Historicus Antony Beevor treedt op als expert in een nieuwe, lange documentairereeks over de Tweede Wereldoorlog. Over de docu heeft hij weinig te zeggen, over de oorlog des te meer. ‘Wij in het Westen snappen niet hoe dictaturen functioneren.’
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Het idee was dat Antony Beevor in dit interview zou spreken over de documentairereeks World War II with Tom Hanks van de Amerikaanse televisiezender History Channel, waarin hij optreedt als expert. Dat blijkt niet te kunnen. ‘Ik heb meerdere keren om informatie over de documentaire gevraagd’, zegt de 79-jarige Engelse historicus zuchtend via een audioverbinding, ‘maar ik heb helemaal niets gekregen.’
De pr-medewerker van History Channel, ook aanwezig bij het gesprek, kan wel wat zeggen. ‘Dit is de uitgebreidste hervertelling van de Tweede Wereldoorlog sinds The World at War’, zegt ze, verwijzend naar een Britse, 26-delige serie uit 1973. Het twintigdelige World War II with Tom Hanks wordt aan elkaar gepraat door Tom Hanks, geschiedenisliefhebber en acteur in onder meer Saving Private Ryan, het oorlogsepos uit 1998 van Steven Spielberg.
‘Meer dan vijftig bekende historici werken mee aan de serie’, zegt de pr-medewerker, ‘onder wie Dan Carlin, van de podcast Hardcore History, en natuurlijk Sir Antony.’
Beevor, in 2017 geridderd vanwege zijn bijdrage aan de geschiedschrijving, is de meest vooraanstaande militair historicus van het Verenigd Koninkrijk. Hij schreef onder meer bestsellers over de Slag om Stalingrad, D-Day, de Slag om Arnhem en de Tweede Wereldoorlog in het algemeen. In maart verscheen van zijn hand Raspoetin en de ondergang van de Romanovs.
Als Sir Antony (‘Zeg maar Antony’) de vraag krijgt op welke onderdelen van de oorlog hij zijn licht laat schijnen, zegt hij dat niet te weten. ‘De opnamen voor deze serie waren al een tijdje geleden en ik word nogal vaak geïnterviewd, dus ik heb geen idee waar ik destijds over heb gepraat. Maar goed, laten we maar gewoon gaan praten, over Stalingrad, of Arnhem, of alles omtrent de Tweede Wereldoorlog. Wat je wilt.’
U komt in elk geval aan het woord over Stalingrad, zag ik in een van de afleveringen die ik kreeg toegestuurd. Waarom was die slag zo cruciaal?
‘Dit was een van de meest meedogenloze veldslagen in de hele menselijke geschiedenis. Om je een idee te geven: met kruimels brood haalden Duitse soldaten uitgehongerde Sovjet-kinderen over om waterflessen te vullen in de Wolga. Maar Sovjet-snipers hadden het bevel gekregen om op deze kinderen, hun eigen kinderen dus, te schieten.
‘Geen land is zo gevangen door zijn eigen verleden als Rusland. Neem het idee dat demonstratieve wreedheid een essentieel oorlogswapen is. Ik zou zeggen dat West-Europa net zo wreed was als Rusland tot de Vrede van Westfalen, in 1648. De Verlichting die daarop volgde is aan Rusland voorbijgegaan, omdat Catharina de Grote die voor zichzelf hield – haar correspondentie met Voltaire bleef privé.
‘Sindsdien is niets veranderd. Kijk naar de behandeling van Oekraïense burgers door Russische soldaten.’
En de Slag om Arnhem, zijn daar lessen uit te trekken?
‘Zeker. Voor de geallieerden was dat een van de onnodigste catastrofes van de hele oorlog. Na het julicomplot, een plan van Duitse officieren om Hitler te vermoorden, voelden de Britten en Amerikanen zich gesterkt. Ieder leger dat bereid is zijn eigen opperbevelhebber op te blazen, zo meenden ze, moet wel op het punt van instorten staan. Daarom zouden ze bij Arnhem zo de Rijn kunnen oversteken, Duitsland binnengaan en de oorlog beëindigen.
‘De Britten en Amerikanen begrepen niet dat omdat Hitler de aanslag had overleefd, de oorlog tot op de dag van zijn dood zou voortduren. De traditionele legerleiding verloor hierna namelijk alle macht aan de nazi-top, die capitulatie categorisch uitsloot.
‘De les is dat wij in het Westen niet snappen hoe dictaturen functioneren. In de jaren dertig dachten de Britten en de Fransen dat, na de horror van de Eerste Wereldoorlog, niemand zo gek zou zijn om nog een oorlog in Europa te beginnen. In deze tijd dachten weinigen dat Poetin Oekraïne echt zou binnenvallen.’
Is het mogelijk om een land gevechtsgereed te houden als het al tachtig jaar in vrede leeft?
‘Dat is inderdaad een probleem. Veel jongere mensen nemen de Tweede Wereldoorlog niet meer serieus. Het is afgrijselijk om mensen als de Amerikaan Nick Fuentes (extreemrechtse activist, red.) grappen over de Holocaust te zien maken.
‘Mensen hebben alleen nog het generieke idee dat oorlog iets vreselijks is, waarom zouden ze daarbij betrokken moeten zijn? Ze realiseren zich niet dat je alleen een oorlog kunt voorkomen door je erop voor te bereiden.
‘Het is moeilijk te bepalen wanneer een oorlog precies begint. Door alle drone-activiteiten, aanvallen op pijpleidingen en andere sabotage-acties zou ik zeggen dat we ons in de grijze zone van de eerste fase van een oorlog bevinden. Of dit ook gaat leiden tot een derde wereldoorlog, durf ik niet te zeggen.
‘Het hele idee dat je de toekomst kunt voorspellen op basis van de geschiedenis, is fout. Het trekken van historische parallellen is gevaarlijk. Ik vind het belachelijk dat bij iedere crisis historici als ik worden uitgenodigd om bij tv-programma’s te vertellen wat er nu gaat gebeuren.’
Als de pr-medewerker van History Channel zegt dat het interview erop zit, zegt ze tegen de journalist dat hij nog meer afleveringen van de reeks toegestuurd krijgt. ‘Ik moet zeggen dat ik ze ook graag zou willen zien’, zegt Beevor. ‘Om me te herinneren wat ik destijds heb gezegd.’
World War II with Tom Hanks is vanaf 26 mei wekelijks om 21.25 uur te zien op History Channel.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant