Ophef Twee Russische raketgeleerden gaan voor 12,5 jaar achter de tralies omdat ze over staatsgeheimen zouden hebben gepubliceerd.
Grote muurschildering van de eerste Iraanse hypersonische raket, de Fattah, in de zomer van 2023 in Teheran. Foto Getty Images
De titel klonk niet per se heel spannend. ‘De prestaties van twee typen hoge snelheid-, hoge efficiency axisymmetrische inlaten’, heette de publicatie uit 2021 in het Iraanse wetenschappelijke tijdschrift Journal of Applied and Computational Mechanics.
Maar het artikel kwam twee van de auteurs te staan op een veroordeling wegens landverraad. Natuurkundigen Valery Zvegintsev, hoofdonderzoeker van het Instituut voor Theoretische en Toegepaste Mechanica (ITPM) van de Russische Academie van Wetenschappen, en Vladislav Galkin van de Polytechnische Universiteit van Tomsk zijn beiden veroordeeld tot 12,5 jaar in een streng beveiligde strafkolonie. Gezien hun leeftijden, 82 jaar en 71 jaar, en de omstandigheden in Russische strafkampen, is de kans groot dat ze dit niet overleven.
De reden: het beschreven onderzoek, over de aerodynamica van lucht die met een snelheid tussen Mach 2 en 8 door een bepaald type inlaat stroomt, houdt verband met de ontwikkeling van hypersonische wapens . Dat zijn bommen die door de lucht schieten met een snelheid boven Mach 5 (5 keer de geluidssnelheid). Daarbij gebruiken ze hun romp als vleugel, of nemen ze via een inlaat lucht in voor een hypersonische straalmotor. Op die manier reiken hypersonische wapens verder dan conventionele ballistische raketten, en kunnen ze onderweg van koers veranderen, waardoor ze moeilijk te onderscheppen zijn.
De extreme snelheden, waardoor de omringende lucht in gloeiend heet plasma verandert, maakt berekeningen en experimenten met hypersonische voortstuwing en besturing extreem complex. Het onderzoek naar hypersonische voortstuwing, tot nog toe grotendeels experimenteel, staat volop in de aandacht van defensie-onderzoekers in de VS, China, Frankrijk, Japan, Israël, Noord-Korea, Iran en dus ook in Rusland.
Maar alleen in Rusland verdwijnen onderzoekers die zich hiermee bezighouden één voor één achter de tralies. In 2024 werd natuurkundige Alexander Shiplyuk van het ITPM veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf. De BBC becijferde dat sinds 2015 minstens tien Russische onderzoekers in dit onderzoeksgebied gearresteerd zijn, en in de meeste gevallen ook veroordeeld tot zware straffen. De rechtszaken en vonnissen zijn niet openbaar.
Het artikel van Zvegintsev en Galkin (met nota bene een Canadese co-auteur) was vóór publicatie uitgebreid gescreend op staatsgeheimen, en goedgekeurd. Dat schrijven collega-wetenschappers van het ITPM in een open brief aan de rechtbank. Pas achteraf zijn ze tot staatsgeheim bestempeld. De brief hielp niet.
De arrestaties en veroordelingen lijken een symptoom van groeiende zelf-beschadigende paranoia, een verschijnsel waarmee Russische veiligheidsdiensten vaker gekampt hebben.
Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap.