Het wordt in Polen mogelijk om in het buitenland gesloten huwelijken tussen koppels van hetzelfde geslacht te registeren. Poolse ministers ondertekenden hiervoor vrijdag een verordening. Zo komt een einde aan een lange politieke impasse.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Premier Donald Tusk kondigde de verandering op 12 mei al aan. Hij noemde het destijds ‘een zaak van menselijke waardigheid’ om deze verbintenissen te erkennen. Daarnaast wilde hij zijn excuses aanbieden ‘aan allen die zich vele, vele jaren afgewezen en vernederd hebben gevoeld’. Tusk erkende dat de Poolse staat hierin had gefaald.
Nu is ook het juridische raamwerk rond waarmee de burgerlijke stand deze huwelijken kan registreren. In feite gaat het om een eenvoudige aanpassing in het digitale systeem van Poolse gemeentes, dat vooralsnog enkel de mogelijkheid biedt om een huwelijk tussen een man en een vrouw te registreren. De verordening treedt op 22 augustus in werking.
Omdat het een verordening is en geen wet, heeft de rechts-nationalistische en katholieke president Karol Nawrocki er niets over te zeggen. Over nieuwe wetgeving kon hij mogelijk een veto uitspreken.
Polen kent geen huwelijk of geregistreerd partnerschap voor koppels van hetzelfde geslacht. In de praktijk besloten sommigen daarom te trouwen in een ander EU-land. In Polen had dat huwelijk vervolgens geen officiële status. Tot een baanbrekende uitspraak van het Europees Hof in november, die bepaalde dat Polen deze huwelijken moet erkennen De zaak was aangespannen door twee Poolse mannen die in Duitsland waren getrouwd.
Het is overigens onduidelijk of de nu aangekondigde erkenning en registratie zich automatisch zal vertalen naar alle rechten die getrouwde stellen in Polen genieten: dat zal in de praktijk moeten blijken. Wel maakt het een einde aan de maandenlange politieke impasse die volgde op het vonnis, met onzekerheid voor echtparen tot gevolg.
In november zei de regering-Tusk gehoor te willen geven aan het vonnis. Maar de weg ernaartoe had behoorlijk wat voeten in de aarde. Binnen de brede regeringscoalitie, die zowel progressieve als conservatieve partijen bevat, ontstond discussie over de juiste aanpak. Ondertussen klonk vanuit de rechtse oppositie luide kritiek: ze schilderden het Europese vonnis af als een manier om ‘via de achterdeur’ het homohuwelijk te introduceren, wat feitelijk onjuist is.
In de aanloop naar Tusks excuses en de verordening op vrijdag nam de druk op de regering toe. In april tekenden meer dan honderd ngo’s protest aan tegen het treuzelen van de regering.
Ook de rechtbanken kwamen in beweging. In maart oordeelde het Poolse administratief hooggerechtshof dat de overheid gehoor moest geven aan het Europese vonnis. Afgelopen weken spanden verschillende echtparen rechtszaken aan tegen de Poolse gemeente waarin ze wonen om hun huwelijk te laten erkennen – en ze wonnen. Dit gebeurde onder meer in Warschau en Lublin.
Uiteindelijk nam een aantal gemeenten, met name de meer progressieve grote steden, het voortouw: ze begonnen de huwelijken te registreren zonder te wachten op nog meer rechtszaken – of op de regering. Burgemeester van Warschau en Tusks partijgenoot Rafał Trzaskowski beet het spits af, andere steden volgden.
Vorige week registreerde de stad Wrocław het eerste huwelijk zonder tussenkomst van een rechter. ‘Dit is een belangrijke dag voor ons’, zeiden echtgenoten Ryszard Ziobro en Tomasz Kwietko-Bębnowski tegen lokale nieuwssite Wroclaw.pl, ‘aangezien we zijn erkend als volwaardig Pools staatsburger’.
De twee mannen zijn al vijftig jaar samen en trouwden vorig jaar in Wenen. Buiten het stadhuis vond een rechts-katholieke tegendemonstratie plaats. ‘Bedreigt ons huwelijk iemand? Wie dan? Niemand’, zei het echtpaar daarover. ‘Het is een bewuste beslissing over de levens van twee volwassenen die niemand schade berokkent.’
Toen de regering van Tusk in 2023 aan de macht kwam, beloofde ze om geregistreerd partnerschap te introduceren voor lhbti-stellen. Dat liep uit op een mislukking wegens een ideologische richtingenstrijd binnen de coalitie. Inmiddels ligt er een verwaterd wetsvoorstel klaar die relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht enigszins moet formaliseren. Het is onduidelijk of dit uiteindelijk langs president Nawrocki komt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant