Het legendarische Iraakse moerasland ligt er dit jaar goed bij. Dankzij stevige regenval in het voorjaar is visserij weer mogelijk en loopt de waterbuffel weer rond. De moerassen vormen een klimaatschokdemper, maar het gebied staat onder druk. En niet alleen vanwege El Niño.
De overvloedige regenval heeft ervoor gezorgd dat een moerasgebied ter grootte van de provincie Limburg weer onder water staat, zegt Jassim Al Asadi van de ngo Nature Iraq. Dat geldt ook voor het moeras van Hawizeh, dat Irak met Iran deelt.
Maar de scheuren onder het wateroppervlak, te zien op de foto bij dit artikel, verraden hoe droog het de afgelopen jaren was. In augustus vorig jaar bleek na veldwerk dat heel Hawizeh was drooggevallen, een gevolg van decennia aan mismanagement, oorlog en klimaatverandering. De verdroging zie je op het kaartje hieronder.
Hawizeh is naast Hammar en de Centrale Moerassen een van de drie grote moerasgebieden in het zuiden van Irak. Samen vormen ze de legendarische Mesopotamische moerassen, het grootste drassige natuurgebied van het Midden-Oosten en het westelijk deel van Eurazië. In 2016 kwam het Iraakse moerasland op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Het gebied is niet alleen uniek vanwege zijn omvang, maar ook omdat de moerassen het leefgebied zijn van de zogenoemde Moerasarabieren. Deze mensen leven al duizenden jaren van de visserij en het houden van waterbuffels. Ook is het gebied een belangrijk toevluchtsoord voor trekvogels.
Het afgelopen voorjaar was een periode van zware regenval. Niet alleen in Irak, maar ook in buurlanden Turkije en Iran. Maar Al Asadi vreest dat de opleving van de moerassen als gevolg ervan tijdelijk is.
De landbouw wil na jaren van watertekorten namelijk ook profiteren van de gunstige omstandigheden. En doordat de gemiddelde temperatuur in Irak in de zomer op zo'n 41 tot 48 graden ligt, zal ook veel water verdampen. "Als er niks verandert, zullen veel moerassen voor het einde van het jaar weer droogvallen", zegt Al Asadi.
"Door jaren van oorlog en onrust is watermanagement in Irak een ondergeschoven kindje gebleven", vult Hydar Ali van het Iraakse ministerie van Waterbronnen aan. Hij ziet dat verschillende regeringen de afgelopen jaren niet voor een stabiele aanvoer van water hebben gezorgd. "De prioriteit lag bij drinkwater, de landbouw, de industrie en daarna pas bij de moerassen."
Volgens Ali is hierdoor een jojosituatie ontstaan, waarbij de moerassen opdrogen in slechte jaren, dan weer herstellen en vervolgens weer droogvallen. "Dat is geen gezonde situatie." Ook niet voor de oorspronkelijke bewoners. Hierdoor dreigt een eeuwenoude manier van leven seizoenswerk te worden. "Met name jonge mensen haken af", ziet Al Asadi.
Vorig jaar schatten de Verenigde Naties dat ruim 185.000 mensen in Irak ontheemd waren geraakt vanwege droogte. Inmiddels wordt alarm geslagen over El Niño. Vanwege het weerfenomeen worden in het Midden-Oosten deze zomer ernstige watertekorten verwacht.
De moderne landbouw staat al decennialang op gespannen voet met de moerassen. In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd begonnen met de aanleg van een netwerk aan kanalen, sluizen en dijken. Dit alles om water uit de moerassen richting akkers te leiden. Weer andere moerassen werden drooggelegd voor oliewinning.
Toen de bevolking in het zuiden van Irak in 1991 in opstand kwam tegen dictator Saddam Hussein, werd het gebied bij wijze van straf verder afgeknepen. Aan de vooravond van de Amerikaanse invasie in 2003 waren de Mesopotamische moerassen hierdoor zo goed als opgedroogd. Na de invasie werd direct werk gemaakt van herstel, met succes. Althans, zo leek het. "Het lukt de regering maar niet om het water in de moerassen te houden", verzucht Ali.
Volgens Al Asadi en Ali zit het grote probleem stroomopwaarts. Er zijn de afgelopen decennia tientallen dammen in de Tigris en de Eufraat gebouwd. Dat gebeurde niet alleen in Irak zelf, maar ook in buurlanden Syrië en Turkije. Deze dammen hebben de aanvoer van water naar de moerassen verder doen afnemen.
Irak en Turkije voeren al tachtig jaar overleg over de kwestie. In 2024 werd eindelijk een akkoord gesloten. De deal komt er in het kort op neer dat Turkse bedrijven de Iraakse waterinfrastructuur gaan moderniseren. Die projecten worden gefinancierd met de opbrengsten van Iraakse olie.
Het akkoord moet ervoor zorgen dat er een stabiele aanvoer van water naar de moerassen komt en dat het water daar achterblijft, ook in droge periodes. Dat moet hand in hand gaan met de modernisering van de landbouw, onderstreept Al Asadi. "Als de landbouw elders in het land niet efficiënter met water omspringt, dan betekent dat het einde van de manier van leven in de moerassen."
De modernisering van infrastructuur moet er ook voor zorgen dat er minder ongezuiverd rioolwater in de moerassen terechtkomt. Nu gebeurt dat nog op grote schaal, waarschuwt Ali. Ook dat vormt een bedreiging voor mens en dier.
Toch zijn er lichtpuntjes, zoals rond de plaats Islah. Het rioolwater werd voorheen lukraak in een drooggevallen moeras geloosd. Met hulp van de VN is een pijpleiding aangelegd, waardoor het rioolwater sinds vorig jaar in speciaal aangelegde, opeenvolgende bassins terechtkomt.
In het eerste bassin kan de ergste vervuiling bezinken, waarna het water in het tweede bassin door middel van riet op een natuurlijke manier wordt gefilterd. Zo is een kunstmatig moeras ontstaan dat zo'n tien voetbalvelden groot is. De resultaten zijn volgens de VN veelbelovend.
De experts zijn dan ook blij met het project, maar Al Asadi wijst erop dat gezuiverd rioolwater geen redmiddel voor de droge moerassen is. Het project heeft op nog twee plekken in Irak navolging gekregen en Ali heeft nog eens tien proeflocaties gereed voor geïnteresseerde partijen.
Source: Nu.nl algemeen