Door een woning, een lening of medicijnen te regelen voor sociaal zwakkeren, kunnen criminelen deze mensen in hun macht krijgen. Voor dat gevaar waarschuwt het ministerie van Justitie en Veiligheid in een dinsdag verschenen rapport.
Het rapport, Dreigingsbeeld Ondermijning Nederland, biedt het eerste ‘totaalbeeld’ van de manieren waarop ondermijning door criminele organisaties de Nederlandse samenleving bedreigt, zo schrijven onderzoekers van het Strategisch Kenniscentrum Ondermijnende Criminaliteit, een organisatie binnen het ministerie. Ondermijning is het proces waarbij illegale activiteiten van criminelen zich vermengen met de ‘gewone’, legale kant van de samenleving en economie.
Een van de manieren waarop criminele hun invloed op wijken en sectoren kunnen vergroten, is door te zorgen voor een ‘sociaal vangnet’. Criminelen bieden bijvoorbeeld huisvesting, leningen of medicijnen aan mensen die het niet lukt om die zaken via de reguliere weg te verkrijgen. In ruil daarvoor verlangen ze hulp bij bijvoorbeeld hennepteelt of illegale prostitutie.
Hoe vaak het fenomeen voorkomt, laat het rapport onbenoemd. Volgens de onderzoekers gaat het om ‘zwakke signalen’, maar kan het probleem groter worden als de overheid niet effectief reageert. Als voorbeeld noemen zij het geld dat criminelen deden aan door overstromingen getroffen horecaondernemers in Valkenburg, waar de overheidshulp aan de getroffenen maar langzaam op gang kwam. In ruil voor de steun zouden zij bijvoorbeeld drugshandel moeten faciliteren.
Criminelen proberen verder, bijvoorbeeld door bedreigingen, de besluitvorming van organisaties en overheden te beïnvloeden, zodat die in hun voordeel uitvalt. Steeds vaker doen criminelen daarnaast pogingen tot omkoping als ze behoefte hebben aan informatie, bijvoorbeeld over veiligheidsmaatregelen in havens of over hun tegenstanders.
Onder anderen beoefenaars van vrije beroepen, zoals notarissen, boekhouders en advocaten, zijn aantrekkelijke kandidaten om in misdaadpraktijken te betrekken, stelt het rapport. Deze mensen kunnen, al dan niet bewust, legitimiteit verschaffen aan criminele organisaties en hun vermogen. Ook journalisten staan onder druk. Zij worden door criminelen bedreigd, of krijgen informatie toegespeeld over rivaliserende criminelen die daardoor ongewild in de publiciteit kunnen komen.
De laatste jaren is er een ‘professionalisering’ te zien van pogingen tot omkoping. Vroeger gebeurde dat vooral via bestaande sociale relaties, zoals familiebanden of vriendschappen. Nu gaan ‘inlichtingenteams’ van criminelen steeds vaker op zoek naar interessante personen met zwakke punten waardoor ze omkoopbaar zijn, zoals schulden of familieproblemen.
Andere dreigingen waarvoor het rapport waarschuwt zijn de toegenomen ongrijpbaarheid van de financiële belangen van criminelen door het gebruik van cryptovaluta, en de vermenging van de belangen van buitenlandse regeringen met die van criminele organisaties. Dit laatste gebeurt bijvoorbeeld wanneer landen via criminele ronselaars aanslagen laten uitvoeren.
Overheid loopt achter
In veel gevallen lukt het de overheid en veiligheidsdiensten niet om het snelle aanpassingsvermogen van criminele organisaties bij te houden, concluderen de onderzoekers. Dit speelt bijvoorbeeld bij het toezicht op snel veranderende nieuwe digitale betalingsmiddelen. Vaak maken criminelen daar al een hele tijd gebruik van op het moment dat handhavers en wetgevers er vat op krijgen.
Soms zit bestaande wetgeving een goede aanpak van ondermijning juist in de weg. Het rapport noemt de AVG, de verordening die de privacy moet beschermen. Bij veel organisaties heerst er door die wet angst om gegevens te delen met andere organisaties, terwijl voor het zichtbaar maken van ondermijning juist een overkoepelend beeld nodig is.
De combinatie van groeiende invloed van criminele organisaties en dit soort bestuurlijke en maatschappelijke onmacht is volgens de onderzoekers het ‘grootste gevaar’. In het slechtste scenario kan er dan ‘een staat binnen een staat’ ontstaan, en worden criminele organisaties ongrijpbaar voor toezicht, opsporing en vervolging.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant