van de Goor is huisarts.
Vorige week werd ik gebeld door een nieuwsprogramma. Of er veel onrust was onder mijn patiënten over het hantavirus. ‘Nee hoor’, zei ik. ‘Oh’, klonk het teleurgesteld aan de andere kant van de lijn. ‘Maar bellen mensen dan niet met vragen?’, probeerde ze nog. ‘Nee, echt niet.’ Ja, dat zeiden de andere huisartsen die ze gebeld had ook al. En toen hingen we op. Ik moest een beetje meewarig lachen om deze journalist die zo nadrukkelijk op zoek was naar hanta-juice. Daar sneuvelde haar nieuwsitem; de reeds bedachte koppen over overspoelde huisartsenpraktijken konden de prullenbak in.
Als er niks aan de hand is, kun je er moeilijk over schrijven. ‘Geen paniek over hantavirus’ genereert immers geen kliks. Media koppen nu eenmaal wel over ebola-uitbraken, niet over de duizenden epidemieën die succesvol zijn voorkomen. Sensatie, seks of sentiment leveren kijkcijfers op, en gooi er een celebrity in en de aandacht is verzekerd. Vandaar de schreeuwerige kop boven deze column.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het nieuws is zelden een representatieve afspiegeling van de werkelijkheid. Er zijn op dit moment wereldwijd aanzienlijk meer mensen vreedzaam boterhammen aan het smeren dan oorlog aan het voeren, maar alleen die oorlogen halen de krant. Geen nieuws is goed nieuws, luidt het spreekwoord, maar goed nieuws is geen nieuws is minstens even waar. Deze selectieve vertekening staat bekend als de sensationalism bias. Wie hier te veel in meegaat, loopt vast in het Mean World Syndrome: het fenomeen waarbij de nieuwsconsument de wereld structureel gevaarlijker inschat dan statistisch te rechtvaardigen valt.
In de wetenschap bestaat een vergelijkbaar mechanisme in de vorm van de publication bias, waarbij spectaculaire resultaten vaker worden gepubliceerd dan nulresultaten, waardoor de effectiviteit van medicijnen systematisch wordt overschat. En dan is er nog de survivorship bias, de neiging om alleen te kijken naar wat zichtbaar overblijft. Het klassieke voorbeeld: in de Tweede Wereldoorlog wilden ingenieurs vliegtuigen versterken op de plekken waar teruggekeerde vliegtuigen kogelgaten hadden. Tot de statisticus Abraham Wald erop wees dat ze juist de onbeschadigde delen moesten pantseren. De vliegtuigen die dááraan geraakt waren, waren immers neergestort en kwamen nooit terug. We zien alleen de overlevers.
Een moderne variant hiervan: jongeren die opkijken tegen succesvolle influencers met miljoenen viewers. De gigantische meerderheid is roemloos verdwenen. De succesvolle 0,1 procent domineert de zichtbaarheid.
In deze TikToktijden mengt deze survivorship bias zich bovendien met onze ingebakken confirmation bias, de neiging om bij je eigen voorkeuren te blijven, én met de verslavende algorithmic bias. Deze ingebouwde vertekening door platformcodes is geprogrammeerd om maximale schermtijd en engagement te realiseren door de gebruiker telkens meer voor te schotelen van wat die al keek.
Hier ontstaat een toxische dynamiek die door bestaande termen niet langer volledig wordt gedekt en die ik de binge bias noem. Binge bias is het effect van overmatige en eenzijdige socialmediaconsumptie. Door de eindeloze herhaling van de endless scroll, extreme personalisatie en het ontbreken van tegenbeelden, gaat extreme content normaal voelen. Sociale media zijn geen neutrale platforms meer; het zijn dwingende, gedragsvormende omgevingen waarin jongeren worden geherprogrammeerd. Ze ontwikkelen een vertekend wereldbeeld, mensbeeld en zelfbeeld.
Als huisarts zie ik de fysieke en mentale gevolgen van deze fuik steeds vaker in de spreekkamer. Het constante bingen van korte video’s put het beloningssysteem uit, met chronisch slaaptekort en lethargie tot gevolg. Bovendien ontstaat er een hardnekkige zelfdiagnose-bubbel. Jongeren die door het algoritme worden overspoeld met video’s over psychische stoornissen, praten zichzelf massaal onjuiste labels als ADHD of autisme aan. Intussen versterkt de eenzijdige content echte angstklachten en depressieve gevoelens.
Recente onderzoeken tonen de schade zo overweldigend aan dat de Europese Unie begin 2026 een officiële procedure is gestart tegen TikTok wegens de verslavende en schadelijke aard van het platform.
Maar ja, zolang mijn spreekkamer niet acuut ‘overspoeld’ raakt met telefoontjes hierover, haalt de binge bias het nieuws niet. Misschien moet ik zelf maar een alarmistisch TikTok-filmpje maken over de toxische effecten van deze epidemie. Als het algoritme een beetje meewerkt, haalt het échte probleem tenminste het nieuws.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant