Ghana heeft woensdag driehonderd burgers gerepatrieerd uit Zuid-Afrika. De angst voor geweld tegen buitenlanders groeit, nu anti-immigratiedemonstranten hebben geëist dat ongedocumenteerden voor 30 juni het land verlaten.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Door heel Zuid-Afrika doken de afgelopen maanden protestacties op van de groep March and March (MM), die meent dat ongedocumenteerde migranten de banen van Zuid-Afrikanen innemen en betrokken zijn bij criminaliteit. MM stelde onlangs een deadline: voor 30 juni moeten ongedocumenteerden het land verlaten.
De organisatie richt zich niet alleen tot de regering. Volgens getuigen gaan sympathisanten van de groep langs de deuren in wijken met veel migranten om mensen aan dit ultimatum te herinneren.
MM ontstond vorig jaar in de Zuid-Afrikaanse stad Durban op initiatief van Jacinta Ngobese-Zuma, een radio-dj die zich al langer uitsprak tegen migratie. Het is volgens Zuid-Afrikaanse media een losjes georganiseerde burgerbeweging, die groot is geworden via sociale media en niet is verbonden aan een politieke partij.
Door MM’s deadline groeit de angst dat de geschiedenis zich zal herhalen. In Zuid-Afrika heerst al langer een anti-immigratiesentiment. In 2008 werden 62 mensen, onder wie 12 Zuid-Afrikanen, gedood in een uitbarsting van xenofoob geweld.
Bij een jacht op buitenlandse winkeliers in Johannesburg in 2019 werden zeker zeven mensen gedood. Ook de afgelopen weken doken op sociale media filmpjes op met buitenlanders in Zuid-Afrika die mishandeld worden.
De Zuid-Afrikaanse overheid staat onder druk om de geest weer in de fles te krijgen. Maandag kwamen de ministers bijeen voor een spoedoverleg. Ze beloofden na afloop een ‘nationaal actieplan’ op te stellen tegen racisme, xenofobie en intolerantie. Tegelijkertijd neemt de regering maatregelen tegen illegale immigratie.
Het anti-immigratiesentiment kan niet los worden gezien van de geschiedenis en de grote ongelijkheid in Zuid-Afrika. Sinds de afschaffing van het apartheidsregime in 1994 is het land, Afrika’s grootste economie, uitgegroeid tot een populaire bestemming voor (arbeids)migranten uit andere Afrikaanse landen. Naar schatting wonen er nu twee tot vier miljoen immigranten, vooral uit buurlanden Zimbabwe, Lesotho en Mozambique.
Tegelijkertijd profiteert maar een klein deel van de Zuid-Afrikanen van de welvaart in het land. De werkloosheid ligt op 32 procent. Sociale voorzieningen, zoals scholen of gezondheidsinstellingen, zijn vaak van lage kwaliteit.
De zwarte bevolking heeft daar nog altijd het meeste last van; witte Zuid-Afrikanen bezitten het merendeel van de grote bedrijven en het land, waardoor ze zich private voorzieningen kunnen veroorloven.
Door het uitblijven van een oplossing voor de ongelijkheid neemt een klein deel van de zwarte Zuid-Afrikanen het recht in eigen hand. Zij intimideren migranten, die zij als onderdeel van het probleem beschouwen.
‘Burgerwachtgroepen profiteren van de frustraties in het land, de achteruitgang van sociaaleconomische rechten, de werkloosheid en het gebrek aan inspanningen om de ongelijkheidskloof aan te pakken’, aldus de Zuid-Afrikaanse activist Mpho Makhubela tegen mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. ‘De realiteit is dat het land voor de enorme taak staat om de erfenis van de apartheid aan te pakken.’
Ghana is het eerste land dat burgers uit Zuid-Afrika repatrieert nu het protest tegen immigranten in Zuid-Afrika gewelddadig wordt. In totaal hebben achthonderd Ghanezen zich aangemeld voor vrijwillige terugkeer.
Een Zuid-Afrikaanse immigratieambtenaar zei woensdag tegen persbureau Reuters dat tien van de driehonderd mensen in de eerste groep terugkeerders legaal in het land waren.
Of nog meer landen burgers ophalen voor 30 juni, is onbekend. MM heeft aangekondigd die dag een grootschalig protest te organiseren als de Zuid-Afrikaanse regering in hun ogen te weinig heeft gedaan om ongedocumenteerden het land uit te krijgen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant