TikTok, Google en Meta doen veel te weinig aan frauduleuze advertenties voor bijvoorbeeld woekerleningen of op geld beluste ‘helpdesks’. Dat stelt de Consumentenbond in een klacht bij de Europese Commissie.
is techredacteur van de Volkskrant.
Advertenties zijn de motor van het huidige verdienmodel van internetbedrijven: diensten die ‘gratis’ te gebruiken zijn, zoals TikTok, Facebook of de zoekmachine van Google, genereren omzet door advertentieruimte te verkopen voor gepersonaliseerde reclames.
De Consumentenbond signaleert een belangenverstrengeling die de online platforms mogelijk weerhoudt van sterkere moderatie van online advertenties. Zo toonde Reuters vorig jaar aan dat zo’n 10 procent van de jaaromzet van Meta, het moederbedrijf van Instagram, Facebook en WhatsApp, in 2024 afkomstig was van de verkoop van ruimte voor misleidende en frauduleuze reclames.
De Consumentenbond meldde samen met twaalf andere Europese consumentenorganisaties 893 misleidende advertenties bij TikTok, Google en Meta. De organisaties merkten dat de platforms maar beperkt op hun meldingen ingingen: Meta liet 71 procent van de gemelde advertenties staan, TikTok 78 procent en Google 40 procent.
Het rapport is gedeeld met de Autoriteit Consument & Markt en de Europese Commissie. Die laatste partij begon zo’n twee jaar geleden al een onderzoek naar de onlineadvertentiemarkt.
In het nieuwe onderzoek noemen de consumentenorganisaties onder meer advertenties voor ‘Geld nu, betaal later’-leningen. ‘Deze reclames raken met name mensen die bij banken geen lening kunnen krijgen, bijvoorbeeld vanwege een laag inkomen’, zegt Joyce Donat, woordvoerder van de Consumentenbond. Het zijn leningen met hoge rentes, waardoor slachtoffers op den duur veel geld kwijtraken.
Andere genoemde reclames overdrijven de mogelijke opbrengsten van twijfelachtige investeringsmogelijkheden, of verzamelen persoonsgegevens van internetters om hen later te bestoken met helpdeskfraude.
Volgens de Consumentenbond overtreden de platforms de Europese Digital Services Act (DSA) op ten minste twee manieren. De DSA verplicht grote onlineplatforms enerzijds om gebruikers te beschermen tegen dit soort reclames, en anderzijds om Europeanen een efficiënt en transparant systeem te bieden om klachten in te dienen en illegale advertenties te melden.
Maar niet alleen bleven veel van de door de Consumentenbond als illegaal beoordeelde advertenties na melding online staan, de platforms verzuimden ook snel en duidelijk te reageren op ingediende klachten.
Als een reclame al werd verwijderd, gebeurde dit in bijna alle gevallen zonder de verantwoordelijke adverteerder verder aan te pakken. Ook dit is een mogelijke overtreding van de DSA, meent Sarah Eskens, universitair docent recht en technologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
‘De DSA schrijft duidelijk voor dat als accounts herhaaldelijk illegale inhoud online zetten, de platforms die accounts moeten schorsen.’ Volgens Eskens hebben de consumentenorganisaties sterk onderbouwd dat TikTok, Meta en Google de DSA onvoldoende naleven.
Een woordvoerder van Google zegt dat het bedrijf het advertentiebeleid ‘op strikte wijze’ handhaaft. ‘Wij blokkeren meer dan 99 procent van de overtredende advertenties voordat ze überhaupt worden weergegeven.’
Volgens het meest recente kwartaalrapport van TikTok werd meer dan 97,7 procent van fraude- en scamcontent verwijderd voordat er melding van werd gemaakt. Desondanks zegt TikTok de bevindingen uit het rapport te zullen bestuderen. Meta reageerde niet direct op het verzoek om wederhoor.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant