Op de Dag van het Kasteel kan het publiek ronddwalen door de geschiedenis. Bijvoorbeeld die van de dochter van Willem van Oranje. Met als doel liefde én geld te genereren: ‘Als kwetsbaar erfgoed niet wordt bemind, gaat het uiteindelijk verloren.’
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘Alleen de dood kan ons scheiden. Ik zou mijn geluk zelfs niet willen ruilen voor het fortuin van de rijkste monarch ter wereld.’
Het zijn zinnen uit een brief die Emilia van Nassau, de jongste dochter van Willem van Oranje, in 1597 schreef aan de Staten-Generaal der Nederlanden. Ze kondigt aan dat ze in het geheim met de Spaanse Don Emanuel, ‘prins van Portugal’, is getrouwd. Haar broer Maurits, opperbevelhebber in de oorlog tegen Spanje, reageert woedend. Want Don Emanuel is niet alleen straatarm, hij is bovendien een bastaard, niet de Portugese troonopvolger die hij beweert te zijn, en, o gruwel, katholiek.
De protestantse Emilia kreeg huisarrest in de Prinsenhof in Delft en haar man werd naar Duitsland verbannen. Met een hongerstaking dwong Emilia af dat ze naar haar echtgenoot mocht afreizen. In ballingschap kreeg het echtpaar tien kinderen. Na het vernoemen van hun zevende dochter, ‘Mauritia’, naar Maurits, werd het stel weer in genade aangenomen. Emilia verkocht haar parelsnoer voor 9.000 florijnen en kocht van dat geld een vervallen burcht in Wijchen bij Nijmegen.
Daar, op de eerste verdieping, staat een kopie van de geruchtmakende brief die haar leven bepaalde. Tijdens een grondige renovatie in 1609 stopten Emilia en Emanuel het kasteel vol liefdessymboliek. De muurankers zijn gesmeed in de vorm van twee verstrengelde E’s, bovenin is de heimelijke katholieke kapel die Emilia voor haar man inrichtte, en in de voorgevel getuigen acht plaquettes van hun liefde, zoals de steen waarop een doodshoofd met koningsscepter en houweel staan afgebeeld: in de dood is iedereen gelijk.
Deze pinkstermaandag is het er druk. Kasteel Wijchen (1392) is een van de vele kastelen en buitenplaatsen die meedoen aan de Dag van het Kasteel, die elk jaar met Pinksteren wordt georganiseerd. Doel ervan is het betrekken van zoveel mogelijk Nederlanders bij dit cultureel erfgoed, legt directeur Gemma Boon van de stichting Dag van het Kasteel uit.
‘Nederland telt naar schatting achthonderd kastelen, afhankelijk van de definitie die wordt gehanteerd. Dit erfgoed is kwetsbaar en vergt veel aandacht en onderhoud. Daarvoor is steun nodig van fondsen, overheidsgeld en soms ook particulier geld. Dat wordt vooral ter beschikking gesteld voor doelen die mensen belangrijk vinden. Daarom brengen wij deze prachtige bouwwerken steeds opnieuw onder de aandacht. Als erfgoed niet wordt bemind, krijgt het niet de waarde en aandacht die het nodig heeft, vervalt het tot ruïnes en gaat het uiteindelijk verloren.’
De Dag van het Kasteel groeide in een kleine twintig jaar uit tot het hele pinksterweekend, van vrijdagavond tot en met maandag. Op die manier kunnen ook particuliere bewoners hun kasteel een dag naar keuze openen, benadrukt Boon, en ‘krijgt het publiek toegang tot iets waar je anders nooit binnenkomt’.
De Kasteeldag begon met enkele tientallen deelnemende kastelen en groeide uit tot rond de 150 deelnemers (waaronder een handvol in Duitsland en België die zich aanmeldden) en 140 duizend bezoekers. De eigenaren organiseren activiteiten zoals rondleidingen, kasteeltuinwandelingen, proeverijen, concerten, pinkstermarkten, zwaardvechten of, zoals hier in Wijchen, een vossenjacht met adellijk verklede vrijwilligers.
Elk jaar is er een thema dat alle kastelen bij die activiteiten verbindt. Deze keer is dat de liefde. Dat is niet alleen omdat kastelen en buitenplaatsen ‘plekken vol hartstocht en emoties zijn’, zegt stichtingsdirecteur Boon, ‘maar ook om een positief tegenwicht te bieden in deze wereld waarin verdeeldheid en polarisatie elke dag het nieuws bepalen’.
‘De liefde van Emilia en Emanuel kom je hier overal tegen’, zegt directeur Ingrid van Suilen-Gerritsen in de 30 meter hoge toren van Kasteel Wijchen, waar geliefden uit de streek geregeld hun partner ten huwelijk komen vragen. ‘Emilia en Emanuel trouwden niet om geld of macht, zoals in die tijd gebruikelijk was, maar echt uit liefde.’ In sommige kastelen kunnen bezoekers ‘trouwen voor één dag’, of kunnen echtparen die daadwerkelijk in het kasteel zijn getrouwd er opnieuw een trouwfoto laten maken.
In de geest van het thema zijn ‘kasteelfluencers’ – jongeren die hun liefde voor kastelen op anderen overbrengen – dit voorjaar onder meer de ‘Kasteeljuice’-podcast begonnen. Er zullen geheime en verboden liefdesgeschiedenissen worden onthuld, die soms tragisch eindigden, zoals de relatie van de adellijke Maria van Wassenaer met de knecht van een Poolse banneling, waardoor zij jarenlang op Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten werd opgesloten, of die van twee personeelsleden in Slot Zuylen bij Utrecht, die hun liefde jarenlang moesten verbergen.
Ook de liefde tussen prinses Emilia van Nassau en Don Emanuel van Portugal eindigde tragisch. Aartshertogin Isabella van Spanje bood Emanuel een groot geldbedrag als hij zou breken met de Oranjes. Na 29 jaar huwelijk ging hij in Brussel werken voor Spanje, het land dat Emilia verantwoordelijk hield voor de moord op haar vader. Ze ging niet met haar man mee, maar vertrok gedesillusioneerd naar Genève, het centrum van het protestantisme van Calvijn.
Emilia overleed drie jaar later, bijna 60 jaar oud. Ze ligt begraven in de kathedraal Saint-Pierre, vlakbij het graf van Calvijn, haar grote inspirator. Als laatste daad van liefde liet ze in haar grafsteen graveren: ‘Emilia van Nassau, prinses van Portugal’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant