Basis- en middelbare scholen moeten toetsen minder vaak laten meetellen voor rapporten, overgang, niveauselectie en schooldiploma's. Dat adviseert de Onderwijsraad donderdag in een rapport. Toetsen zijn er vooral voor het leerproces, niet om de schoolloopbaan van een kind te bepalen, vindt de raad.
Een toets is bedoeld voor het leerproces, voor selectie (of een leerling naar vmbo, havo of vwo kan) of om te evalueren of een school goed lesgeeft. Maar die drie doelen lopen te vaak door elkaar. "Leerlingen, leraren en scholen kunnen verstrikt raken in die verschillende functies", waarschuwt de Onderwijsraad scholen en het ministerie van Onderwijs.
Als voorbeeld noemt de raad de zogeheten leerlingvolgtoetsen die al decennialang bestaan en elk half jaar door basisschoolleerlingen vanaf groep 3 worden gemaakt. Het idee daarachter is dat leerkrachten zien hoe kinderen zich ontwikkelen op specifiek het gebied van taal en rekenen en daar de lessen op kunnen aanpassen.
Kinderen die ergens mee worstelen, krijgen dan bijvoorbeeld extra uitleg. En klasgenootjes die het al onder de knie hebben, krijgen juist extra uitdaging. Maar 98 procent van de scholen weegt de scores van de leerlingvolgtoetsen ook mee bij het schooladvies in groep 8.
En dat vindt de Onderwijsraad niet eerlijk. "De focus komt dan te liggen op het kleine deel van de taal- en rekendoelen dat de toets bestrijkt", schrijft de raad. "Er treedt dan een vorm van teaching to the test op, waarbij de lesaandacht zich beperkt tot het verhogen van de toetsscores en waarbij bredere onderwijsdoelen uit het zicht raken."
Je kunt leerlingen bijvoorbeeld uren laten oefenen met het type begrijpendlezenvragen uit leerlingvolgtoetsen. Daardoor gaan ze vaak beter scoren op dat onderdeel. Maar om begrijpend lezen écht onder de knie te krijgen moet je als leerling niet alleen oefenen met dit type vragen, maar ook je woordenschat en kennis van de wereld uitbreiden. En dát wordt niet getoetst.
Zo wordt de basis waarop het schooladvies in groep 8 wordt bepaald best smal. Bovendien leidt het tot kansenongelijkheid. "Leerlingen die geen toetstraining krijgen van school of ouders zijn in het nadeel", schrijft de raad.
Verder spelen sommige toetsen, zoals de doorstroomtoets in groep 8 en het centraal examen, ook een rol in de evaluatie van scholen. De onderwijsinspectie houdt namelijk goed in de gaten hoe leerlingen van een bepaalde school daarop presteren. Ook dat kan teaching to the test in de hand werken, vreest de raad.
Die pleit daarom voor functiescheiding, waarbij de meeste toetsen weer bedoeld zijn om naar onderwijsdoelen toe te werken. En niet ook voor selectie, schoolevaluatie of allebei. Verder wil de Onderwijsraad nog maar één doorstroomtoets in groep 8 in plaats van de zes verschillende waaruit scholen kunnen kiezen. Want welke toets een school kiest, werkt ook door in de toetsscores.
Het vandaag gestarte platform Laterselecteren.nu is blij met het advies. Achter dat initiatief zitten onder meer dertig onderwijsorganisaties die willen dat kinderen pas na groep 8 worden opgesplitst per schoolniveau. "Dit advies legt precies bloot wat wij al langer zien: het hele toetssysteem in het basisonderwijs is gaan draaien om selectie" zegt Marco Frijlink namens Laterselecteren.nu.
"Kinderen worden vanaf groep 3 al gerangschikt op een smalle lat van taal en rekenen, terwijl ze nog volop in ontwikkeling zijn. Ouders die het zich kunnen veroorloven kopen toetstraining in, ouders die dat niet kunnen niet. De Onderwijsraad bevestigt nu dat dit kansenongelijkheid in de hand werkt. Wij vinden dat Nederland moet stoppen met het zo vroeg en zo smal sorteren van kinderen."
Er komen na twintig jaar nieuwe kerndoelen en eindtermen aan voor het onderwijs, de landelijke leidraad van wat leerlingen moeten leren. In de aanloop daarnaartoe had de Tweede Kamer de Onderwijsraad gevraagd te onderzoeken of de manier van toetsen ook anders moet.
De Onderwijsraad geeft onafhankelijke adviezen aan de regering en is invloedrijk, maar kabinetten zijn nooit verplicht het advies over te nemen. Bovenstaande voorstellen zouden dus doorgevoerd kunnen worden, maar ook in een la kunnen belanden.
Source: Nu.nl algemeen