Na jaren ruzie en wisseling van leden gaat de parlementaire enquêtecommissie Corona vanaf volgende week de belangrijkste fase in: de openbare verhoren van hoofdrolspelers tijdens de pandemie. Dat het zover is gekomen, mag een klein wonder heten.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Eerst waren er negen, toen zes, daarna vijf en eind vorig jaar stond de teller nog maar op één. Het had niet veel gescheeld of er was geen enkel lid meer over geweest van parlementaire enquêtecommissie die onderzoek doet naar het beleid tijdens de coronacrisis. Zelden werd een commissie geplaagd door zoveel interne spanningen en personeelswisselingen.
Het mag een klein wonder heten dat commissievoorzitter Daan de Kort (VVD) deze donderdag de meest zichtbare fase van de enquête aftrapt. Eind vorig jaar was hij het enige overgebleven lid, maar de komende maanden zal hij een vijfkoppige commissie in de enquêtezaal presideren.
Aanvankelijk leek het een uitgemaakte zaak. De animo voor de commissie was eind 2021 groot, toen de omikronvariant de wereld in z’n greep had en de gevolgen van het virus overal in de samenleving merkbaar waren.
De Tweede Kamer stemde unaniem voor een motie om een tijdelijke commissie in te stellen, die de voorbereidingen moest treffen voor de uiteindelijke enquête. Onder de negen leden waren Pieter Omtzigt (NSC), toenmalig Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA), die de commissie leidde, Pepijn van Houwelingen (FvD) en Wybren van Haga (Belang van Nederland).
De eerste tegenslag kwam toen Arib uit de Kamer vertrok en de commissie op zoek moest naar een nieuwe voorzitter. Maar al snel dienden zich grotere problemen aan.
Met Van Houwelingen en Van Haga had de commissie leden die de ernst van de coronacrisis op z’n minst in twijfel trokken. Zo zei Van Haga in een Kamerdebat dat er tijdens de coronacrisis een ‘totalitair bewind werd gevoerd, gestoeld op ten onrechte gecreëerde angst’. Van Houwelingen zei in een debat dat er ‘tribunalen komen’ voor politici die het coronabeleid voerden.
Het legde een tweespalt bloot die vaker zou opspelen: zelfs over de feiten was de commissie het niet eens. Leden die de regering ervan beschuldigden de pandemie te misbruiken om burgerlijke rechten in te perken, moesten samenwerken met leden die juist wilden onderzoeken of de overheid de bevolking genoeg had beschermd.
Er werden werkafspraken gemaakt, maar het kwam niet meer goed. In de zomer van 2023 bleek dat slechts vier partijen een parlementariër wilden afvaardigen om commissielid te worden. Het was een publiek geheim dat er onvrede was over de onderzoeksopzet van de tijdelijke enquêtecommissie; volgens sommige partijen lag de nadruk erg op het strenge overheidsoptreden. Het presidium trok daarop tot nader order de stekker uit de enquête.
Toen de verkiezingen eind 2023 de politieke verhoudingen in de Tweede Kamer hadden opgeschud, kwam er weer beweging in. Een voorstel van PVV-leider Geert Wilders om de enquêtecommissie nieuw leven in te blazen kreeg een meerderheid.
De Kort werd voorzitter. Hij probeerde het chagrijn van voorafgaande jaren uit de commissie weg te krijgen, maar de lucht was niet zomaar geklaard. Van Haga was inmiddels uit de Kamer en ook Van Houwelingen had zijn zetel verloren, maar toenmalig FvD-leider Thierry Baudet verving een van de zittende FvD-Kamerleden met Van Houwelingen, zodat die kon doorgaan in de commissie. Hij zou daar ‘iedereen helemaal gek maken met vragen’, aldus Baudet.
Van een koerswijziging was ook geen sprake. De zes leden bogen zich over de onderzoeksopzet, maar hielden die grotendeels intact.
Voorzitter De Kort zei zich geen zorgen te maken, maar er werd wel een gedragscode opgesteld. Zo moesten leden van de commissie zich onthouden van deelname aan debatten over onderwerpen die raakten aan de enquête. Hetzelfde gold voor uitingen op sociale media.
Toch ging het weer mis. In mei 2025 stapte FvD-Kamerlid Gideon van Meijeren, die intussen het stokje van Van Houwelingen had overgenomen, plots uit de commissie. Volgens hem werd ‘waarheidsvinding’ hem ‘onmogelijk gemaakt’. Hij zou onder meer geen inzicht krijgen in dossiers. Hij sprak van een ‘doofpot’.
Het definitieve vertrek van Forum betekende dat er slechts vijf leden over waren, maar de commissie was wel verlost van de voortslepende tweespalt over de feiten.
Voorzitter De Kort kreeg nog één keer te maken met een tegenslag: bij de afgelopen Kamerverkiezingen was hij het enige commissielid dat werd herkozen. Hij moest de commissie in z’n geheel opnieuw samenstellen. Het hielp daarbij dat de leden voor hun vertrek zowel het zomer- als verkiezingsreces hadden doorgewerkt om de 88 voorgesprekken af te maken en uit te werken.
Daarmee maakten ze de weg vrij voor een relatief snelle doorstart in nieuwe samenstelling. Naast VVD’er De Kort beginnen Kamerleden Dion Huidekooper (D66), Annelotte Lammers (Groep Markuszower), Songül Mutluer (Progressief Nederland) en André Poortman (CDA) volgende week aan de verhoren. Geen van de leden die vijf jaar geleden aan de tijdelijke commissie begonnen, zit er nog bij.
Het nieuwe team moet ruim vier jaar na het einde van de pandemie vooral veel herinneringen ophalen bij getuigen. Dat het inmiddels zo lang geleden is, doet volgens De Kort niets af aan het belang van een enquête. ‘Je moet niet vergeten wat voor impact de crisis heeft gehad op mensen. We moeten leren voor de toekomst. In de verhoren zit ook een stukje publieke verantwoording.’
2021: Kamer stemt unaniem voor tijdelijke enquêtecommissie Corona.
2022: De tijdelijke enquêtecommissie trapt af.
2023: Kamer schuift het plan op de lange baan, pas na verkiezingen wordt de enquête nieuw leven ingeblazen.
2024: De enquêtecommissie gaat echt van start.
2025: FvD-Kamerlid Gideon van Meijeren verlaat commissie uit onvrede over de werkwijze.
Eind 2025: Alleen voorzitter Daan de Kort wordt herkozen bij de Kamerverkiezingen. De commissie telt nog één lid.
2026: Met vijf leden begint de commissie eind mei aan de langverwachte verhoren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant