Na een druk diplomatiek weekend leek het er even op dat een vredesakkoord tussen de Verenigde Staten en Iran dichtbij was. Nu de VS weer Iraanse doelen heeft bestookt, is de vraag vooral of het kwetsbare staakt-het-vuren dat overleeft.
De VS stelt dat de aanvallen van maandag zelfverdediging waren. Amerikaanse marineschepen, waaronder twee vliegdekschepen, zouden worden bedreigd door Iraanse luchtdoelraketten in de Golf van Oman en de Arabische Zee.
Amerikaanse media meldden eerder deze maand dat de Amerikaanse inlichtingendiensten achter gesloten deuren tegen parlementariërs zeggen dat het Iraanse regime weer toegang heeft tot ongeveer 90 procent van zijn installaties voor opslag en lancering van raketten. Iran zou nog beschikken over zo'n 70 procent van zijn vooroorlogse voorraad van raketten en 75 procent van zijn mobiele lanceerinstallaties.
Dat geldt ook voor 30 van de 33 installaties die Iran langs de kust van de Straat van Hormuz heeft. Op sommige plekken werken vaste lanceerinstallaties nog, op andere plekken kan op mobiele installaties worden teruggegrepen.
Leden van het Amerikaanse Congres kregen daarmee iets anders te horen dan de boodschap die de regering publiekelijk uitdraagt. President Donald Trump en defensieminister Pete Hegseth beweren vrijwel sinds het begin van de oorlog dat het Amerikaans-Israëlische offensief de Iraanse strijdkrachten zo zwaar heeft beschadigd dat die geen bedreiging meer vormen.
Trump schreef zaterdag op Truth Social dat een "akkoord grotendeels is onderhandeld" en "de laatste aspecten en details van de deal momenteel worden besproken en binnenkort zullen worden aangekondigd". Hij stelde dat de Straat van Hormuz wordt geopend als deel van de overeenkomst.
De Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio zei maandag dat de onderhandelingen zo goed als voltooid waren en er op korte termijn, mogelijk die dag nog, goed nieuws kon worden verwacht.
Dat werd later op de dag afgezwakt door Esmaeil Baghaei, de woordvoerder van de Iraanse onderhandelaars. Hij zei dat er een conclusie is over een "groot deel van de kwesties", maar dat dit niet betekent dat het tekenen van een akkoord dichtbij is.
Dat akkoord is een memorandum van veertien punten, een soort intentieverklaring die de opmaat moet vormen naar een staakt-het-vuren van dertig tot zestig dagen. Tijdens die periode wordt verder gepraat over kwesties zoals het Iraanse kernwapenprogramma.
Trump, niet vies van een spectaculaire aankondiging, maakte maandag bekend dat hij Saoedi-Arabië, Qatar, Pakistan, Turkije, Egypte en Jordanië "verplichtend verzoekt" om zich aan te sluiten bij de Abraham-akkoorden. Dat is de serie van verdragen waarmee vijf overwegend islamitische landen, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten en Marokko, diplomatieke betrekkingen met Israël hebben aangeknoopt.
Turkije, Egypte en Jordanië hebben al een diplomatieke relatie met Israël, hoewel de onderlinge verhoudingen sinds het uitbreken van de Gazaoorlog veel koeler zijn geworden.
Trumps oproep was op zichzelf al opvallend, maar hij schreef bovendien dat het een "eer" zou zijn om Iran tot de Abraham-akkoorden te verwelkomen als het land een vredesovereenkomst met hem sluit. Het is officieel Iraans beleid dat Israël moet worden vernietigd en vervangen door een Palestijnse staat. Buiten de openlijke gewapende conflicten voeren de twee landen al jaren een bittere schaduwoorlog met elkaar.
De uitbreiding van de Abraham-akkoorden die Trump in zijn hoofd heeft zal volgens hem "echte macht, kracht en vrede in het Midden-Oosten brengen, voor het eerst in vijfduizend jaar". Hij voegde daaraan toe: "Het wordt een document dat zal worden gerespecteerd als geen ander dat ooit is getekend, waar dan ook ter wereld."
Pakistan bedankte voor Trumps uitnodiging. De andere landen die hij noemde hielden zich op de vlakte.
Sommige critici zeggen dat de Amerikaanse president een impopulair akkoord met Iran in een nieuw jasje wil steken voor het publiek in eigen land. "Trump probeert een Iran-deal te verkopen als een vervolg op de Abraham-akkoorden: goed voor Israël, goed voor de regio, streng genoeg voor Washington", zei Ali Vaez van de denktank International Crisis Group tegen persbureau Reuters.
Het is duidelijk dat het huidige memorandum op weinig bijval kan rekenen in de VS. De regering-Trump kreeg bijvoorbeeld zeldzame kritiek uit Republikeinse hoek. De Texaanse senator Ted Cruz schreef zaterdag op X dat het een "rampzalige fout" zou zijn als het akkoord betekent dat Iran miljarden dollars krijgt, uranium kan verrijken, kernwapens kan ontwikkelen en "effectief controle over de Straat van Hormuz heeft".
Roger Wicker (Mississippi), voorzitter van de commissie voor de strijdkrachten in de Senaat, schreef op hetzelfde medium: "Een staakt-het-vuren van zestig dagen zou een ramp zijn met het geloof dat Iran zich ooit van goede wil zal tonen. Alles wat is bereikt met Operatie Epic Fury zou voor niks zijn!"
De Amerikaanse minister Rubio verzekerde dat de Amerikaanse bombardementen van begin deze week geen gevolgen zullen hebben voor de onderhandelingen. De gesprekken zouden nu vooral gaan over wat laatste punten over het taalgebruik in het memorandum. Rubio was wel wat minder optimistisch dan maandag: een akkoord kan volgens hem nog "een paar dagen" op zich laten wachten.
Het is afwachten of Teheran daar hetzelfde over denkt. De Iraanse opperste leider Mojtaba Khamenei waarschuwde dinsdag in een verklaring op sociale media dat Amerikaanse troepen "geen veilige haven" meer zullen hebben in de regio.
Source: Nu.nl algemeen