Don’t mention Brexit! Dat was lang de houding van de Britse Labourpartij. Maar met een strijd om het leiderschap in het verschiet, alsmede de tiende verjaardag van het EU-referendum, is het beladen thema weer terug.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
‘We hebben een nieuwe, bijzondere relatie met de EU nodig, want de toekomst van Groot-Brittannië ligt in Europa, en ooit weer in de Europese Unie.’ Met deze woorden gaf de pas afgetreden minister van Volksgezondheid Wes Streeting zondag zijn visie op de toekomst van de Labourpartij.
In een toespraak bij de progressieve denktank Progress noemde hij Brexit een ‘catastrofale fout’. Als Streeting bij de aanstaande strijd om het premierschap de opvolger van Keir Starmer wordt, zal ‘rejoin’ zijn langetermijnambitie zijn.
Hiermee neemt Streeting afstand van het verkiezingsprogramma waarmee Labour twee jaar geleden een grote stembuszege heeft behaald. Daarin stond dat Groot-Brittannië met Labour buiten de EU blijft, met de belofte om de banden met de Europese bondgenoten te versterken. ‘Dat betekent dat we de verdeeldheid uit het verleden niet weer oprakelen.’ Labour had gezien hoe de Conservatieve Partij zichzelf in de voorbije decennia grote schade had berokkend met interne intriges over het EU-lidmaatschap.
Als pragmatische technocraat wilde Starmer dat lang voorkomen, maar hij heeft na de rampzalig verlopen regionale verkiezingen begin deze maand zelf de doos van Pandora geopend. Om het vege lijf te redden gaf hij een toespraak waarin toenadering tot Brussel een centraal thema was. Starmer hoopt dat dit leidt tot economische groei en hulp bij het bestrijden van illegale immigratie. Bovendien ziet hij het als een wapen tegen Nigel Farage, de Reform UK-leider aan wie Brexit grotendeels te danken is.
Het kon niet voorkomen dat er een aanval op zijn leiderschap werd geopend. Streeting nam ontslag, zodat hij zijn handen vrij heeft om zich in de strijd te mengen. Vervolgens kwam het nieuws dat Andy Burnham, de favoriet voor de opvolging, zich kandidaat heeft gesteld voor een Lagerhuiszetel – een vereiste om Starmer van zijn troon te stoten. Het rejoin-pleidooi van Streeting dient in dat licht te worden gezien. Hij lijkt erop uit te zijn om concurrent Burnham in de problemen te brengen. Die had vorig jaar al eens laten doorschemeren om voor heraansluiting bij de EU te zijn.
Inmiddels heeft Burnham gezegd het nu niet over Brexit te willen hebben. Hij weet immers dat een meerderheid in zijn beoogde kiesdistrict, Makerfield nabij Manchester, voor vertrek uit de EU heeft gestemd, en begin deze maand voor Reform UK. In dit achtergebleven gebied is het ongedaan maken van Brexit geen slimme manier om weggelopen kiezers terug te winnen. Daarmee is het probleem van Labour aangegeven. Zowel de fractie als een groot deel van de leden is tegen Brexit, maar een deel van de kiezers denkt daar anders over, zeker in het noorden waar hij in juni een zetel hoopt te winnen.
Ironisch genoeg kan Burnham ook profiteren van Brexit. Als het linkse alternatief heeft hij bij de aanvang van zijn campagne gezegd dat veel problemen in het noorden zijn veroorzaakt door Margaret Thatcher. Om historische fouten te corrigeren wil hij nutsbedrijven gaan nationaliseren. Dat is een stuk makkelijker nu Groot-Brittannië geen lid meer is van de EU. Een afkeer van het neoliberale karakter van de Europese Unie was een van de redenen waarom de socialistische vleugel van Labour, aangevoerd door de geroyeerde Jeremy Corbyn, eurosceptisch was.
Brussel lijkt gelaten en schouderophalend te kijken naar de oprisping van het Brexit-debat op het eiland. In The Guardian schreef politicoloog Anand Menon, directeur van de eurogezinde denktank UK in a Changing Europe, dat er irritatie zal leven in de Brusselse wandelgangen. ‘Nadat ze opeenvolgende Conservatieve regeringen hebben zien ruziën over Brexit, zien ze nu hoe Labour hetzelfde doet’, stelt Menon. ‘En net als de Conservatieven besteedt Labour nauwelijks aandacht aan wat de EU ons wel of niet zou willen geven.’
Volgens Menon moeten voorstanders van rejoin eerlijk zijn over wat het behelst. Een terugkeer naar de EU zal een lang en pijnlijk proces worden. De Britten zullen worden verwelkomd als een oude vriend, maar ze kunnen een slechtere positie tegemoet zien dan voorheen. Zo zal de korting op de contributie die Margaret Thatcher in 1984 had bedongen komen te vervallen, net als de speciale regelingen die verschillende Britse premiers voor elkaar hadden gekregen. Bovendien zullen miljoenen Brexit-stemmers zich verraden voelen.
Hoewel hij het zeer spijtig vond dat het land de EU had verlaten, heeft Starmer zich in zijn premierschap verre van heraansluiting gehouden. Openlijk, tenminste. Want de afgelopen anderhalf jaar bracht hij Groot-Brittannië stapje voor stapje weer dichter bij Brussel, en mogelijk zal dat op den duur leiden tot deelname aan de interne markt en/of de douane-unie. Dat is geen populaire positie, omdat de Britten dan Europese regels moeten volgen en geld moeten overmaken, zonder dat ze inspraak hebben in de besluitvorming. De Noren en Zwitsers weten hoe dat werkt.
In juli zal de premier naar Brussel afreizen voor een Brits-Europese top die onder meer moet leiden tot minder controles op voedselproducten, hechtere samenwerking op defensiegebied en vrij verkeer voor jongeren. Of Starmer zelf tegen die tijd nog premier is, valt te bezien. In Brussel kijken ze al lang niet meer op van een personeelswisseling op 10 Downing Street.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant