De komende dagen houden de buitenlandministers van Navo-landen hun laatste vergadering voor de jaarlijkse top begin juli in Ankara. Het bondgenootschap zoekt naar nieuw evenwicht.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De ministers komen samen in Zweden, het jongste Navo-lid. De bijeenkomst zal de twee gezichten tonen die het bondgenootschap nu heeft: enerzijds Europese zorgen over bijvoorbeeld de Amerikaanse terugtrekking van troepen, anderzijds Navo-chef Mark Rutte die alvast de geboorte van een nieuwe, evenwichtigere alliantie viert. Hoe zit dat?
Eigenlijk leent de Navo – een rond Amerikaanse middelen gebouwde, diep geïntegreerde en geoefende structuur voor multinationale oorlogvoering – zich slecht voor politiek trammelant en mediastormen. Toch lijkt het ook een bloemenveld dat er na elke nieuwe voorjaarsstorm nog verdacht hetzelfde uitziet als daarvoor. Of als een olietanker die wel piept en kraakt als hij van koers verandert, maar niet direct zinkt.
Zo zijn er twee manieren om nu naar de Navo te kijken: als een alliantie in doodsnood, uitgehold door acties en uitlatingen van de regering-Trump, of als een club die zich eindelijk aanpast aan nieuwe tijden en afkoerst op een evenwichtiger taakverdeling tussen zijn leden.
De eerste variant is mediagenieker en sluit ook beter aan bij de behoefte van Europeanen. Die laten in peilingen weten een grote afkeer te hebben van de regering-Trump en te snakken naar een autonoom Europa dat zichzelf kan verdedigen (zeker zolang de rekening niet op tafel komt).
Deze zienswijze wordt ook gestaafd door serieuze wapenfeiten. De signalen van diepe rot in de organisatie stapelen zich op met elke uitspraak van de VS, dat Oekraïne ‘geen kaarten heeft’ bijvoorbeeld, en dat de Navo een ‘papieren tijger’ is.
Ook door de ongehoorde, platte wens van president Trump om Groenland (dat valt onder het soevereine gezag van een loyale bondgenoot) ‘te bezitten’, de grote Amerikaanse woede over Europese afzijdigheid in een oorlog tegen Iran waarover Europa niet geconsulteerd was, en de als straf aangekondigde terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Duitsland en, nog onbegrijpelijker, Polen.
Dat is een onvolledig maar pittig lijstje. Maar zal het de Navo kunnen breken? Op het hoofdkwartier van de Navo in Brussel is men overtuigd van niet. Veiligheidsbeleid is bij uitstek het domein waar Staatsräson regeert en waar individuele passies en emoties het uiteindelijk vaak afleggen tegen de simpele vraag: dient dit onze nationale veiligheid? Die vraag begrenst niet alleen de Europese wens om het vanaf morgen allemaal zelf te doen, maar ook de eventuele Amerikaanse wens om de Europeanen aan hun lot over te laten.
Dat verklaart waarom Navo-diplomaten bezweren dat – na alle eerdere knallende ruzies in de geschiedenis van de alliantie (bijvoorbeeld over de plaatsing van kruisraketten en over de Irak-oorlog) – het bondgenootschap ook deze ‘roerige tijd’ zal overleven. En waarom Navo-chef Mark Rutte zo benadrukt dat de alliantie juist een ‘historische stap’ aan het zetten is in de richting van een eerlijke taakverdeling, die de VS in staat stelt zich ook op andere prioriteiten te richten, en waarbij het rijke Europa zijn eigen conventionele defensie zoveel mogelijk zelf gaat verzorgen.
Een nieuw evenwicht tussen bondgenoten dat Rutte, in navolging van de Pentagon-topman Elbridge Colby, ‘Navo 3.0’ noemt, en waarin Europa een waardevolle partner van de VS blijft en andersom Amerika blijft investeren in de pax Europeana. Maar dat is een visie die nog jaren zal vergen, jaren waarin er van alles mis kan gaan, nationaal en internationaal.
Afhankelijk van welke lens je gebruikt – een alliantie in doodsnood of juist een die zichzelf heruitvindt – zien dezelfde ontwikkelingen in Brussel er heel anders uit. Neem de aangekondigde terugtrekking van Amerikaanse troepen. Eerst was er de als straf aangekondigde terugtrekking van vijfduizend militairen uit Duitsland. Daarna volgde het terugroepen van een voor Polen bestemde eenheid die deels al op weg was. Dat leidde tot ontsteltenis in Polen en tot diep in de Baltische staten, waar men deze Amerikaanse troepen als integraal onderdeel ziet van hun landsverdediging.
Deze week kwam de gedeeltelijke ‘terugtrekking van de terugtrekking’. De emoties waren weggespoeld en wat overbleef was een kleinere correctie die wel pijn doet, maar allerminst onverwacht was. Door de ene lens is het een nieuw teken van verval en erosie, door de andere lens een uiting van de nieuwe koers op weg naar een evenwichtiger bondgenootschap.
Source: Volkskrant