De Oekraïense president Volodymyr Zelensky ziet niets in het Duitse voorstel tot een versneld, maar gedeeltelijk EU-lidmaatschap voor Oekraïne. ‘Wij verdedigen Europa volledig, niet gedeeltelijk en niet met halve maatregelen’, schrijft Zelensky in een brief aan EU-leiders.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz stelde de Europese Unie afgelopen week voor om Oekraïne een zogenoemd ‘geassocieerd lidmaatschap’ aan te bieden. Oekraïne zou dan uitnodigingen krijgen voor EU-toppen en zou daar ook mogen meepraten. Maar het land zou geen stemrecht krijgen.
Merz presenteerde zijn voorstel als ‘een politieke oplossing’ om Kyiv sneller bij de EU te betrekken en als een tussenstop op weg naar een volwaardig lidmaatschap. Maar Zelensky zit niet te wachten op een tweederangs lidmaatschap. ‘Het zou oneerlijk zijn als Oekraïne wel in de Europese Unie aanwezig zou zijn, maar geen stem zou hebben’, schrijft Zelensky volgens persbureau Reuters in een vertrouwelijke brief aan EU-president António Costa, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en president Nikos Christodoulides van Cyprus, momenteel EU-voorzitter.
Oekraïne hunkert naar harde afspraken met concrete voordelen. Een ‘geassocieerd lidmaatschap’ biedt die volgens Kyiv niet. Een dergelijk lidmaatschap heeft nu geen juridische basis en zou verdragswijzigingen vereisen. Daarnaast is het voor Kyiv vaag wat het nut is van de door Merz voorgestelde commissaris zonder portefeuille en Europarlementariërs zonder stemrecht.
De indruk van een inferieur lidmaatschap valt bovendien slecht bij een bevolking die het gevoel heeft de 27 EU-lidstaten al sinds 2014 te verdedigen tegen Russische agressie, met honderdduizenden doden en gewonden als prijs.
Zelensky bevroedt dat het gedeeltelijke lidmaatschap zou betekenen dat een volwaardig lidmaatschap op de lange baan wordt geschoven. Terwijl er nu juist een uitgelezen kans ligt om vaart te zetten achter volwaardige EU-toetreding, aldus de Oekraïense president. Hij wijst op het wegvallen van de Hongaarse dwarsligger Viktor Orbán na diens verkiezingsnederlaag van vorige maand.
Oekraïne is beducht voor voorstellen die afwijken van wat het land in het vooruitzicht is gesteld. EU-leiders gaven Oekraïne in 2022 de status van kandidaatlid. In 2023 zetten ze het licht op groen voor het begin van onderhandelingen over toetreding. Commissievoorzitter Von der Leyen sprak destijds van ‘een strategisch besluit en een dag die in de geschiedenis van de Unie gegrift zal blijven’.
Maar de toetredingsgesprekken zijn nog steeds niet begonnen. Brussel verwacht dat ze jaren gaan duren. Van Oekraïne worden tal van hervormingen geëist. Kyiv begon aanvankelijk snel met hervormen, maar krijgt de afgelopen maanden kritiek voor laksheid. Onder meer op het gebied van de rechtstaat en anticorruptiebeleid heeft Oekraïne volgens de EU nog een lange weg te gaan.
Voor de Oekraïense regering is het frustrerend dat er weinig schot zit in de toetredingsgesprekken. Kyiv heeft haast. Mocht het tot een vredesakkoord met Rusland komen, dan zou snelle EU-toetreding de pijn van eventueel gebiedsverlies kunnen verlichten.
De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Andri Sybiha stelde vrijdag voor om de gesprekken over alle zes hervormingssectoren volgende maand eindelijk te beginnen. Met het vertrek van Orbán is volgens hem ‘het belangrijkste politieke obstakel’ weggenomen.
Maar andere obstakels zijn niet weg, zoals de regering van de Slowaakse premier Robert Fico. Fico reisde eerder deze maand nog naar Moskou om de uitgeklede militaire parade van de Russische president Vladimir Poetin meer cachet te geven.
Ondertussen hoopt Oekraïne dat Europa zich meer gaat bemoeien met gesprekken om de oorlog te beëindigen. Gesprekken tussen Oekraïne, Rusland en de VS zijn vastgelopen en liggen stil sinds de Amerikanen in februari hun aandacht verlegden naar de oorlog tegen Iran. De drie partijen zijn het erover eens dat verder onderhandelen op dezelfde leest zinloos is.
Oekraïne pleit voor een rol voor Europa, dat tot nu toe aan de zijlijn stond bij de onderhandelingen. Zelensky overlegde er vrijdag over met Merz, de Britse premier Keir Starmer en de Franse president Emmanuel Macron. Hij stelt dat de recente verbeteringen van de Oekraïense militaire situatie een akkoord met Moskou dichterbij kunnen brengen.
Europa bezint zich op opties voor onderhandelingen met Poetin. EU-president Costa zei begin deze maand met Europese regeringsleiders te overleggen over ‘de beste manier onszelf te organiseren’ en ‘vast te stellen wat we effectief met Rusland moeten bespreken zodra het juiste moment daarvoor is aangebroken’. De Finse president Alexander Stubb zei vorige week dat dat moment nadert nu Oekraïne Rusland steeds verder vastzet op het slagveld.
Komende woensdag overleggen de EU-ministers van Buitenlandse Zaken in Cyprus over potentiële kandidaten voor de rol van Europese vredesonderhandelaar. Volgens de Britse krant The Financial Times, dat zich baseert op anonieme diplomatieke bronnen, zijn onder meer de namen gevallen van oud-president van de Europese Centrale Bank Mario Draghi en de Duitse oud-bondskanselier Angela Merkel.
Eerst moeten de lidstaten het nog eens worden over hoe zo’n onderhandelaar zich zou opstellen in gesprekken met Moskou. Na de Russische grootschalige inval van 2022 stelde Brussel vast dat gesprekken met Moskou geen zin hebben. Poetin heeft in het openbaar altijd vastgehouden aan eisen die neerkomen op Oekraïense capitulatie.
De Russische president heeft Europa buiten eerdere gesprekken gehouden. Nu daagt Poetin Brussel uit om een onderhandelaar voor te stellen die ‘geen nare opmerkingen’ over Rusland heeft gemaakt. Hij suggereerde de Duitse oud-bondskanselier Gerhard Schröder, die innig bevriend is met Poetin en sinds zijn bondskanselierschap een fortuin verdiende bij Russische staatsoliebedrijven. Het voorstel werd snel afgewimpeld door de EU.
Zelensky kijkt uit naar een ‘sterke stem en aanwezigheid’ van Europa in de onderhandelingen, zo zei de Oekraïense president na een recent telefoongesprek met EU-president Costa. ‘Het is de moeite waard om te bepalen wie Europa specifiek zal vertegenwoordigen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant