Rusland zette zondag voor de derde keer in de oorlog een nieuwe hypersonische raket in, de Oresjnik. Het gebruik van de raket geldt volgens het Westen als escalatie, omdat er kernkoppen op gemonteerd kunnen worden. Wat wil Rusland ermee bereiken?
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de agrarische sector en voedsel.
1. Wat is de Oresjnik?
De Oresjnik (‘hazelaar’) is een middellangeafstandsraket met een geschat bereik van zo’n 5.000 kilometer. Het is een zogeheten ballistische raket, die na het afvuren opstijgt tot in de ruimte en dan terugvalt richting zijn doelwit. De Oresjnik is ontworpen om uitgerust te worden met kernkoppen.
De Oresjnik bestaat uit een draagraket die zes verschillende springkoppen mee kan nemen. Naast kernkoppen kunnen dat ook conventionele explosieven zijn. Die zes springkoppen splitsen zich elk op in zes kleinere bommen voor ze hun doel raken. De naam ‘hazelaar’ verwijst naar de slierten van bommen die uit de raket komen, die lijken op de katjes van hazelaars.
Nadat Rusland de Oresjnik voor het eerst inzette, pochte president Vladimir Poetin dat het een hypersonische raket is. Dat betekent dat een raket vijf keer sneller dan het geluid kan vliegen, en is niet uitzonderlijk voor ballistische raketten. De Oresjnik vliegt zelfs tien keer sneller dan het geluid, ruim 12 duizend kilometer per uur.
De Kinzjal, een andere hypersonische ballistische raket in het Russische arsenaal, kan vergelijkbare snelheden bereiken. Het verschil is het bereik: de Kinzjal komt ‘slechts’ 500 kilometer ver. De Oresjnik kan met zijn bereik van 5.000 kilometer vanuit Rusland alle Europese hoofdsteden treffen.
De Oekraïense luchtverdediging is vooralsnog machteloos tegenover de Oresjnik. Dat komt voornamelijk doordat de raket 36 bommen in één keer afwerpt, die elk apart onderschept zouden moeten worden. Daarvoor al onderscheppen is vanwege de afstand tot de lanceerbasis in het zuiden van Rusland ook niet mogelijk. Daarnaast kunnen de Oekraïners de raket niet volgen op zijn traject door de ruimte. Geavanceerde Amerikaanse en Israëlische luchtverdedigingssystemen kunnen de Oresjnik in theorie wel onderscheppen.
2. Waar en wanneer heeft Rusland de Oresjnik ingezet?
De eerste inzet van de raket vond plaats op 21 november 2024 tegen een wapenfabriek in de Oekraïense stad Dnipro. De raket was vermoedelijk niet geladen met explosieven. Kort voor de aanval lichtte Rusland bovendien de VS in, om te voorkomen dat die de lancering van de raket zouden interpreteren als een nucleaire aanval. Het gebruik van het wapen was volgens Poetin vergelding voor de levering van Amerikaanse Atacms en Britse Storm Shadow-raketten, waarmee Oekraïne doelen in Rusland kan aanvallen.
Het was de eerste keer dat een ballistische middellangeafstandsraket werd ingezet in een oorlogssituatie. Militaire grootmachten hebben al decennia beschikking over dergelijke raketten, maar de VS en Rusland spraken in 1987 af te stoppen met de ontwikkeling ervan. De Amerikanen zegden dit verdrag in 2019 op, omdat Moskou zich niet aan de afspraken hield.
Op 9 januari 2026 zette Rusland de Oresjnik opnieuw in, dit keer tegen een gasopslag bij Lviv. Dat zou wraak zijn voor een Oekraïense droneaanval op een buitenverblijf van Poetin – al kon Rusland geen bewijs leveren dat die aanval heeft plaatsgevonden. De raket was vermoedelijk opnieuw niet uitgerust met explosieven.
De derde keer was zondag, bij een aanval op Bila Tserkva, een stad zo’n 80 kilometer ten zuidwesten van Kyiv. Wat het precieze doel van de aanval was, en hoeveel schade is aangericht, is voorlopig onduidelijk.
3. Wat wil Rusland bereiken met het inzetten van de Oresjnik?
Het militaire nut van de Oresjnik is volgens deskundigen beperkt. Voor een aanval op een specifiek gebouw zijn andere raketten vermoedelijk accurater en bovendien goedkoper.
De inzet van de raket heeft daarom vermoedelijk eerder een symbolisch dan een militair doel: het is een duidelijke verwijzing naar het kernarsenaal van Rusland en de capaciteiten om daarmee Europese hoofdsteden te raken. ‘Het belangrijkste publiek voor deze boodschap is waarschijnlijk de Navo en de coalitie van internationale ondersteuners van Oekraïne’, aldus de Britse denktank Rusi in november 2024.
Die boodschap is aangekomen. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemde de aanval ‘politieke bangmakerij en roekeloze nucleaire afgrondpolitiek’. De Franse en Duitse regering spraken van Russische escalatie.
De vorige aanval, op 9 januari, vond plaats tijdens Europese gesprekken over een vredesmissie in Oekraïne. De Amerikaanse denktank Institute for the Study of War constateerde destijds dat ‘Rusland de Oresjnik in het verleden heeft ingezet voor symbolische aanvallen om westerse militaire steun aan Oekraïne te ontmoedigen’.
Hetzelfde lijkt nu het geval: EU-lidstaten discussiëren momenteel over lidmaatschap voor Oekraïne en een EU-vertegenwoordiger bij eventuele vredesonderhandelingen. Rusi stelde na de eerste aanval al dat het nucleaire wapengekletter uit Moskou niet veel indruk meer maakt. ‘In plaats van dubbelzinnigheid te creëren en de ambities van de Navo en Europa te temperen, zijn de steeds bloeddorstigere Russische dreigementen grotendeels genegeerd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant