De nieuwe serie Spider-Noir (met Nicolas Cage als titelheld) laat de kijker zélf kiezen of die wil kijken in kleur of zwart-wit. Waarom blijft zwart-wit toch zo aanlokkelijk?
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Zwart-wit, dat is iets ouderwets, iets wat al een jaar of zeventig niet meer van deze tijd lijkt. Na de uitvinding van kleurentelevisie werd zwart-wit een stuk antiek dat alleen bij speciale gelegenheden nog weleens uit de kast werd getrokken (in ieder geval op televisie). Want iets dat door jongere kijkers mogelijk als ‘ouderwets’ wordt gezien, dat is natuurlijk een groot risico.
Toch blijft de liefde voor zwart-wit bij veel filmmakers groot. Kijk maar naar een paar van de meest geprezen films van de afgelopen jaren, zoals Roma, The Lighthouse, The Tragedy of Macbeth en Cold War, die volledig in zwart-wit zijn. Ook Oscarwinnende films als Poor Things en Oppenheimer bestonden voor minstens een derde uit prachtige zwart-witscènes.
En soms kiezen regisseurs er zelfs na afloop nog voor om een zwart-witversie uit te brengen van hun film, zoals bij Parasite of Mad Max: Fury Road. Zo’n zwart-witversie is vooral een leuk extraatje, maar tegelijkertijd laat het je ook anders kijken: mooi zwart-wit geeft in veel gevallen extra reliëf, en kan de toon en sfeer van een film extra intrigerend maken.
Op televisie is het gebruik van zwart-wit tegenwoordig wat minder gebruikelijk: het is doorgaans duurder, en streamingdiensten durven het lang niet altijd aan om te experimenteren met de vorm.
Ergens is dat behoorlijk zonde, want nergens komt de grijstint mooier naar voren dan in zwart-wit. Kijk bijvoorbeeld maar naar de magistrale serie Ripley, die twee jaar geleden uitkwam. Het verhaal over deze meesteroplichter werd vaker verfilmd, maar nooit zo mooi als hier, in wat recensent Mark Moorman in de Volkskrant omschreef als een ‘macaber verhaal over de kronkels van de menselijke geest in alle schitterende schakeringen zwart, grijs en wit’. In Ripley werd het zwart-wit een personage op zich.
Zwart-wit kan in verkeerde handen een wat gemakzuchtige gimmick worden (het gebrek aan kleur staat niet automatisch gelijk aan sfeervol of intrigerend), maar als het goed wordt ingezet, kan het iets ongelooflijk rijks opleveren. Het verschil is dat het in series vaak wat selectiever wordt ingezet, bijvoorbeeld voor specifieke afleveringen, of om een andere tijdlijn te accentueren (denk aan flashbacks of flashforwards).
Een goed voorbeeld zien we in Better Call Saul, de prequel van Breaking Bad, waarin zwart-wit vooral werd ingezet om een intens treurige blik op de toekomst te bieden. Series als Black Mirror, Atlanta en Marvel-serie WandaVision experimenteerden in specifieke afleveringen met zwart-wit, waarbij die laatste serie speels verwees naar sitcoms uit de jaren vijftig.
En de achtste aflevering van Twin Peaks: The Return, door de Volkskrant uitgeroepen tot beste serie-aflevering van deze eeuw, werd óók voor een groot deel gefilmd in zwart-wit, resulterend in een van de mooiste, ongrijpbaarste uren televisie aller tijden.
Een nieuw voorbeeld is de zeer vermakelijke superheldenserie Spider-Noir, die nu in zijn geheel te zien is op Prime Video. Alhoewel, superheldenserie: Spider-Noir is voor een belangrijk deel ook een noir-serie, gemodelleerd naar genreklassiekers als The Maltese Falcon en Double Indemnity.
Niemand minder dan Nicolas Cage speelt het titelpersonage: privédetective Ben Reilly, die toevallig ook beschikt over superheldenkrachten nadat hij werd gebeten door een radioactieve spin (Spider-Noir is een variant van Spider-Man).
Toch is Reilly bepaald niet je standaardsuperheld: hij is vooral een depressieve, slenterende zestiger die zijn superheldenrol niet langer wil vervullen nadat hij zijn geliefde verloor. Het New York van de jaren dertig kan zijn hulp goed gebruiken tijdens de Grote Depressie, maar hij heeft er zelf geen zin meer in. Te veel geleden, te veel gedoe.
Maar wat Spider-Noir vooral bijzonder maakt, is de mogelijkheid om de serie in twee vormen te bekijken: in kleur óf in zwart-wit. Dat eerste kan prima, want de serie ziet er prachtig uit, maar het is de zwart-witversie die de serie meerwaarde geeft, omdat de grote hoeden, de sigarettenwolkjes en de schaduwen daarin nog veel mooier tot hun recht komen. En de altijd goede Cage heeft natuurlijk een perfecte kop voor zwart-wit, met zijn enorm expressieve gelaat.
Al die noir-elementen combineren bovendien verrassend goed met het superheldenverhaal. In een interview met The New York Times omschreef showrunner Oren Uziel het personage niet voor niets als: ‘Wat als Humphrey Bogart óók Spider-Man zou zijn?’
De zwart-witversie van Spider-Noir is daarmee meer dan alleen een leuke gimmick, omdat de serie op de beste momenten perfect gebruikmaakt van alle expressies, schaduwen en grijstinten. De makers hadden zelf dan ook liever alleen een zwart-witversie uitgebracht, maar daar wilde Prime Video niet aan. Stel je voor dat een serie ouderwets aanvoelt!
Het was voor de makers een extra uitdaging, vertelt showrunner Uziel in The New York Times: ‘We moesten voor alles het juiste kleurenpalet vinden, zodat het er in beide versies goed uit zou zien. Het was veel werk, veel uitproberen. Rode lippenstift was bijvoorbeeld geen optie, omdat het er in zwart-wit uit zou zien als zwarte lippenstift.’
Zwart-wit is dus een stuk complexer én het maakt streamingdiensten soms zenuwachtiger dan nodig. Maar zet zwart-wit op de goede manier in, en er is weinig mooier. Na het zien van Spider-Noir krijg je zelf ook zin om met Nicolas Cage door het smoezelige New York van de vorige eeuw te slenteren. Je zou er zelfs bijna door gaan roken.
Spider-Noir is te zien op Prime Video.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant