Ook nu het plan om de AOW-leeftijd te verhogen van tafel is, houdt de onrust in de polder aan. Is dit de crisis die het verlamde minderheidskabinet tot een koerswijziging dwingt?
Rob Jetten kwam er als minister van Klimaat in het kabinet-Rutte IV achter hoe moeilijk het is om veranderingen door te voeren. Alles ging traag en stroperig. Pas toen er door de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 een noodsituatie ontstond, was er opeens van alles mogelijk. ‘Waarom lukt het alleen onder heel hoge druk?’, vroeg de D66’er zich vertwijfeld af.
Inmiddels groeit rond zijn eigen kabinet het crisisgevoel. Nog steeds weet niemand hoe deze minderheidscoalitie precies gaat functioneren en met welke oppositiepartijen over welke onderwerpen deals gaan worden gesloten. De coalitiepartijen verschillen onderling van mening over de weg voorwaarts. Over links met Progressief Nederland? Of is de versplinterende rechtse oppositie een alternatief, zoals de VVD meent? Binnen de coalitie viel onlangs al de verzuchting te horen dat de druk waarschijnlijk nog verder moet oplopen voordat de impasse kan worden doorbroken.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Gaat de polder dat nu voor elkaar krijgen? Coen van Oostrom, de nieuwe voorman van werkgeversorganisatie VNO-NCW, keerde zich vrijdag in een interview met De Telegraaf tegen de bezuinigingsplannen van het kabinet. De VNO-NCW-voorman, die het kabinet vooraf niet had ingelicht over zijn boodschap, ziet niets in de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Het snijden in uitkeringen voor werklozen (WW) en arbeidsgehandicapten (WIA) moet van hem ook worden opgeschort. De werkgevers kozen daarmee het wiel van de vakbonden, en niet dat van het kabinet.
Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief kwam dinsdag met de al lang aangekondigde knieval: de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd is van de baan en over de WW en WIA kan worden gesproken. Maar de polder wordt wel geacht om samen met het kabinet op zoek te gaan naar alternatieve bezuinigingen op de sociale zekerheid; de al ingecalculeerde miljardenopbrengsten staan nog steeds volledig in de boeken.
In de Tweede Kamer reageerde de linkse oppositie meteen cynisch: kennelijk moet er nog steeds per se op Sociale Zaken worden bezuinigd. Ook volgens de vakbonden is ‘de bom nog niet ontmanteld’. FNV-voorman Hans Spekman maakte zijn inzet duidelijk op NPO Radio 1: er moet een streep door de 2,7 miljard euro bezuiniging die al is ingeboekt voor de verhoging van de AOW-leeftijd. De vakbeweging wil niet verantwoordelijk worden gemaakt voor het financiële gat dat is ontstaan nu die maatregel is geschrapt.
Voor het kabinet lijkt dat een relatief overzichtelijke concessie – de opbrengsten van de hogere AOW-leeftijd worden toch pas ver na deze kabinetsperiode bereikt: in 2060 – maar zeker voor coalitiepartij VVD ligt zo’n stap gevoelig. De liberalen moeten dan hun eigen strenge begrotingseisen loslaten óf op zoek gaan naar alternatieven, maar dan komen ook al snel de gevreesde lastenverzwaringen in beeld.
De oppositie in de Tweede Kamer is er vooralsnog niet in geslaagd zo’n koerswijziging af te dwingen. Als de vakbonden dat via de polder wel voor elkaar krijgen, zou dat een eerste bres slaan in de strikte begrotingsafspraken uit het coalitieakkoord. Dat kan ook de deur openen naar een bredere samenwerking met Progressief Nederland, dat tenslotte nauw optrekt met de vakbeweging.
De houding van de werkgevers maakt het voor de VVD niet makkelijker om het been stijf te houden. VNO-NCW zit niet te wachten op de sociale onrust die dreigt sinds het kabinet zinspeelt op het openbreken van het pensioenakkoord. Van Oostrom wil juist nog voor de zomer een sociaal akkoord sluiten met de vakbonden en het kabinet.
Dat past bij de koers die VNO-NCW al eerder is ingeslagen. De werkgeversvereniging was de drijvende kracht achter het rapport van ex-ASML-topman Peter Wennink. Daarin werd gepleit voor investeringen van in totaal ruim 150 miljard euro om het groeipotentieel en de concurrentiepositie van de Nederlandse economie te versterken. Als de staatsschuld daardoor oploopt, moet dat volgens Wennink op de koop toe worden genomen. De impliciete boodschap: er spelen nu belangrijkere zaken dan begrotingsregels.
Ook het kabinet ziet de dwingende noodzaak om de economie te versterken. Een bewindspersoon zei eerder achter de schermen dat het misschien wel logischer zou zijn om de tientallen miljarden extra voor Defensie te gebruiken voor investeringen in enkele cruciale economische sectoren. De logica achter die redenering: de kans is klein dat Nederland op korte termijn in een gewapend conflict raakt met Rusland of China, terwijl de kans wel reëel is dat er een grote handelsoorlog uitbreekt. Juist op dat front moet Nederland weerbaar zijn.
Kan een minderheidskabinet in zo’n precaire situatie een strijd met de polder aangaan? In zijn boek hoopte Jetten nog dat er ‘een mentaliteitsverandering’ in Den Haag zou plaatsvinden, zodat er ook zonder crisissfeer doorbraken kunnen worden geforceerd. Inmiddels wijst veel erop dat ook zijn kabinet alleen onder grote externe druk in beweging te krijgen is. De vakbonden lijken van plan om daarbij een rol te gaan spelen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant