Indonesische filmbezoekers gaan naar geheime locaties om Pesta Babi te zien, een documentaire over ontbossing in Papoea door de overheid. Het leger, de politie en universiteiten hebben al tientallen vertoningen stopgezet. ‘Kennelijk is het leger bang voor discussie.’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
Reserveer een kaartje voor de film Pesta Babi (Varkensfeest) in Indonesië, en de kans bestaat dat je pas op het laatste moment een mailtje krijgt over de geheime locatie. ‘Gezien de onzekere en risicovolle situatie, verzoeken wij u vriendelijk dit evenement niet met anderen te bespreken totdat alle activiteiten zijn afgerond’, waarschuwt cultureel centrum Mash in de Balinese hoofdstad Denpasar. ‘Parkeer niet in de buurt. Gelieve niet langs de weg te verzamelen en de aandacht van de politie te trekken. Ga direct naar binnen.’
Die voorzorgsmaatregelen zijn nodig, omdat de vertoning van de kritische documentaire over ontbossing in Papoea al tientallen keren is stopgezet door het Indonesische leger, de politie of universiteitsbestuurders. De film met als ondertitel Kolonialisme in onze tijd is volgens hen onethisch, te controversieel en een gevaar voor de openbare orde.
Een video van een luitenant-kolonel die een zaaltje op het eiland Ternate binnenvalt, waar journalisten en studenten klaarzitten voor een vertoning en aansluitende discussie, ging viraal. Ook elders, waaronder in Denpasar, werd de vertoning geblokkeerd.
‘Eerst kwam de politie’, zegt manager Ruth Onduko van cultureel centrum UMA Seminyak. ‘Ze waarschuwden dat de film provocerend is en sociale onrust kan veroorzaken.’
Toen Onduko antwoordde dat ze niks illegaals deed, volgde een bezoek van het leger. ‘Die waren een stuk minder vriendelijk. De commandant verbood de voorstelling en beweerde in opdracht van de centrale overheid te handelen.’
Na dreigementen over de gevolgen voor haar en voor de kunstinstelling waar ze werkt, besloot Onduko de voorstelling af te blazen. ‘Het is konjol (belachelijk, red.), we doen niks verkeerds.’
Pesta Babi is een film van activist en filmmaker Dandhy Dwi Laksono en antropoloog Cypri Jehan Paju Dale. Zij bezochten de verre provincie Papoea, waar de regering reusachtige staatsboerderijen aanlegt voor de nationale productie van rijst, suikerriet en palmolie.
Dat strategische project, zo groot als half Nederland, is bedoeld om de voedselzekerheid te verhogen en de energievoorziening te verduurzamen (bio-ethanol). De filmmakers brengen de gevolgen voor lokale bewoners in beeld: zij verliezen het bos waar zij hun voedsel halen. De beelden van hun dagelijkse leven, inclusief een eetfestijn met varkensvlees, en van de gele graafmachines die een mistig oerbos veranderen in een kale vlakte hebben een hoog Avatar-gehalte.
‘Ik probeer het Indonesische publiek een samenhangend beeld te geven van wat er gebeurt in Papoea’, mailt regisseur Dandhy. ‘De humanitaire crisis daar, het militaire geweld en het grootste ontbossingproject op aarde krijgen maar weinig aandacht.’
Dandhy verspreidt zijn film via openbare vertoningen, bij voorkeur met aansluitende discussie. Van de circa duizend avonden die tot nu zijn georganiseerd, stelt hij, werden er 33 verboden door de autoriteiten. ‘Absurd. We vertellen geen nieuwe feiten, kennelijk is het leger bang voor discussie.’
Dat zelfs universiteiten de voorstelling hebben verboden, noemt de regisseur een stap terug voor de democratie.
In de lobby van cultureel centrum Mash kijken tientallen bezoekers zondag schichtig om zich heen voordat de voorstelling begint. ‘Bedankt dat jullie dit geheim hebben gehouden’, zegt de manager die niet met zijn naam in de krant wil. ‘Het is heel triest, want jullie doen niks illegaals.’ Tijdens de filmvertoning klinkt er vaak ‘tsss’ en ‘aaah’ in het zaaltje.
‘Ik had wel van dat project gehoord’, zegt de 23-jarige studente Nabila Saladina na afloop. ‘Maar over de gevolgen voor bewoners vertelt de overheid ons niks.’ Nabila is het eens met de ondertitel Kolonialisme in onze tijd. Haar advies aan de regering: ‘Luister eerst naar die mensen.’
De 37-jarige Sarita, een kunstenares uit hoofdstad Jakarta, komt gefrustreerd uit de filmzaal. ‘De overheid heeft nul empathie voor die mensen!’
Haar vriend is een buitenlander: de 32-jarige Christopher Hentsch uit Stuttgart werkt voor een ngo die zich bezighoudt met herbebossing. ‘Ik heb veel gelezen over dat project, maar toch komen de beelden hard aan.’ Hentsch vertelt hoofdschuddend dat veel landbouwgrond braak ligt in Indonesië. Gebruik die ruimte eerst, voordat je onvervangbaar oerbos omhakt.’
Coördinerend minister van Justitie en Mensenrechten Yusril Ihza Mahendra benadrukt dat zijn regering de film niet heeft verboden. Sommige lokale bestuurders maakten zich volgens hem slechts zorgen over de openbare orde. ‘De inhoud van de film valt binnen de grenzen van redelijke kritiek’, schrijft hij in een verklaring.
Wel noemt hij de ondertitel provocerend en misplaatst. ‘Papoea is een integraal onderdeel van Indonesië.’
Het leger, dat een actieve rol speelt in de Indonesische maatschappij en 56 duizend soldaten heeft gestationeerd in Papoea, staat er steviger in. De landmacht vecht er al zestig jaar tegen onafhankelijkheidsstrijders.
Een woordvoerder waarschuwt dat de documentaire niet is goedgekeurd door de overheid en dus misinformatie kan bevatten. Ongecensureerde beelden kunnen volgens hem leiden tot misverstanden onder het publiek en tot sociale onrust op Papoea.
Regisseur Dandhy is wel wat controverse gewend. Eind vorig jaar publiceerde hij met drie collega’s een veelbesproken boek, Reset Indonesia, dat gretig wordt gelezen door met name jongeren. De auteurs inventariseren de negatieve kanten van het kapitalisme in Indonesië (systemische ongelijkheid, milieuschade) en prijzen de manier van leven van sommige inheemse volken. Volgens bewonderaars een briljante analyse, volgens critici een naïeve romantisering.
Dat een legerofficier openlijk voor een projector gaat staan en een vertoning verbiedt, dat had Dandhy niet verwacht. ‘Ik was geschokt. Maar nu hoop ik dat dit incident een wake-upcall wordt voor alle Indonesiërs. Militaire repressie en autoritarisme staan weer voor de deur.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant