De film laat zich kijken als een requiem voor die vader, die zo bruut en hard kon zijn voor zijn kinderen: een droomachtig en bezwerend gebed, waarin Hilmandi zijn ‘baba’ op fluistertoon aanspreekt.
is filmredacteur van de Volkskrant.
Ze zijn over de aarde verspreid, de vele zoons en dochters van ‘baba’. Veertien kinderen bij drie verschillende vrouwen verwekte de Afghaanse oud-krijgsheer, die zijn kroost bewapende en als een minilegertje met harde hand drilde. Om, nadat hij in onmin was geraakt met de moedjahedien, plots van carrière te switchen: de kleine vechtjas werd geestelijke, in buurland Iran.
Baba, die tot de door de Taliban onderdrukte etnische groep van de Hazara’s behoort, hoopte dat zijn zoons in zijn voetspoor zouden treden, als generaal of als imam. En dat ze zeker géén kunstenaar zouden worden, zoals zijn op 13-jarige leeftijd naar Nederland gevluchte zoon Dawood.
Voor Paikar zocht Dawood Hilmandi, nu in de dertig, zijn vader met de camera op. De documentaire, op Idfa bekroond met de prijs voor beste debuut en de internationale persprijs, laat zich kijken als een requiem voor die vader: een droomachtig en bezwerend gebed, waarin Hilmandi hem op fluistertoon aanspreekt.
De film zit vol fraaie opnamen van Hilmandi’s zwerftochten, veelal gedraaid met een fisheye-lens, zodat het gefilmde iets opbolt. Op zoek naar zijn verslaafde broer Ehsan in de Verenigde Staten, waar de diaspora van het gezin een tragische wending kreeg. Maar ook op bedevaart in Irak. En nog één keer terug naar het ouderlijk huis in het ruige Afghaanse berggebied, met zijn vader, die vanwege zijn ‘oude vijanden’ incognito reist. Daar, op de lege vlakte bij het verlaten geboortehuis, naast die ene eenzame 100-jarige boom, groeit er iets van begrip tussen vader en zoon.
Ook Aboozar Amini komt even voorbij, Hilmandi’s oudere broer, die eveneens in Nederland woont. Ook die is – gevierd – filmmaker: chroniqueur van het dagelijks leven in Afghanistan, met zijn documentaires Kabul, City in the Wind en Kabul, Between Prayers. Maar waar Amini zo min mogelijk aanwezig is in zijn eigen werk, wil zijn jongere broer juist subjectief en persoonlijk filmen.
Paikar (‘strijder’), naar het koosnaampje dat hij als kind van zijn ouders kreeg, is Hilmandi’s poging om in het reine te komen met zijn vader, om iets van gevoel te peuren uit de man die zo bruut en hard kon zijn voor zijn kinderen. En om de onrust in zijn eigen, verregaand ontheemde bestaan onder ogen te komen.
Ondertussen kantelt de macht in Afghanistan. Hilmandi komt klem te zitten in zijn geboorteland, waar de Taliban het gezag rap overnemen na de vlucht van de Amerikanen – iets wat zijn vader al had voorspeld. In het fascinerend fragmentarische Paikar haalt het lot de filmende zoon steeds weer in.
Documentaire
★★★☆☆
Regie Dawood Hilmandi
97 min., in 28 zalen.