal de aanval opende tegen wat zij „het moderne feminisme” noemt. Het feminisme, zo stelde ze, is op een dwaalspoor beland. Het heeft niets meer te maken met stemrecht en de professionele autonomie van vrouwen.
In plaats daarvan heeft het zich ontpopt tot een „cultuurmarxistische strijd” van alle minderheden tegen een nieuwe vijand: de witte man. (De zaal grinnikt.) En die witte man, let op, mag de deur niet meer openhouden voor een vrouw want dat zou seksistisch zijn. (De zaal applaudisseert.) En omdat de moderne feminist te druk is met het laten staan van haar okselhaar, ziet ze niet dat de Nederlandse vrouw vrijer is dan welke vrouw dan ook op de planeet en dat ons land wordt ingenomen door niet-Europese mannen die het werkelijke gevaar vormen voor haar veiligheid. (Luid applaus.)
Het is niet moeilijk om op al deze argumenten een weerwoord te formuleren. Maar daar gaat het niet om. Vlaardingerbroek presenteert een uiterst simplistische weergave van het feminisme en dat is precies het doel. Het feminisme moet worden gezien als bron van het morele verval waartegen het rechts-populisme strijdt, omdat het vrouwen het recht op zelfbeschikking heeft gegeven, het recht om te trouwen met wie ze willen, om niet te trouwen, de mogelijkheid om geen kinderen te krijgen, of kinderen te krijgen met niet-Europese mannen.
Vlaardingerbroek heeft dat niet zelf bedacht, het is een belangrijk punt op de agenda van conservatieve rechtse bewegingen in Europa die elkaar vinden in een gedeelde missie om migranten uit ons continent te weren en de ‘inheemse witte’ bevolking ‘zuiver’ te houden. Viktor Orbán is hier vaandeldrager van, maar ook vrouwelijke politici als Alice Weidel en Giorgia Meloni, en in ons eigen land Lidewij de Vos.
Dat zij vrouwen zijn, geeft het conservatieve project geloofwaardigheid bij vrouwen die zich nooit zouden herkennen in een beweging van boze witte mannen. Net zoals extreem-rechts jonge witte mannen nodig heeft om de witte dominantie veilig te stellen, heeft het jonge witte vrouwen nodig om hun baby’s te baren, en het patriarchaat om iedereen op de juiste plek te houden. Dus naast een heel ecosysteem van podcasts, influencers en politici die jongens de manosphere in moeten trekken, is er ook een systeem opgetuigd om meisjes te verleiden tot een conservatief zelfbeeld.
Het meest zichtbare deel van dat systeem is ogenschijnlijk het meest onschuldige: de tradwives op sociale media die laten zien hoe ze zuurdesembrood bakken in hun landelijke keuken, spelen met hun kinderen en ook nog tijd overhouden om aan yoga te doen. Hun aantallen zijn lastig te kwantificeren, maar berichten met de hashtag #tradwife werden begin 2025 in elk geval meer dan 175 miljoen keer bekeken op TikTok, een platform met inmiddels 1,9 miljard gebruikers, die er gemiddeld anderhalf uur per dag doorbrengen.
De kracht van de boodschap van de tradwives is dat ze een romantisch beeld schetsen van het huisvrouwenbestaan: ze wonen in prachtige huizen, ze dragen lieflijke jurken, ze bezitten een natuurlijke schoonheid en ze stralen vooral rust uit, alsof ze hun leven volledig onder controle hebben en ze volmaakt gelukkig zijn met de rol die ze als vrouw op zich nemen.
Maar achter die mooie buitenkant zit vaak een reactionaire agenda verstopt, schrijft onderzoeker Eviane Leidig in haar boek Women of the Far Right (2023). Een agenda waar de algoritmes je al snel ongemerkt naartoe voeren. Leidig laat zien hoe radicaal-rechtse vrouwen sociale media gebruiken om hun politieke ideeën toegankelijk te maken voor een breder publiek. Onder hun vintage-esthetiek schuilt een uitnodiging om feminisme en gendergelijkheid af te wijzen en te geloven in de inmiddels bekende omvolkingstheorie en een vrouwelijke plicht om baby’s te baren. Hierin zit een duidelijke normatieve boodschap over vrouwen die in lijn is met wat de manosphere propageert: ‘echte’ vrouwen zijn volgzaam, moeder en dienstbaar aan man en gezin.
In Amerika hebben deze influencers nauwe banden met het netwerk rondom president Trump. Turning Point USA, de invloedrijkste conservatieve jongerenorganisatie van Amerika, opgericht door Charlie Kirk en na zijn moord in 2025 overgenomen door zijn weduwe Erika, trok bij zijn laatste conferentie een blik populaire tradwives open waar tienduizenden jonge vrouwen op afkwamen. Evie Magazine, het lijfblad van de tradwife dat zichzelf de ‘conservatieve Cosmo’ noemt en dat Vlaardingerbroek omschreef als ‘schildmaagd van de beweging’, is mede gefinancierd door Trump-bondgenoot Peter Thiel.
En zoals Leidig laat zien, lopen er directe en indirecte lijnen tussen de antifeministische retoriek en rechts-populistische partijen in Europa, via een groeiend netwerk van online inhoud, media-optredens en evenementen met één doel: normalisering van ultratraditionele gendernormen.
De strategie om vrouwen voor het rechts-conservatieve karretje te spannen, is niet nieuw. In de jaren zeventig voerde de Amerikaanse Phyllis Schlafly de succesvolste antifeministische campagne van de twintigste eeuw. Schlafly was advocaat, schrijver en politiek activist, en nauw verbonden aan de opkomende rechts-conservatieve beweging achter Ronald Reagan. Ze was ook moeder van zes kinderen en presenteerde zichzelf als bescheiden huisvrouw.
In 1972 richtte Schlafly STOP ERA op om het zogeheten Equal Rights Amendment – een grondwetswijziging die gelijke rechten voor vrouwen in de Amerikaanse wet moest verankeren – te blokkeren. Haar argument: vrouwen hebben geen gelijke rechten nodig, hun positie biedt hun juist privileges die ze moeten koesteren, zoals bescherming, verzorging en een bijzondere status als moeder.
Terwijl tweedegolffeministen vrouwen opriepen om baas in eigen buik te worden, mobiliseerde Schlafly duizenden vrouwen die streden voor behoud van hun afhankelijkheid. Met succes: in 1982 strandde de ratificatie van de grondwetswijziging. Tot op de dag van vandaag zijn vrouwen voor de Amerikaanse grondwet niet gelijk aan mannen, zodat er geen landelijk verbod is op loonongelijkheid of andere discriminatie op basis van geslacht.
Dat vrouwen op de bres gaan tegen gelijke rechten, is misschien minder paradoxaal dan het lijkt. Volgens de Amerikaanse filosoof Diana T. Meyers kunnen vrouwen die opgroeien in een patriarchale cultuur zich identificeren met een passief vrouwbeeld. Ze zien van jongs af aan beelden die vrouwen koppelen aan schoonheid, zorgzaamheid en moederschap en worden ook voor die eigenschappen beloond.
Wie vanaf het eerste begin leert dat zorgzaamheid erkenning oplevert en schoonheid sociale status, zal deze normen internaliseren als identiteit. Feminisme dat zegt dat je dat moet opgeven omdat het niet vrij zou zijn, voelt als een aanval op wie je denkt te zijn. Zeker wanneer datzelfde feminisme geen antwoord heeft op de onvrijheid die je als werkende moeder voelt in een wereld die nog steeds stut op patriarchale normen.
Dit mechanisme verklaart waarom antifeminisme onder vrouwen zo effectief is. Schlafly gaf jonge vrouwen hetzelfde als de tradwives nu: een bevestiging van het traditionele vrouwbeeld, dat geruststellend, duidelijk en overzichtelijk is voor vrouwen die uitgeput zijn van ‘alles worden wat ze willen’.
Natuurlijk is de belofte van rust even illusoir als het het individualistische girlboss-feminisme, dat vrouwen aanmoedigt zichzelf omhoog te werken in een ongelijk systeem. Zoals de Amerikaanse feministische activist Betty Friedan al schreef in haar boek Het misverstand vrouw (1963), is het bestaan van huisvrouwen die hun hele leven in dienst moeten stellen van anderen verstikkend. Vrouwen zijn mensen en dus behept met dezelfde behoefte als mannen om zich te ontwikkelen en over zichzelf te beschikken. Bovendien zijn we als samenleving slecht af als een hele generatie vrouwen zich achter de voordeur gaat verstoppen.
Het antwoord op hun vragen is niet een datingcoach die hen leert om mannen te volgen. Het antwoord is een feminisme dat de pijlen richt op het systeem en een wereld creëert waarin vrouwen daadwerkelijk vrij zijn.