Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Vanochtend vond ik een kras op de tafel die er gisteren nog niet zat. Ik reageerde niet zo sportief als ik zou willen. Vermoedelijk is het me niet om de kras te doen, maar om iets wat eronder ligt, iets waar ik niet helemaal bij kan, of wil komen. Ik herinner me dat er een tijd was dat ik in paniek kon raken van hoe je de dingen nooit meer in hun originele staat kon terugbrengen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
‘Tisdat?’ Onze dochter. Een kras, ja, maar daar ging het niet om. Haar wereld is letter- en cijferlijk. Een kras is een kras, blij is blij, bloed is huilen. Ze leert tellen en slaat bijna nooit meer een cijfer over. Alleen begint ze zelden bij 1. Zo heeft ze elke dag een ander aantal tenen. De meeste letters herkent ze ook: de G van Guus, de H van oma Hanneke, de Q van Kukeleku. Letter voor letter krijgt ze greep op de bovenste betekenis van dingen, op het oppervlak van de wereld. De oude letterlijkheid.
Niet te verwarren met de nieuwe, waarover ik zaterdag in ‘Zondag’ las, in een fijn stuk van Joost de Vries. Wellicht, suggereerde een letterlijkheidsdeskundige die De Vries aanhaalde, is die nieuwe letterlijkheid, waarin je niet hoeft te graven naar betekenis en thematiek in series of films (laat staan dat je in verwarring achterblijft!), de culturele uiting van een overspannen wereld waarin geen tijd is voor ingewikkeldheid, voor dubbelzinnigheid, voor meer dan één bodem. We moeten door, houd ons niet onnodig op, geef ons je verstilling, en rap een beetje.
Ik dacht aan het bordspel Levensweg. Bij dat spel draafde je op het ritme van de dobbelsteen zo hard mogelijk over het bord dat je ‘levensweg’ voorstelde. Onderweg beleefde je allerhande financiële meevallers. Er gebeurde van alles, maar er gebeurde ook niets – een soort socialemediafeed avant la lettre. Onaangename verrassingen of gebeurtenissen die geestelijke flexibiliteit vereisten, deden zich niet voor. Aan het eind van je leven telde je wie onderweg het meeste mazzel had gehad.
Ik vond Levensweg een heerlijk spel, maar ik speelde het zelden. Mijn moeder, mijn vaste spelletjeskompaan, vond er niks aan. Dom dobbelen, vond ze het. Inmiddels is dom Levensweg-dobbelen de norm. Cultuur, nieuws, politiek, sport, relaties: alles vormt zich rond een brein dat door wil, door moet, verder over dat bord, richting finish, om daar je geld te tellen.
Wie erop let, ziet ’m overal, die nieuwe letterlijkheid. Die duidelijkheid en rechtstreeksheid die voor helderheid doorgaan, maar vaak gewoon vormen van haast zijn. Ongetwijfeld toeval, maar het stuk van De Vries opende een boekenkatern dat bijna volledig werd gevuld door beschouwingen over non-fictie.
In een herhaling van het programma De geur van succes hoorde ik deze week influencer Bas Smit vertellen over zijn Instagramaccount en hoe hij het mailadres bas@25k.nl had aangemaakt voor bedrijven die hem wilden benaderen voor een commerciële deal. Dan wisten ze direct wat het kostte. Toen hij daar te veel mailtjes op ontving, veranderde hij het in bas@50k.nl. Vrij grappig (en ontluisterend), en ongetwijfeld praktisch, maar ook: de ultieme letter- en cijferlijkheid, ontdaan van elke suggestie dat het om meer kan gaan dan kosten en baten. Zo’n e-mailadres, de meest uitgeklede vorm van succes.
Enige probleem: jijzelf. Je gevoelsleven trekt zich van al die letterlijkheid weinig aan. Daar voltrekken zich nog altijd onbegrijpelijke processen vol dubbelzinnige gedachten en onbegrijpelijke afslagen. Je hebt alle letters en cijfers tot je beschikking en toch snap je er de helft van de tijd niks van, van jezelf en van jezelf in de wereld. Niets, en zeker niet nog meer letterlijkheid (oud of nieuw) zal dat onbegrip kunnen wegnemen. Maar wie weet helpt wat meer figuurlijkheid bij het aanvaarden ervan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant