Het is belangrijk dat landen het eens worden over plannen om de vrije doorvaart door de Straat van Hormuz te garanderen, zei Navo-chef Mark Rutte vrijdag. In de alliantie wordt gediscussieerd over de vraag of de Navo ‘een constructieve rol’ kan spelen in de zeestraat.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De vraag of er een Navo-operatie moet komen om de doorvaart in de Straat van Hormuz te garanderen, staat nu bovenaan de trans-Atlantische agenda. De Navo wil voorkomen dat deze kwestie een splijtzwam wordt op de aankomende top in Ankara, begin juli. Op een Navo-vergadering in het Zweedse Helsingor vrijdag onderstreepte Navo-chef Mark Rutte hoe belangrijk het is ‘dat landen samenkomen rond plannen die waarborgen dat de Straat open kan’.
Iran sloot de Straat van Hormuz na het begin van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen het land. De economische gevolgen zijn groot. ‘Als Hormuz niet is opgelost over twee maanden’, zegt een hoge Navo-functionaris tegen de Volkskrant, ‘kan ik me niet voorstellen dat we het niet zullen hebben over een Hormuz-missie onder Navo-vlag. Wat gaan Europese leiders anders zeggen? ‘In Europa is de jet-fuel op, maar dit is een puur Amerikaans probleem?’’
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio herhaalde vrijdag dat president Trump ‘ontevreden’ is over ‘de reactie van sommige bondgenoten op onze operatie in het Midden-Oosten’. De leiders zullen daar onderling over moeten spreken in Ankara, zegt Rubio.
De Amerikaanse ontevredenheid betreft vooral een klein aantal landen, Spanje voorop, dat Amerikaanse bases op hun grondgebied verbood of het gebruik ervan in de oorlog tegen Iran beperkte. Maar het gaat ook over de Europese terughoudendheid om met militaire middelen de vrije doorvaart te (helpen) herstellen in de Straat van Hormuz.
Europese landen die een bijdrage overwegen, inclusief Nederland, onderstrepen dat er alleen militairen gestuurd kunnen worden naar een ‘goedaardige omgeving’ – een uitgangspunt dat bij sommigen binnen de Navo de vraag oproept of er dan ‘niet net zo goed plezierjachten kunnen worden gestuurd in plaats van fregatten’. Sommige landen, onder wie Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, verplaatsen al wel marineschepen in de richting van het mogelijke operatiegebied.
Rutte zegt dat er discussies gaande zijn binnen de alliantie over de vraag of de Navo in de Straat van Hormuz ‘een constructieve rol’ kan spelen. Rubio onderstreepte vrijdag dat ‘geen enkel land ter wereld het zal accepteren als Iran tol gaat heffen in de Straat van Hormuz’.
Hij wees er ook op dat een Bahreinse ontwerpresolutie voor heropening van de Straat in de VN-Veiligheidsraad een ‘historisch hoog aantal mede-indieners’ krijgt (112 volgens Al Jazeera). Hij ziet ook het gevaar van een Russisch of Chinees veto. ‘Laten we eens kijken of de Veiligheidsraad nog functioneert’, aldus Rubio.
Frankrijk, met het Verenigd Koninkrijk een mogelijke leider van zo’n militaire operatie om de Straat van Hormuz te bewaken, benadrukt dat er toestemming moet zijn van alle partijen, inclusief Iran. Van een Navo-missie moet Parijs helemaal niets hebben, zo klonk het deze week uit Parijs: het is noch het (geografische) werkterrein van de Navo, ‘noch de juiste alliantie’ om zich op het Midden-Oosten te richten.
Andere Europese landen hebben ook grote bedenkingen. De Duitse buitenlandminister Wadephul zei in Helsingor dat zijn land ‘geen Navo-missie voor zich ziet’. Rutte beklemtoonde vrijdag waar de bondgenoten het wél over eens zijn: Iran mag geen kernwapen ontwikkelen, het ballistische raketprogramma moet gekortwiekt, en vrijheid van navigatie is heel belangrijk. Daarom moet worden nagedacht ‘hoe we hier collectief mee om kunnen gaan’.
Los van de heikele Hormuz-kwestie, lijken de bondgenoten klaar om zich te verenigen achter een boodschap waarmee in Ankara eenheid kan worden uitgestraald: over de noodzaak om na de ‘historische afspraken’ uit Den Haag over grote Europese en Canadese defensie-investeringen nu sneller ook de productiecapaciteit aan beide zijden van de oceaan te verhogen.
Als Europese landen hun toezeggingen uit Den Haag nakomen, kan dit in tien jaar leiden tot een militair handelingsvermogen dat meer evenwicht in de relatie zal brengen. Iets waar zowel Amerika (ongeacht wie in het Witte Huis zit) als Europa plus Canada allang naar snakken.
De wijze waarop de rel over terugtrekking van Amerikaanse troepen deze week werd gladgestreken als een beperkte maatregel in een lang verwachte aanpassing van Amerikaanse troepenniveaus (‘geen strafactie’, zei Rubio) zegt iets over de wens aan beide zijden om een stapje terug te doen van de afgrond. ‘Uiteindelijk moet het goed zijn voor alle betrokkenen’, aldus Rubio in algemene zin over de alliantie.
Of de cruciale overlap in nationale veiligheidsbelangen genoeg zal blijken om de splijtende krachten in de alliantie de baas te blijven, moet worden afgewacht. Maar de tijden zijn niet ten gunste van de bepleiters van een risicovolle Europese Alleingang.
Terwijl in sommige West-Europese hoofdsteden hierover traktaten worden geschreven, hebben hoofdsteden in het oosten te maken met urgente problemen, zoals Russische destabilisatiepogingen en dreiging van drones. Zij vragen om meer Navo, niet minder. Die gapende kloof binnen Europa kan bij een acute oorlogscrisis net zo bepalend worden als de politieke strubbelingen met Amerika.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant