In de rubriek Binnenskamers schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Met deze week: Pieter Omtzigt heeft nog altijd moeite met het reflecteren op zijn eigen rol.
Pieter Omtzigt gaf afgelopen week een zeldzaam, uitgebreid interview na een lange periode van radiostilte. Dat deed hij 2 uur en 21 minuten lang in De Ongelooflijke Podcast.
Zijn verhaal is bekend, neem ik aan. Als je zijn laatste politieke jaren heel kort zou moeten samenvatten, komt het hierop neer: Omtzigt verliet het CDA na een interne machtsstrijd, hij richtte NSC op, behaalde uit het niets twintig zetels, ging regeren met de PVV en verliet, voordat het kabinet viel, de politiek vanwege een aanhoudende burn-out.
In het interview hoorde ik weer veel analyses langskomen van wat er allemaal fout gaat in Nederland en in de politiek, zoals de woningbouw, de migratie of de (te snelle) doorlooptijd van Tweede Kamerleden.
Dat is eigenlijk zoals we Omtzigt al jaren kennen. Hij weet feilloos te benoemen waar het fout gaat en vraagt net zo lang door totdat hij de waarheid boven tafel krijgt.
Natuurlijk kennen we dat van het toeslagenschandaal, maar daarvoor deed hij dat bij tig andere, kleinere dossiers. Vaak ging dat om technische zaken, maar daarin blonk de econometrist Omtzigt juist uit. Als hij tabellen met cijfers zag, zo vertelde hij eens, dan zag hij direct waar het wrong.
Zo zag hij problemen bij de naheffing van EU-afdrachten en de zogenoemde Tesla-subsidies. Maar ook bij het onheus bejegenen van forensisch expert George Maat door het kabinet nadat Maat beelden van MH17-slachtoffers liet zien, wist hij: hier klopt iets niet. En dat klopte.
Bij al die analyses in het interview moest ik terugdenken aan de bizarre formatie na de Tweede Kamerverkiezingen in november 2023. Omtzigt onderhandelde toen met de PVV, VVD en BBB over een nieuw kabinet. De weerzin van Omtzigt tegen Wilders en zijn PVV was een constant meespelende factor in al die gesprekken.
Dat begon al in de campagne. "Met die standpunten kun je geen regering vormen", zei Omtzigt over anticonstitutionele en -staatsrechtelijke PVV-standpunten tijdens een televisiedebat.
In de formatie werden Omtzigts analyses om niet met de PVV in een kabinet te stappen steeds concreter. Kortom: Omtzigt zocht een weg naar de uitgang.
Die kwam er ook. Althans: een klein beetje. Omtzigt wilde na twee maanden niet meer verder praten over een gewoon meerderheidskabinet. Maar hij wilde wel meewerken aan andere regeringsvormen. Was de formatie daarmee mislukt? Niemand die het wist.
Omtzigt schoof uiteindelijk weer aan bij de formatietafel en kwam met een zevenpuntenplan dat door de vier formerende partijen PVV, VVD, NSC en BBB werd ondertekend. De zogenoemde rechtsstaatverklaring. Omtzigt liet optekenen: de rechtsstatelijke afstand tussen NSC en de PVV was "te groot" om in een gewoon meerderheidskabinet te gaan zitten.
Het meerderheidskabinet met onder andere PVV- én NSC-ministers kwam er uiteindelijk toch.
Voor iemand als Omtzigt, die altijd de onderste steen boven eist, garanties afdwingt en het belang van de rechtsstaat benadrukt, was zo'n verklaring best opmerkelijk.
In de podcast wordt Omtzigt dan ook meerdere keren gevraagd naar zijn samenwerking met Wilders. De PVV was toch de partij die het had over het "nepparlement"? Waren NSC'ers "een beetje naïef?" Is zo'n rechtsstaatverklaring niet iets "merkwaardigs"?
Er kwamen geen heldere antwoorden, maar er volgde wederom wel analyses. Over dat de latere premier Dick Schoof "veel te laat in het proces" kwam, over de problemen met migratie en de asielopvang, over dat wetsvoorstellen van de PVV die in "de ijskast" belandden en over het probleem van de democratie als je de zorgen van burgers niet kunt oplossen.
Omtzigt werd vaak aangesproken op zijn samenwerking met de PVV, juist vanwege die te grote rechtsstatelijke afstand. Dat gebeurde bijvoorbeeld al direct in het debat over het hoofdlijnenakkoord. Maar Omtzigt beloofde de bezorgde oppositieleiders: "U zult mij niet horen zwijgen."
In de podcast van 2 uur en 21 minuten horen we hem dat over dit onderwerp juist wel doen.
Gidi Markuszower bij een debataanvraag in de Tweede Kamer:
"Ik moet iets rechtzetten. Ik zei: de heer Jetten is natuurlijk nooit moe. Ik bedoelde: de heer Klaver zal wel moe zijn."
Nationale ombudsman Reinier van Zutphen in zijn jaarverslag:
"Een behoorlijke overheid wacht niet tot mensen verdwalen in de lokettenjungle, maar zoekt hen op als ze weet dat mensen ondersteuning nodig hebben."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in Den Haag? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen