Knap: door haar lichtvoetige schrijfstijl en gevatte toon voelt Glyph verre van een dystopische roman.
Een jeu d’esprit. Zo omschrijft hoofdpersonage Petra het fantasiespel met haar zusje Patricia (‘Patch’) uit hun kindertijd.
Beiden beweren te communiceren met de geest van een overleden soldaat genaamd Glyph. Ze baseren hem op een verhaal van hun overgrootvader, die op zijn sterfbed vertelde hoe een medesoldaat tijdens de Eerste Wereldoorlog een door mosterdgas verblind paard wegleidt van de strijd en daarom wordt gefusilleerd.
Samenzweerderig verzinnen de zussen steeds meer details, en scheppen de verhalen een dun lijntje tussen dood en levend. Het is alsof de doden zeggen: ‘Hallo! Ik ben niet dood, ik leef! Hoe levend ben jij?’
Wanneer hun moeder overlijdt, stopt het ‘glyphen’ abrupt. De zussen verliezen contact. Dertig jaar later leest Patricia’s dochter Billie de roman Gliff, en denkt zij terug aan het taalspel uit hun jeugd. Kort daarna vernielt een blind spookpaard de slaapkamer van Petra en belt ze verontrust haar zus op.
Woorden, namen en titels betekenen altijd meer in de wereld van de gewaardeerde, geprezen Ali Smith. Glyph refereert namelijk losjes aan haar vorige roman Gliff (2024). Dit boek wordt gelezen en vurig besproken door Billie, Patch en Petra, die zodoende commentaar leveren op de functie van romans. Volgens Petra is het boek ‘flagrant politiek’, terwijl Billie de volwassenen verwijt te zijn ‘blijven steken in een fictieve surrogaatwereld’.
In die gelijkklinkende titels schuilt een groter punt over tekens en betekenissen. Zo is het woord ‘gliff’ een Schots woord dat glimp of angstaanjagend moment betekent. ‘Glyph’ verwijst naar een inkerving of geschreven beeldteken (denk aan hiëroglief). Dat geeft aan dat woorden in dit verhaal een blijvende indruk in de werkelijkheid achterlaten. Verzinsels blijken herinneringen, anekdotes zijn geschiedenis, taalspelletjes maken spookpaarden levend.
Waar Gliff twee kinderen in een nabije technocratische dystopie volgt, gaat Glyph over twee zussen in de jaren negentig tot nu. Toch is de dreigende aanloop naar die dystopie voelbaar in dit boek, waarbij de impact van kunstmatige intelligentie, pandemieën en oorlogen de stille achtergrond vormt van de romanwereld.
Paarden zijn in beide romans een symbool voor vrijheid, vooral omdat personages weerstand bieden tegen een cynisch politiek systeem door zorg te dragen voor dieren.
Dat klinkt als een grimmig boek, dus. Dat is het niet. Door Smiths lichtvoetige schrijfstijl en gevatte toon voelt het nooit zwaar of belerend. Smith blinkt met name uit in zinnen met intelligente juxtaposities, die diepe inzichten combineren met een humoristische scherpte. Ook knap is dat het boek gelezen kan worden zonder voorkennis van de eerdere roman en zelfs zonder inachtneming van de politieke inzet. Het kan ook een roman zijn over zussen, zorgzaamheid, de waarde van herinneringen en de verbindende, hoopvolle functie van verhalen.
Zo heeft Petra’s taalspel volgens Patch een speciaal effect dat verder reikt dan fictie: ‘Ze nam iets wat een dood gewicht in je was, ik bedoel in mij was, en ze kon het een verhaal geven, een stem. En dan was dat dode ding geen dood gewicht meer, het kwam tot leven, en werd daardoor lichter. Daarna leek wat het ook was niet meer zo hopeloos.’
Dit verhaal maakt de wereld lichter.
Ali Smith: Glyph. Prometheus; 272 pagina’s; € 23,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant