Vakbonden willen vanaf 30 mei tot landelijke acties overgaan als het kabinet de geplande bezuinigingen op de WW, WIA en AOW niet schrapt, lieten drie vakbonden maandag weten. NUjij'ers vragen zich af in hoeverre er landelijke stakingen zullen komen. Experts verwachten geen grote opkomst.
"Ik weet niet of iedere werknemer zich op dit moment voldoende aangesproken voelt in het probleem dat de vakbonden schetsen", zegt Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Ook cao-deskundige Henk Strating van CAO-expert.online verwacht geen hoge stakingsbereidheid.
Strating verwacht dit omdat het bij deze bezuinigingen om een politieke kwestie gaat en je hier niet zomaar iets kunt afdwingen met stakingen. "In 2023 waren er landelijke stakingen die over loonsverhogingen gingen en was het een conflict tussen werknemers en werkgevers." Je komt dan samen met de vakbonden in actie tegen je werkgever totdat de werkgever veranderingen doorvoert.
Bij politieke acties werkt dit anders: het is een middel om invloed uit te oefenen, maar de uiteindelijke besluitvorming over het overheidsbeleid waarover deze acties gaan, ligt bij de Tweede Kamer.
"Bijna geen enkele politieke demonstratie uit het verleden heeft ervoor gezorgd dat de voorstellen in de Tweede Kamer helemaal van tafel gingen", zegt Strating. Denk aan politieke demonstraties eind jaren zeventig over de geplande bezuinigingen op sociale zekerheid en gezondheidszorg (Bestek '81). Of demonstraties in de laatste decennia tegen de afschaffing van de Regeling voor Vervroegde Uittreding (RVU) en tegen de verhoging van de pensioenleeftijd.
Volgens Verhulp hangt de bereidheid om te staken af van de slagkracht van vakbonden en hun achterban. "Actievoeren doe je niet alleen omdat er een concreet probleem is, maar juist ook om uiting te geven aan een meer algemeen gevoel van onvrede. Het is belangrijk om als vakbond duidelijk te maken wat er nu speelt. Daarbij hangt de actiebereidheid ook af van de bezorgdheid van mensen over het beleid."
Om uitkeringen betaalbaar te houden en miljardeninvesteringen in defensie te bekostigen, wil het kabinet-Jetten bijvoorbeeld ingrijpen in de sociale zekerheid en daarop bezuinigen. Hierin staan plannen om bijvoorbeeld de AOW-leeftijd sneller te verhogen, de duur van de WW-uitkering van twee naar één jaar terug te brengen en arbeidsongeschikten in de WIA 70 in plaats van 75 procent van hun oude loon uit te keren.
Volgens vakbonden FNV, CNV en VCP worden werkenden, gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden hiermee hard geraakt. Daarom willen de vakbonden niet in gesprek met het kabinet over het regeerakkoord en komen ze met een ultimatum. De experts verschillen hierover van mening.
"Ik vind het begrijpelijk dat de vakbonden niet met het kabinet in gesprek willen gaan", laat Verhulp weten. "Anders wordt er over 'minder' bezuinigen gesproken, terwijl de vakbonden pleiten voor géén bezuinigingen."
Strating begrijpt daarentegen niet waarom de vakbonden het gesprek niet willen aangaan. Volgens hem past een ultimatum niet bij politieke acties, omdat deze uiteindelijk democratisch via de politiek beslist moeten worden.
"Je kan niet zeggen dat je het alleen op deze manier wil en dat het kabinet het maar moet aanpassen. Ik denk dat het zo niet hoort in een democratie en het niet zo werkt in de praktijk." Het gesprek wel aangaan zou volgens Strating helpen om de politiek te beïnvloeden.
Of het kabinet deze bezuinigingen na een landelijke actie vertegenwoordigd door de vakbonden zal schrappen, is nog maar de vraag. "Uit onderzoek blijkt dat 60 procent van de werkgevers een beter bod doet nadat er actie is ondernomen. Dus over het algemeen heeft staken effect", zegt Verhulp. Maar de experts betwijfelen wel of een staking ook bij kabinetsplannen zo effectief is.
Strating denkt en hoopt niet dat het ultimatum ervoor zorgt dat het kabinet de bezuinigingen zal schrappen. "Zo werkt een democratie niet. Je mening mag je als vakbeweging hebben. En kracht kun je bijzetten met actie als het invloed heeft op de politieke besluitvorming. Maar je kunt politieke besluiten niet afdwingen."
Verhulp denkt dat de bezuinigingen mogelijk toch van tafel gaan, omdat de bezuinigingsplannen van een minderheidskabinet komen. Het minderheidskabinet heeft steun vanuit de oppositie nodig om de plannen door te voeren. Zo kunnen oppositiepartijen het beleid tegenwerken, wat kan leiden tot veranderingen in de bezuinigingen of het volledig schrappen ervan.
Source: Nu.nl economisch