Nederland moet zich beter wapenen tegen de toenemende gezondheidsrisico’s van klimaatopwarming. Dit schrijven de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad. Vijf vragen over hun advies.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Wat doet het opwarmende klimaat met onze gezondheid?
Natuurbranden en overstromingen kunnen natuurlijk levensbedreigend zijn, maar het stijgen van de temperatuur in Nederland zorgt voor nog meer medische risico’s. Toenemende hittegolven leiden met name in slecht geïsoleerde huizen en gebouwen tot algehele misère of erger, signaleren de wetenschappers van de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad.
‘Geschat wordt dat klimaatverandering nu al zorgt voor jaarlijks 250 hittedoden. Zonder aanvullende maatregelen zal dit rond 2050, afhankelijk van de mate van klimaatverandering, drie tot zes keer hoger liggen.’ Zelfs een ongeboren vrucht kan last hebben van de warmte. ‘Blootstelling aan hitte tijdens de zwangerschap leidt tot een grotere kans op vroeggeboortes en een laag geboortegewicht.’
Het zeventig pagina’s tellende rapport staat vol met een scala aan gezondheidsproblemen die groter worden door klimaatopwarming. Zo wordt het hooikoortseizoen langer en heviger, en stijgt het risico dat muggen die tropische infectieziekten kunnen overdragen hun weg naar Nederland weten te vinden. Ook vrezen de wetenschappers dat weerpatronen die zomersmog in de hand werken – veel zon, weinig wind, droogte – vaker voor zullen komen.
Voor Caribisch Nederland zijn de klimaatgerelateerde gezondheidsrisico’s nog groter, aldus de wetenschappers. Dit uit zich in ‘meer zware orkanen, hevige neerslag en overstromingen door zeespiegelstijging. Dit zorgt voor extra belasting van het zorgsysteem en de voedsel- en drinkwatervoorziening, die nu al onder druk staan’.
Is dit de eerste keer dat wetenschappers hiervoor waarschuwen?
Nee. Tal van wetenschappers wijzen al vele jaren op groeiende gezondheidsrisico’s door klimaatopwarming. Dat de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad dit rapport nu samen uitbrengen en zich specifiek focussen op Nederland geeft het wel extra lading.
De Gezondheidsraad vertolkt al sinds 1902 de consensus onder medici in Nederland en geldt op het terrein van zorgbeleid als de belangrijkste adviseur voor de regering. De Wetenschappelijke Klimaatraad is in het leven geroepen om kabinetten te adviseren met wetenschappelijk verantwoorde adviezen voor een klimaatneutrale en klimaatbestendige samenleving.
Heeft klimaatopwarming ook positieve effecten op de gezondheid van Nederlanders?
Opvallend: bij het stijgen van de temperatuur zien wetenschappers wereldwijd vooralsnog minder sterfgevallen. Op elke hittedode vallen er wereldwijd nu zo’n negen doden door kou, blijkt onder meer uit onderzoek van Harvard. Of Nederland ook minder kougerelateerde doden kan verwachten? Daarover durven de wetenschappers in het nieuwe rapport geen uitsluitsel te geven.
De koudesterfte in Nederland ontstaat vooral doordat mensen in de winter meer binnen zitten, waar virussen als de griep hard rondgaan. Uit het nieuwe rapport: ‘Sommige onderzoeken suggereren dat een aantal (virale) infectieziekten tijdelijk kan afnemen. Andere onderzoeken voorspellen juist dat wisselende weersomstandigheden in de herfst als gevolg van klimaatopwarming vaker voorkomen en bijdragen aan een toename van griep in de winter.’
Kortom, concluderen de wetenschappers: het is onbekend hoeveel minder kougerelateerde doden er in Nederland zullen zijn door het stijgen van de temperatuur.
Een ander mogelijk voordeel van een opwarmend klimaat is dat Nederlanders meer buitenactiviteiten zullen ontplooien, schrijven de wetenschappers. Om daar ook weer de keerzijde van te constateren: meer blootstelling aan de zon betekent meer huidkanker, nu al de meest voorkomende en snelst groeiende kankervorm in Nederland.
Hoe kan Nederland zich wapenen tegen klimaatgerelateerde gezondheidsschade?
Hoewel het nu warmer is in Nederland, gaan er bij extreme hitte toch minder mensen dood dan een kwart eeuw geleden. Het risico is ongeveer gehalveerd, blijkt uit een analyse van het RIVM.
Mogelijke verklaringen: mensen zijn zich bewuster geworden van de risico’s van extreme hitte en passen hun gedrag aan. Ook het in 2007 ingevoerde Nationaal Hitteplan speelt waarschijnlijk een rol. Tal van organisaties moedigen mensen bij hoge temperaturen aan om meer te drinken, goed te koelen en te letten op kwetsbaren, zoals ouderen en jonge kinderen.
Kortom, beleid kan zeker helpen om de gezondheidsschade van klimaatopwarming te dempen. In het nieuwe advies roepen de wetenschappers het kabinet op om een prioriteit te maken van concrete maatregelen voor groepen in de samenleving die het hardst getroffen worden door klimaatopwarming.
Zo kunnen welgestelde huiseigenaren in groene wijken zichzelf relatief makkelijk beschermen tegen hitte, bijvoorbeeld door zonwering of airco’s te installeren. Voor bewoners van sociale huurwoningen in oude flats is dit een stuk lastiger. Nieuwbouw moet sinds 2020 al voldoen aan regelgeving om gebouwen koel te kunnen houden.
De wetenschappers pleiten ervoor om ook eigenaren van bestaande huizen, scholen en werkplekken te stimuleren, of wettelijk te verplichten, hun gebouwen te verduurzamen en hittebestendig te maken. Een andere concrete maatregel die de wetenschappers noemen: koelteplekken die publiek toegankelijk zijn, zoals in bibliotheken of buurthuizen.
Wat gaat het kabinet doen met dit advies?
De Gezondheidsraad geeft regelmatig adviezen die worden opgevolgd door de regering. Een recent voorbeeld is het aanbieden van de prik voor baby’s tegen het RS-virus. In hoeverre dit ook bij het advies gaat gebeuren, is onzeker. Het gaat immers om miljardeninvesteringen op diverse terreinen, zoals het verduurzamen van huizen.
De baten daarvan (naast een lagere energierekening) bestaan uit lastig te kwantificeren gezondheidswinst en het verkleinen van gezondheidsverschillen tussen arm en rijk. In hoeverre deze en volgende kabinetten daarvoor geld vrij maken is volgens het rapport dan ook ‘een politieke afweging’. De betrokken ministers laten de Eerste en Tweede Kamer binnen drie maanden weten wat ze met de aanbevelingen in het rapport gaan doen.
Bij het huidige klimaatbeleid stevent de wereld af op gemiddeld ongeveer 2,6 graden opwarming in 2100. Europa, en ook Nederland, warmen relatief sneller op, onder meer door verandering van windpatronen. Sinds het begin van de metingen in 1901 is de jaartemperatuur in Nederland al met ruim 2 graden toegenomen, aldus het KNMI.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant