Filmmaker Diederick Groenewoud werd drie dagen vastgehouden door het Israëlische leger, net als andere opvarenden van de Global Sumud Flotilla. Hij zag hoe mensen werden mishandeld en gemarteld door Israëlische soldaten, ‘zeer systematisch en gestructureerd’.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Als filmmaker Diederick Groenewoud donderdagmiddag rond half zes aankomt op het vliegveld van Istanbul, heeft hij zes weken op zee achter de rug als opvarende van de Global Sumud Flotilla, en bijna drie etmalen als gedetineerde van het Israëlische leger. Bij de VIP-terminal, waar de 85 Turkse opvarenden een heldenontvangst krijgen, heeft hij eindelijk een moment om zijn verhaal te doen.
Dat verhaal gaat niet over de eerste zes weken, toen een vloot van zo’n zeventig schepen met bijna vijfhonderd mannen en vrouwen aan boord de Middellandse Zee doorkruiste om, vooral symbolisch, hulpgoederen af te leveren in de Gazastrook. Het verhaal gaat over de veruit heftigste periode van de reis, de laatste drie dagen in Israëlische gevangenschap.
Die werden gekenmerkt door wat activisten, die donderdag vanuit Israël in drie door Turkije gecharterde toestellen werden overgevlogen naar Istanbul, omschrijven als mishandeling, onmenselijke behandeling en marteling. Ook de beschuldiging van seksueel geweld valt. De 42-jarige Groenewoud, die niet als activist meevoer, maar als journalist van BNNVara, bevestigt het, beheerst en naar omstandigheden ontspannen.
Met het woord ‘opluchting’ omschrijft hij zijn gevoel van het moment. ‘Opluchting in de zin dat wij, mijn collega Gijs Sanders en ik, er zelf enigszins ongeschonden uit zijn gekomen. Anderzijds geschokt door wat we hebben meegemaakt en om ons heen hebben gezien. Het geschreeuw, je ziet letterlijk hoe mensen worden mishandeld.
‘‘Het gaat verder dan een pak rammel, we hebben echt alles gezien. Mensen werden natgegooid met water en dan getaserd met stroomstootwapens, in elkaar geslagen door diverse mensen. Er zijn verhalen van seksueel geweld, al heb ik dat niet met eigen ogen gezien. De meest kwalijke vormen van geweld hebben we ervaren. Dus we zijn vooral blij dat we daar vanaf zijn.’
‘Ik ben geschokt door wat ik heb meegemaakt, vooral door wat ik heb gezien en gehoord bij andere mensen. Geschokt door hoe een staat kan optreden. Inhumaan, absurd gewoon. Na de entering maandag werden we afgevoerd op twee grote marineschepen, gevangenisschepen eigenlijk. Daar werden we in containers gezet. Er was alleen een beetje water en brood en dat was het.
‘Je kon nergens op slapen. Het was expres nat gemaakt, dus ik kwam al aan met natte schoenen en spullen. Het wordt koud in de nacht en dan probeert iedereen een beetje bij elkaar te schuilen. De soldaten probeerden je wakker te houden, mensen werden ook ’s nachts getaserd. Bewakers speelden spelletjes met ons, ook met wapens. Dan zeiden ze: ga naar links, ga naar rechts. Als je te laat was schoten ze met rubberkogels.
‘Er was een meisje – we hadden haar gefilmd, haar naam kan ik nog niet noemen – dat werd geblinddoekt, op de grond gegooid en door vijf man in elkaar getrapt. We hoorden haar geschreeuw. En dat ging af en aan. Je ziet het om je heen, mensen worden gewoon in elkaar geslagen.
‘Aan wal heb ik het zelf ervaren. Je bent de hele tijd gekneveld, getiewrapt, dan word je meegenomen om gefouilleerd te worden. Ze tilden me horizontaal op, mijn armen in mijn nek, en voerden me af naar een tentje. Daar hebben ze me een goed pak slaag gegeven, op mijn ribben. Maar ik wil het niet te veel over mijzelf hebben. Er zijn mensen die het echt veel zwaarder hebben gehad.
‘Dat gebeurde veel, slaan op plekken die niet goed zichtbaar zijn. Daarom wordt er niet veel op het gezicht geslagen, want dan is het te zien, ook voor de media. Wel op je onderlichaam. Er zijn veel mensen met gebroken ribben. Het is eerder opmerkelijk dat er mensen zijn die dat niet hebben.’
De eerste twee nachten brachten de deelnemers aan de Gazavloot door op de gevangenisschepen. Woensdagochtend werden ze in Israël aan wal afgezet, in het detentiecentrum waar minister Bezalel Ben-Gvir zijn inmiddels beruchte video maakte. Vervolgens brachten ze in een andere gevangenis de laatste nacht door. Vrouwen en mannen werden er gescheiden, op de detentieschepen waren ze nog gemengd.
Op zee was de behandeling door de Israëlische militairen het wreedst, zegt Groenewoud. Het leek op een strafkamp, zegt hij, ingericht op marteling. Hij beschrijft een soort amfitheater, waar het publiek bestond uit zwaarbewapende commando’s. Van onbesuisd optreden door individuele soldaten was geen sprake, het mishandelen was ‘zeer systematisch en gestructureerd’, onder toezicht van de leidinggevenden.
Aan de wal was het ‘ook pittig, maar meer psychologisch’, volgens de filmmaker. Hoewel, ook daar vonden mishandelingen plaats, zegt hij. De opvarenden werden 24 uur lang gekneveld met tiewraps en in fysiek uiterst moeilijke posities neergezet.
Groenewoud zat twintig uur gebogen, zegt hij. De Nederlandse activiste Cerisa van Kesteren werd na aankomst in Istanbul per brancard en ambulance overgebracht naar een ziekenhuis, omdat zij haar door strakke tiewraps gehavende polsen medisch wilde laten controleren.
De zes Nederlanders onder de 422 opvarenden die donderdag door Turkije werden geëvacueerd, bleven donderdagnacht in Istanbul; vrijdag gaan ze naar huis. De consulaire bijstand door Nederland was heel netjes, zeggen ze, zowel in Israël als in Turkije. Groenewoud denkt eraan aangifte te doen van mishandeling, waarschijnlijk in Nederland, ‘ook om een statement te maken’.
De filmbeelden? Die zijn gered. Het duo van BNNVara had een eigen Starlinkset meegenomen, om al het materiaal meteen te kunnen versturen. Tot vlak voor het enteren door het Israëlische leger, maandag, werd gefilmd. Daarna werden alle SD-kaartjes, telefoons en laptops in zee gegooid, om geen bewijsmateriaal achter te laten.
O ja, nog even dit, zegt Groenewoud tot slot. ‘Alles wat wij de afgelopen dagen hebben ervaren en gezien, valt in het niet bij wat veel Palestijnen al jarenlang meemaken.’ Als Europeanen die een dag later hun verhaal kunnen vertellen al zo worden behandeld, wat gebeurt er dan met Palestijnen in Israëlische gevangenissen?’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant