Duitsland wil de toetreding van Oekraïne tot de EU versnellen. Bondskanselier Friedrich Merz stelt voor dat Kyiv binnenkort al aanschuift bij EU-toppen en vergaderingen van Europese ministers en een schaduwcommissaris levert voor de Europese Commissie.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘We hebben een nieuwe dynamiek voor Oekraïne’, schrijft Merz in een brief aan EU-president António Costa, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Cypriotische president Nikos Christodoulides. Cyprus is momenteel EU-voorzitter. ‘We hebben geen tijd meer voor verder uitstel.’
Oekraïne kreeg in 2022, na de Russische invasie, de status van kandidaatlid, maar de onderhandelingen over dat lidmaatschap zijn door tegenwerking van sommige EU-landen nog steeds niet geopend. Voor Merz is dit niet langer acceptabel. ‘Uitbreiding van de EU is een geopolitieke noodzaak.’
Omdat een volledig EU-lidmaatschap nog jaren op zich laat wachten, wil Merz als tussenstap Oekraïne een ‘geassocieerd lidmaatschap’ aanbieden. Hij noemt dit ‘een politieke oplossing die Oekraïne aanzienlijk dichter bij de Europese Unie brengt’.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky kan bij zo’n schaduwlidmaatschap deelnemen aan de EU-toppen van zijn EU-collega’s, met spreektijd maar zonder stemrecht. Eenzelfde constructie is voorzien voor Oekraïense ministers bij overleggen van de Europese ministers. Verder zou Kyiv een commissaris zonder portefeuille krijgen, Europarlementariërs zonder stemrecht en een ‘assistent’-rechter bij het Hof van Justitie.
Daarnaast wil Merz dat Oekraïne eerder profiteert van de voordelen van het EU-lidmaatschap, zoals toegang tot de Europese markt. Ook kan Oekraïne, als het aan Merz ligt, alvast een beroep doen op de veiligheidsgaranties die het Europees Verdrag biedt. Al deze voordelen worden teruggedraaid als Oekraïne terugkrabbelt bij de benodigde hervormingen, vooral die van de rechtsstaat.
‘Met deze aanpak zou Oekraïne een enorme stap voorwaarts zetten en direct dicht bij een volledig lidmaatschap komen’, schrijft Merz. Verder wil Merz dat de onderhandelingen over dat volledige lidmaatschap eindelijk beginnen. De kans daarop is gegroeid nu de Hongaarse premier Viktor Orbán er niet langer is om zijn veto te gebruiken. Achter de rug van Orbán verscholen zich echter andere tegenstanders, zoals de Tsjechische en Slowaakse premier.
Merz erkent dat zijn voorstel de nodige vragen oproept over de ‘politieke, technische en juridische haalbaarheid’ ervan. Volgens hem is er voor het geassocieerde lidmaatschap geen verdragswijziging nodig, wat unanimiteit vereist, maar politieke wil.
Merz polste een deel van zijn collega’s vorige maand al over zijn ideeën; dat leidde niet direct tot groot enthousiasme. Dat lot trof ook eerdere voorstellen van de Commissie en de EU-president Costa om Oekraïne sneller bij de EU te betrekken. Veel regeringsleiders, inclusief premier Rob Jetten, benadrukken dat de regels voor uitbreiding van de EU gerespecteerd moeten worden.
Merz acht een speciale behandeling voor Oekraïne gerechtvaardigd omdat het land in oorlog is, mede vecht voor de Europese veiligheid en het vooruitzicht op EU-lidmaatschap nodig heeft bij een eventueel vredesakkoord.
De toetreding van de andere kandidaatlanden op de Westelijke Balkan en Moldavië kan ook versneld worden, maar voor deze landen voorziet Merz een ‘waarnemersstatus’: af en toe een EU-vergadering bijwonen zonder spreektijd. Montenegro, dat het verst is gevorderd in de onderhandelingen, kan mogelijk over twee jaar toetreden tot de EU. De kanselier wil zijn plannen volgende maand tijdens de EU-top bespreken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant