Meta probeert via cassatie de rechtszaak tegen Bits of Freedom te rekken, een bekende strategie om maatschappelijke organisaties te ontmoedigen. Toezichthouders moeten snel en streng ingrijpen met hoge boetes, zodat bigtechbedrijven zich aan de regels houden.
Het Commissariaat voor de Media concludeerde dinsdag dat sociale media mensen in de weg zitten bij het vormen van een vrije en geïnformeerde mening, omdat gebruikers maar beperkt zeggenschap hebben over wat er in hun tijdlijn verschijnt. Deze vrijheid is cruciaal vanwege de enorme invloed op het publieke debat en daarmee op onze verkiezingen en rechtsstaat.
Bits of Freedom begon daarom vorig jaar al een rechtszaak tegen Meta. Gebruikers moeten zelf kunnen bepalen welke informatie zij te zien krijgen, en niet Meta. De rechter gaf ons gelijk: Meta heeft de Europese platformwet overtreden. Volgens die wet moet Meta op Facebook en Instagram ook een tijdlijn aanbieden die niet is gebaseerd op profilering. Dit vereist geen ingewikkelde juridische interpretaties. Zo had Facebook Reels bijvoorbeeld helemaal geen alternatieve tijdlijn.
Over de auteur
Rejo Zenger is beleidsadviseur bij digitale mensenrechtenorganisatie Bits of Freedom.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Afgelopen week ging Meta in cassatie. Zij vroeg de Hoge Raad te kijken naar de procedurele details van de zaak. Dat gaat dus niet meer over de inhoudelijke vraag, alleen of het recht juist is toegepast. Om jezelf te verweren in zo’n cassatie heb je gespecialiseerde advocaten nodig. Deze stap betekent voor ons een verlenging van de juridische strijd met anderhalf jaar en een geschatte verdubbeling van de toch al hoge kosten.
Hoewel dat enorm drukt op een kleine organisatie als de onze, maken we ons geen zorgen: Meta heeft misschien diepe zakken, wij zijn creatief en hebben een lange adem.
Belangrijker is echter Meta’s strategie. In de Verenigde Staten legde een rechter Meta al eens een boete van één miljoen dollar op voor ‘aanhoudende, gecoördineerde inspanningen te kwader trouw om de eisers telkens weer obstakels in de weg te leggen – alles met als doel de eisers ertoe te bewegen de zaak te schikken voor minder dan ze anders zouden hebben gekregen’. De door Meta ingestelde cassatie is dus niets anders dan het ontmoedigen van het maatschappelijk middenveld. Want welke internetgebruiker of maatschappelijke organisatie wil, kan of durft het dan nog op te nemen tegen Meta?
Op de lange termijn is deze vorm van handhaving dan ook onhoudbaar. De handhaving van dit soort wetgeving kan niet leunen op het harde werk van organisaties zoals de onze. Ze moet komen van de formele instanties, zoals de Ierse
toezichthouder en de Europese Commissie. Die zeggen onze zaak wel in de gaten te houden, maar formele besluiten en boetes zijn vooralsnog onzeker en laten in ieder geval lang op zich wachten. Als zij hun werk goed zouden doen, hoeven wij het gat in de handhaving niet meer op te vullen.
Maar er zijn meer redenen waarom zij in actie moeten komen. De Nederlandse rechter stelde een overtreding vast van een wet die in heel Europa op dezelfde manier moet worden uitgelegd en toegepast. Het is dan ook hoogst onwaarschijnlijk dat bijvoorbeeld een Griekse rechter tot een fundamenteel ander oordeel komt. Toch heeft Meta de bevelen van de rechter uitsluitend voor Nederlandse gebruikers (deels) uitgevoerd. Moeten onze Europese collega’s in elk van de andere 26 lidstaten dan precies dezelfde rechtszaak voeren? Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Bovendien kan Meta zonder handhaving door toezichthouders ‘gratis’ en vrijblijvend onze wetten overtreden. En dat terwijl de overtredingen talrijk zijn. Zo kreeg het bedrijf al eerder een boete van 1,2 miljard euro voor het overtreden van onze privacyregels en bijna 800 miljoen euro voor het negeren van onze mededingingsregels. Als organisaties als de onze naar de rechter stappen, kan een overtreding wel gestopt worden, maar wordt Meta niet beboet.
Dat geeft haar vrij spel: de wet overtreden zolang het kan, zonder consequenties. We moeten Meta ontmoedigen de wet te overtreden, en dat kan alleen goed met torenhoge boetes. Dat kan alleen door toezichthouders.
Daarom is het cruciaal dat de Europese platformwet effectief wordt gehandhaafd. Toezichthouders zoals de Europese Commissie, de Autoriteit Consument en Markt (ACM) en hun Ierse tegenhanger moeten daadkrachtig ingrijpen bij overtredingen door bedrijven als Meta. Daadkrachtig betekent immers: heel veel sneller en met nog hogere boetes.
Tot die tijd moeten onze regering en het Europees Parlement hen ter verantwoording roepen. We kunnen niet nog een paar jaar Meta en andere bigtechbedrijven vrijuit hun gang laten gaan. Zij zijn welkom in Europa, maar uitsluitend als ze zich houden aan onze regels.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant