Als twintiger realiseerde de Amerikaanse podcastpionier Ira Glass dat het in de media nooit over zijn eigen leefwereld ging. Verhalen over beroemdheden vond hij saai, de verhalen over ‘gewone mensen’ kneuterig. ‘Had ik als kind aandacht gekregen, dan had ik niet de moeite genomen om een radioshow te beginnen in de hoop op de aandacht van miljoenen mensen.’
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Ira Glass (67) maakt het radioprogramma This American Life sinds 1995. Deadlinestress is in al die jaren een zeldzaamheid geworden. Maar vandaag is die er volop. ‘Normaal gesproken weten we een maand voor de uitzending wel zo’n beetje hoe een aflevering eruitziet’, zegt hij zittend achter zijn computer in zijn kantoor op een verdieping vol kleine werkkamers en opnamestudio’s in Manhattan, op vijf minuten lopen van het beroemde Chelsea Hotel. ‘Maar nu moet de show morgen af zijn en vegen we op het laatste moment nog van alles bij elkaar.’
Hoewel haast is geboden, oogt Glass – bruin corduroyjasje over een wit hemd, olijfgroene broek, mosterdgele sokken – volkomen relaxed. Als hij in zijn audiobewerkingsprogramma een onbegrijpelijke manoeuvre uithaalt, draait hij zijn stoel en legt hij zijn meekijkende bezoek geduldig uit wat hij zojuist heeft gedaan. ‘This is nothing special’, voegt hij daar dan aan toe.
Van die lijzige, nasale stem gaat een kalmerende, haast bedwelmende werking uit. Zijn bureau – vol documenten, lepels, mokken, een schaar, twee toetsenborden en allerlei snoeren – is daarentegen een puinhoop.
Wekelijks maakt hij hier, met zo’n dertig medewerkers, uitzendingen die via de radio en de podcast door ruim drie miljoen mensen worden beluisterd. Afleveringen kunnen gaan over alles: over een 8-jarig meisje in Gaza (‘The Narrator’), dingen die mensen van hun vader hebben geleerd (‘How I Learned To Shave’), dingen in het algemeen (‘Things about Things’), de wittemannencultuur bij de Amsterdamse brandweer (‘Burn It Down’) of de werkzaamheden van een autodealer (‘129 Cars’).
Van ogenschijnlijk triviale onderwerpen maakt Glass bloedstollende afleveringen met onverwachte plotwendingen – bij de autodealer bijvoorbeeld door die te volgen tijdens een poging zijn maandelijkse verkooptarget van 129 auto’s te halen. Grote, complexe thema’s presenteert hij daarentegen als kleine, menselijke verhalen. Giant Pool of Money, over de kredietcrisis, was volgens Jay Rosen, hoogleraar journalistiek aan New York University, ‘de beste uitlegjournalistiek die ik ooit heb gehoord’.
Waar Glass in bepaalde kringen wordt beschouwd als ‘radio-God’, is This American Life omschreven als ‘de moeder aller podcasts’, ‘de vader van de verhalende podcast’ en de ‘oerpodcast’. De invloed op latere verhalende podcasts, zoals The Daily van The New York Times, is onmiskenbaar. De makers van S-Town, Serial en Heavyweight komen uit de stal van Glass. ‘Door This American Life ben ik radio gaan maken’, zei Maartje Duin, maker van De plantage van onze voorouders en Mina & Mevrouw, eens in de Volkskrant.
De verteltechnieken van Glass zijn opgetekend in het stripboek Out on the Wire: The Storytelling Secrets of the New Masters of Radio. Drie exemplaren liggen op de boekenplank in het kantoor van Glass.
Glass heeft redacteur Valerie Kipnis gevraagd naar zijn kantoor te komen om hem te helpen met de aflevering. ‘We openen met een deel uit The Boys and the Bees’, zegt hij tegen haar. ‘Dat is een film van Arielle Knight over een imker en zijn familie. In de scène die we laten horen, besluit Carver, een jongen van 6, dat hij gestoken wil worden door een bij. Zijn vader, de imker, wil hem daarbij helpen.’
Er zijn twee opties, zegt hij terwijl hij naar het script op zijn scherm staart. ‘Ofwel ik omschrijf eerst de film.’ Hij dreunt de tekst op. ‘Ik zeg dat die een prijs heeft gewonnen op filmfestival Sundance, daarna vertel ik dat de familie veel tijd in de bossen doorbrengt, dat ze daar graag vissen, kamperen en naar vogels kijken, waarna we bij de band tussen Carver en zijn broertje aanbelanden.’
De andere optie is dat Glass meteen over de jongens begint te vertellen. ‘Ik zou dan iets zeggen als: ‘Carver let altijd op zijn broertje en zegt dat die zich goed aan de regels moet houden.’ Eerlijk gezegd weet ik niet welke ik beter vind. Wat denk jij?’
Kipnis: ‘Mijn gevoel zegt dat de eerste optie, gewoon met de introductie, beter is, maar misschien komt dat doordat ik een traditionalist ben. Wat is het voordeel van de tweede, Ira?’ Glass: ‘Daar skippen we de bullshit over ouders die tijd besteden met hun kinderen.’
Dit deel zal de proloog vormen. Een aflevering van This American Life bestaat daarnaast uit een aantal akten en een overkoepelend thema. ‘Het onderwerp van deze week is: ‘mensen die dingen willen die de meeste mensen niet willen’, zal Glass zeggen als Kipnis zijn kantoor weer heeft verlaten. ‘We kwamen daarop door een verhaal dat een redacteur had gehoord op het Edinburgh Festival Fringe.’
Dat verhaal, dat de eerste akte vormt, werd verteld door de Engelse komiek John Tothill en gaat over Edward Dando, een 19de-eeuwse Engelsman die in een restaurant eens tweehonderd oesters bestelde. Glass: ‘Toen Dando de rekening kreeg, beweerde hij niet te weten dat je in een restaurant moest betalen, waarna hij werd gearresteerd. Zodra hij vrijkwam, deed hij het opnieuw.’
De tweede akte, zegt Glass, gaat over een man die wil praten met al zijn exen. ‘Hij krijgt er zestien te pakken. Maar de zeventiende is de soort van big ex. Dus ook hij is op een rare missie.’ De derde akte gaat over een opzienbarende beslissing van een rechter tijdens een rechtszaak in Texas.
Van verhalende audiojournalistiek kijkt nu niemand meer op, maar toen This American Life er in 1995 mee begon, ontketende Glass er een revolutie mee.
Als twintiger realiseerde Glass dat het in de media nooit over zijn eigen leefwereld ging. Verhalen over beroemdheden vond hij saai, die waren toch al kapotgeïnterviewd. De verhalen over ‘gewone mensen’ die wel te horen waren, vond hij kneuterig en oubollig – ze gingen bijvoorbeeld over mensen die eendjes uit een blok hout sneden. Glass wilde de persoonlijke drama’s van niet-beroemdheden op een meeslepende manier documenteren.
Een veelgeprezen aflevering van This American Life gaan dan ook over een volwassen vrouw die er pas op latere leeftijd bij toeval achterkomt dat eenhoorns nooit echt hebben bestaan. Glass zet zulke mensen nadrukkelijk niet neer als gekkies. In elke aflevering zit een les voor de luisteraar. Glass: ‘Bij de aflevering die we nu maken is de les dat je je groots kunt voelen als je iets doet wat anderen niet doen.’
Glass pionierde niet alleen met onderwerpkeuze maar ook met vertelvorm. Hij spreekt niet met de gravitas van een klassieke anchor, maar klinkt ongedwongen, persoonlijk en soms onzeker. Luisteraars ervaren een intieme band met hem. In een column schreef Aaf Brandt Corstius ooit dat ze ‘op stemniveau’ heimelijk verliefd op hem was.
Ze is niet de enige. ‘Toen de show nog door mij en drie vrouwelijke redacteuren werd gemaakt’, zegt Glass, ‘werd redacteur Julie Snyder gevraagd naar de luisteraars die een soort crush op me hadden. Toen zei Julie: ik hou veel van mijn man, maar ik zou nog meer van hem houden als elk woord dat uit zijn mond komt, door drie vrouwen was geredigeerd.’
Om te voorkomen dat hij overkomt als iemand die het allemaal heel goed weet, beeldt Glass zich bij de microfoon in dat hij tegen één persoon praat. Spontaan klinkend gestuntel bouwt hij vooraf in: haperingen en stiltes zijn uitgeschreven. Eventueel kunnen ze er later via de montage altijd nog aan worden toegevoegd.
Met de kleinste dingen kan hij obsessief bezig zijn. ‘Ik heb geleerd wat een verschil een pauze van een zevende van een seconde voor een aflevering als geheel kan betekenen.’
Dat is ook te merken als hij met Valerie Kipnis aan de proloog werkt. Ze knutselen aan een fragment waarin filmmaker Arielle Knight de broertjes uit de imkerfamilie, Carver en Aaro, introduceert. Knight zegt: ‘Carver is nog nooit gestoken door bijen. Hij denkt na over alles, blijft kalm, is voorzichtig.’ Ze lacht. ‘En Aaro beukt overal maar gewoon doorheen.’
Glass is niet tevreden. Na gepiel selecteert hij een stilte van 0,7 seconde en plaatst die tussen ‘voorzichtig’ en ‘En Aaro’. Door de pauze krijgt de giechel van Knight meer nadruk en wordt het contrast tussen de jongens versterkt. ‘Veel beter’, zegt Glass, die zich ook naar de Volkskrant-verslaggever omdraait. ‘Zie je wat een pauze kan doen?’
Kipnis en Glass hebben voor een mengeling tussen optie 1 en 2 gekozen: Glass introduceert de film en de familie wel, maar een stuk korter dan in de eerdere versie. Daarna vertelt Knight over de broertjes.
‘Aaro stuitert de hele tijd maar een beetje rond’, zegt ze in een fragment waar Glass en Kipnis zich nu over buigen. ‘In de film zorgt hij voor de komische noot. Carver is de oudste, en hij is een stuk serieuzer. Veel bedachtzamer, meer introspectief, je kunt zien dat hij veel aan zijn hoofd heeft.’
Te lang, volgens Glass. ‘Ik wil dat ze stopt na ‘introspectief’.’ Maar dat gaat zomaar niet. ‘Bij de krant kunnen jullie de rest gewoon schrappen, maar op de radio kan dat niet, want uit de snelle manier waarop ze ‘introspectief’ uitspreekt, blijkt dat haar zin daar niet eindigt.’
Vliegensvlug – ‘Ira spot dat soort dingen meteen’, zegt Kipnis – heeft hij een zin gevonden waarin Knight ‘creatief’ zegt op een manier die langzaam genoeg is. ‘Ik pak nu deze ‘ief’ en vervang daarmee de ‘ief’ van ‘introspectief’.’ Hij draait zich weer om: ‘Dit zijn echt de basics van audiobewerking, hoor.’
Net als de aanhangers van new journalism, een stroming uit de jaren zestig en zeventig waartoe Tom Wolfe, Joan Didion en Truman Capote behoorden, maakt Glass bij zijn journalistiek gebruik van technieken uit de literatuur.
Tijdens zijn studie semiotiek, de wetenschap van tekens, was hij een religieus lezer van S/Z, een boek waarin Roland Barthes (1915-1980) een kort verhaal van Honoré de Balzac (1799-1850) regel voor regel ontleedt met als onderliggende vraag: wanneer brengt een verhaal plezier?
Als het een voorwaartse beweging heeft, was een van de conclusies van Barthes. Elke opeenvolging van handelingen – hoe banaal en alledaags ook – leidt tot narratieve spanning, schrijft Barthes. Wie leest of hoort hoe een man wakker wordt, uit bed stapt en door een abnormaal stil huis loopt, vóélt dat er iets te gebeuren staat. Glass maakte hieruit op dat als hij mensen vroeg hun verhaal stap voor stap na te vertellen, hij een meeslepend plot kon creëren, ook als de gebeurtenissen nou niet per se enerverend waren.
Niet alleen de theorieën van Roland Barthes komen tijdens de interviews van pas. Dat geldt ook voor strategieën die hij aanleerde als kind. Glass, een neefje van componist Philip Glass, groeide op in de buitenwijken van Baltimore. Zijn moeder was therapeut, zijn vader accountant.
Zijn ouders hadden thuis ‘niet altijd’ de volle aandacht voor hem. ‘Ze waren vaak afwezig’, zegt Glass. ‘Ik denk dat het daardoor komt dat ik als interviewer hypergevoelig ben. Ik ben alleen maar bezig met de vraag of ik een klik heb met de ander of niet. Als dat niet zo is, probeer ik een ander onderwerp aan te snijden, net zolang tot het wel lukt.’
Eerder deze week keek hij met Kipnis naar een film over kinderen met overduidelijk attente ouders. ‘We dachten allebei precies hetzelfde’, zegt Glass. ‘Als iemand ook maar een middag op die manier met me was omgegaan, laat staan mijn hele jeugd, was ik een totaal ander mens geweest. Had ik als kind de aandacht gekregen die ik had willen krijgen, dan had ik waarschijnlijk niet de moeite genomen om een radioshow te beginnen in de hoop op de aandacht van miljoenen mensen.’
Hij vertelt over Taylor Tomlinson, een comedian wier moeder op vroege leeftijd overleed. ‘In een show zei ze dat als haar moeder had geleefd, ze niet op dat podium had gestaan.’
Zonder zijn ouders had Glass zijn droombaan niet gehad. ‘Voor jouw verhaal zou het natuurlijk mooi zijn als ik daardoor zou zeggen dat ik op de een of andere manier toch dankbaar ben voor hun gebrek aan aandacht. Maar dat is niet zo. Want de nadelen daarvan zijn blijvend.’
Hij vertelde erover in aflevering 314 (‘It’s Never Over’) in gesprek met comedyschrijver Tami Sagher. ‘Ik denk dat er als kind iets is misgegaan met mij’, zei hij toen. ‘Andere mensen weten dat ze ‘binnen’ zijn. Ze gaan er vanuit dat andere mensen hen aardig vinden, en ze weten dat ze zich niet constant hoeven te bewijzen. Voor mij is dat gevoel altijd tijdelijk. Ik ben de situatie ieder moment aan het beoordelen.’
Dat interview is wel van twintig jaar geleden, zegt Glass. ‘Ik ben nu een ander mens met een andere partner. Ik voel die angst nog steeds, maar wel minder dan toen.’
Een groot deel van zijn leven heeft Glass gewijd aan het maken van This American Life. In de beginperiode verliet hij soms om twee uur ’s nachts het kantoor om er om half zes ‘s ochtends weer binnen te stappen. Een kinderwens heeft hij nooit gehad.
Het cliché wil dat mensen op hun sterfbed altijd zeggen dat ze te weinig tijd met hun dierbaren hebben doorgebracht, en nooit dat ze te weinig hebben gewerkt. Glass weet zeker dat dat niet uit zijn mond zal komen. ‘Ik wilde dingen maken en ik ben blij dat ik dat heb kunnen doen. Ik heb nul spijt van alle tijd die ik daaraan heb besteed.’
Het personage uit This American Life met wie Glass zich het meest identificeert is Cole Lindbergh, de manager van een pretpark in Kansas City die hij sprak in aflevering 443 (‘Amusement Park’). ‘Bij het uitvoeren van zijn baan stond alles in het teken van zijn eigen plezier en dat van zijn collega’s. Daar herken ik me in.’ This American Life begon onder de naam Your Radio Playhouse.
Toch is de toon van het programma de afgelopen jaren veranderd. Er zijn minder ‘lollige’ uitzendingen en er is meer serieuze journalistiek. In 2020 werd This American Life het eerste radioprogramma dat een Pulitzerprijs won, voor een aflevering (‘The Out Crowd’) over mensen aan de Mexicaans-Amerikaanse grens die de gevolgen ondervonden van het beleid van president Donald Trump.
De afgelopen maanden gingen afleveringen onder meer over de levens van Iraniërs in oorlogstijd (‘Blackout’) en over telefoontjes naar alarmnummer 911 naar aanleiding van het optreden van agenten van immigratiedienst ICE (‘What Is Your Emergency?’).
Geregeld vraagt Glass zich af of het format van This American Life nog geschikt is voor dit tijdsgewricht. ‘We hebben deze show in de jaren negentig ontwikkeld als medium om empathie te kweken voor mensen die je anders niet zou kennen. Toen was dat nieuw. Maar door het internet zijn persoonlijke verhalen doodnormaal geworden.’
Ook de arbeidsintensieve aanpak speelt This American Life parten. ‘Als er iets gebeurt op het gebied van immigratie of zo, hebben we eerst twee maanden nodig om een band met personages op te bouwen en een interessante verhaallijn te vinden. Tegen de tijd dat we die uitzenden, zijn mensen alweer met heel andere dingen bezig.’
Podcasts die dichter op het nieuws zitten en zich meer focussen op hard nieuws, passen volgens Glass beter bij deze tijd. ‘Zoals die waarin New York Times-columnist Ezra Klein het nieuws analyseert met iemand die hij interviewt. Of The Daily van The New York Times waar ze in een half uur één recente gebeurtenis helemaal uitpluizen.’ (Michael Barbaro, presentator van The Daily, is ‘de Ira Glass van zijn generatie’, schreef Vanity Fair.)
Trots is Glass op de afleveringen die hij heeft gemaakt over het leed in Gaza. ‘We lieten daarin zien dat de mensen daar méér waren dan alleen maar slachtoffers van bombardementen. We lieten zien dat het normale volwassenen waren die zo goed mogelijk met een onmogelijke situatie moesten zien te dealen. Natuurlijk is dat waardevol, maar ik vraag me af of deze journalistieke methode, in een tijd met zoveel desinformatie, de beste journalistieke methode is.’
Hij denkt na over hoelang hij deze baan nog blijft doen. ‘Dat is een gedachte die nooit eerder bij me is opgekomen’, zegt hij. ‘Maar we hebben nu ongeveer 880 afleveringen gemaakt en als je wat dan ook 880 keer hebt gedaan, lijkt het me niet gek dat je gaat nadenken over iets anders. Wij zitten alleen in de ongebruikelijke situatie dat we volledig worden gefinancierd en meer dan drie miljoen luisteraars hebben. We hebben geen uitgever die meekijkt, geen staat die toestemming moet geven. Dankzij geluk en hard werken ben ik op deze plek terechtgekomen. We kunnen hier doen wat we willen. Zomaar weglopen is moeilijk.’
3 maart 1959 Geboren in Baltimore.
1978 Stagiair bij National Public Radio (NPR).
1979-1995 Werkt bij NPR, eerst als producent, later als verslaggever.
1982 Bachelor semiotiek.
1995 Eerste uitzending Your Radio Playhouse.
1996 Naam verandert in This American Life.
2007-2009 Televisieversie van This American Life.
2013 500ste aflevering This American Life.
2015 Voorwoord boek Out on the Wire: The Storytelling Secrets of the New Masters of Radio.
2020 Pulitzer-prijs voor aflevering over Mexicaans-Amerikaanse grens.
Ira Glass woont in New York met zijn vrouw, schrijver en regisseur Susanna Fogel.
Dit is een verhaal uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant