Examenkandidaten zien steeds vaker niet hun eigen leraar, maar een buitenstaander toezicht houden. Dat blijkt uit een rondgang van NU.nl. Die surveillanten worden onder meer ingehuurd omdat er extra geld is voor werkdrukverlichting en leerlingen vaker aanvullende hulp nodig hebben. Maar er is ook wat kritiek.
Van de 173 middelbare scholen waar NU.nl mee sprak, maakt bijna twee derde deze examenweken gebruik van buitenstaanders als surveillant. Sommige doen dat al vijftien jaar of langer, maar minstens twee derde van deze 'inhuurscholen' is daar pas mee begonnen na de komst van de zogeheten werkdrukgelden in 2022. Medewerkers mogen elk jaar samen kiezen waarvoor dat geldpotje wordt stukgeslagen, zolang het de werkdruk maar verlicht.
Het Augustinianum in Eindhoven besloot het aantal hulptroepen flink uit te breiden. "Voor de komst van de werkdrukgelden maakten we slechts sporadisch gebruik van externe surveillanten", vertelt rector Marc van Dongen. "Nu hebben we een pool van acht externen, plus twee toezichthouders die er het hele jaar door zijn. Die surveilleren ook tijdens gewone toetsen of vangen een klas op als de docent ziek is."
Toch zijn bij elk examen ook altijd eigen medewerkers aanwezig, benadrukken de ondervraagde scholen. Van Dongen: "Per examen werken wij met maximaal drie externen. Die doen het eenvoudigere werk. Ze geven geen instructies, maar delen blaadjes uit en begeleiden bijvoorbeeld examenkandidaten naar de wc."
Veel scholen hebben meer surveillanten nodig dan vroeger. Dat komt door het 'passend examineren' van leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben bij examens. Zo zijn er leerlingen die vanwege autisme hun examen in een prikkelarme ruimte mogen maken, leerlingen aan wie vanwege dyslexie het examen wordt voorgelezen, of leerlingen van wie het handschrift zo onleesbaar is dat zij het examen op de computer mogen maken. Zulke hulp wordt regelmatig geboden in een andere ruimte dan waar de andere kandidaten geëxamineerd worden, wat extra surveillanten vereist.
Zeker één bedrijf in Nederland richt zich inmiddels volledig op het verhuren van externe surveillanten. Ludo Jacobs van Talentvoordocent had ooit een bijlesbureau, maar gooide zijn business om toen de vraag naar externe surveillanten groeide. "Inmiddels leveren we die aan bijna 200 scholen in heel Nederland." Hij heeft het duidelijk drukker sinds de werkdrukgelden zijn ingevoerd. Een toetsweek- of examensurveillant verdient bij hem zo'n 15 tot 20 euro per uur.
Overigens is 'inhuren' niet bij alle surveillanten de juiste term. Zeker 17 scholen waar NU.nl mee sprak, maken gebruik van vrijwilligers. Het zijn vaak oud-leerlingen, omwonenden of ouders van onderbouwleerlingen. De gepensioneerde Astrid Augusteijn (71) en haar man wilden niet achter de geraniums belanden. Naast het rondrijden in de belbus en bijdragen aan de vve, kon er een paar jaar geleden best nog een klus bij.
Al een paar jaar springen ze elke toets- of examenweek bij op de lokale middelbare school. "Het leek me gewoon leuk. Die pubers zitten in zo'n ander wereldje dan ik, maar je bouwt een heel leuke band met ze op. Je komt ook af en toe bekenden tegen." Docenten waarderen haar komst heel erg, merkt ze, want die zouden het anders nóg drukker hebben. Als vrijwilliger krijgt ze alsnog 5,75 euro per uur.
Op één school, Buurtcollege Agora Maas en Peel, surveilleren docenten samen met leden van een lokaal zangkoor. "De vergoeding die wij geven, is voldoende om er een dagje op uit te gaan met de vereniging", vertelt schoolleider Mathijs Drummen.
Ondanks de 'trend' om externe surveillanten in te huren, zijn er ook talloze scholen waar leerlingen alleen maar vertrouwde gezichten in de examenzaal zien. Vaak zijn dat kleine vmbo-instellingen waarbij examensurveillance geen al te zware dobber qua extra werkdruk oplevert. Maar ook grote scholengemeenschappen zien externe inhuur soms niet zitten, ondanks de werkdrukverlichting.
Bert Kozijn, rector van het Hermann Wesselink College in Amstelveen: "We vinden het belangrijk dat leerlingen onze collega's zien, zodat er een zekere mate van vertrouwdheid is tijdens de examens. Mensen die je kent omdat je daar ooit les van hebt gehad of omdat het dit jaar je examendocent is. De menselijke factor."
"Wat ook belangrijk is, is dat het surveilleren gepaard gaat met veel interne regels die belangrijk zijn voor een goed verloop van de examens. We merken in de praktijk dat dat beter gaat met mensen van de eigen school."
Dat hebben ook sommige andere scholen ervaren. Onder meer ISW Gasthuislaan in 's-Gravenzande huurde eerder externen in bij gewone toetsen, maar is daar weer mee gestopt. "Toen onze eigen docenten weer gingen surveilleren, merkten we pas hoeveel ruimte leerlingen in de tussentijd hadden ervaren om ongewenst gedrag te vertonen", legt adjunct-directeur Ric Leijh uit. "Het spieken was soms zó weinig verhuld dat leerlingen hun telefoons nauwelijks meer verborgen hielden."
Signalen van zulke uitwassen tijdens de eindexamens zijn er gelukkig niet. Scholierenorganisatie LAKS ontvangt geen klachten over externe surveillanten, al ziet die ook het liefst vertrouwde gezichten.
Middelbarescholenkoepel VO-raad begrijpt de scholen die er wel voor kiezen om externe surveillanten in te huren. "Voor surveillance heb je altijd een behoorlijk aantal mensen nodig in een ruimte, zeker als je nog andere examenruimtes nodig hebt voor passend examineren", zegt een woordvoerder. "Het is niet vreemd als je daarvoor ook externe krachten inzet, anders loop je het risico dat je behoorlijk wat lessen moet laten vervallen." Wel is het belangrijk dat er ook altijd vaste krachten in de examenzaal zijn, benadrukt de raad.
Source: Nu.nl algemeen