Amsterdam filmstad Op de set van de film ‘Jimpa’, met Olivia Colman en John Lithgow, blijkt dat Amsterdam het buitenlandse filmers bepaald niet gemakkelijk maakt.
V.l.n.r. Olivia Colman, Aud Mason-Hyde, Eamon Farren, Daniel Henshall
Een beetje beduusd staat Oscarwinnaar Olivia Colman met haar rolkoffer bij een achteruitgang van Amsterdam Centraal, samen met de acteurs die haar echtgenoot en non-binaire kind spelen in tragikomedie Jimpa. Het station kon niet worden afgezet voor de opnames van de film, dus wordt er rond de toeristen, hangjongeren en daklozen heen gefilmd die zich die dag ook op de De Ruijterkade achter het station bevinden. Het Australische gezin moet in de scène naar de overkant van het fietspad wandelen waar een kennis hen opwacht, maar in beide richtingen zoeven fietsers voorbij. En stoppen bij een zebrapad zit niet ingebakken in de Amsterdamse fietsmores, zelfs niet als daar een internationale ster als Colman (The Favourite, The Father) staat.
Deze week komt Jimpa uit. Het verhaal is geïnspireerd door de familie van de 49-jarige Australische regisseur Sophie Hyde (Good Luck To You, Leo Grande). Haar eigen vader Jim was, net als die van Colmans personage Hannah in de film, homoseksueel en zeer excentriek. In de film horen we dat Jim na de geboorte van zijn tweede kind uit de kast kwam, maar in eerste instantie harmonieus blijft samenwonen met zijn gezin in Australië. Tijdens de aidscrisis besloot hij om naar Amsterdam te verhuizen en daar in de zorg te werken. Sophie Hydes eigen non-binaire kind, acteur Aud Mason-Hyde, speelt in de film ook het non-binaire kind van Hannah, Frances.
Sommige van de gevoelens die ter sprake komen, zijn gebaseerd op die van haarzelf en familieleden, vertelt Hyde, maar de film autobiografisch noemen, wil ze niet: „Het verhaal is anders dan wat wij hebben meegemaakt.” Zo trok Jim in het echt van Adelaide naar Melbourne, niet naar Amsterdam. Hyde koos voor die verandering van plaats „omdat tiener Frances in de film bij diens opa wil gaan wonen.” En naar een andere Australische stad verhuizen, is niet zo’n grote stap.
Amsterdam was de eerste plek die bij de Australische regisseur opkwam. „Deels omdat mijn eigen vader het hier erg mooi vond, deels wegens de lhbt-geschiedenis van de stad. Er is hier een sterke lhbt-gemeenschap en een geschiedenis van aids-activisme, wat aansloot bij het werk dat mijn vader in Australië heeft gedaan. ” In het echt overleed Jim toen Hydes kind twaalf was.
Het is niet toevallig dat Hydes team aan de achterzijde in plaats van aan de voorzijde van het station neerstreek voor de opnames. De regisseur wilde in Jimpa niet te veel „ansichtkaartplaatjes” van Amsterdam. Ze filmde op plekken als de pont of de nu gesloten club Sexyland bij het Gedempt Hamerkanaal in Noord.
Dat ze geen wereldberoemde toeristenlocaties voor ogen had, bleek een praktisch voordeel. Net zoals Amsterdam sinds een aantal jaar probeert om het massa- en feesttoerisme in het centrum in te dammen, beperkt de gemeente daar filmopnames om bewoners te ontlasten. „Het is al hartstikke druk, door toeristen en evenementen”, vertelt Emiel de Booij van de gemeente Amsterdam telefonisch. „En filmopnames hebben vaak veel impact op bewoners van een wijk, soms kunnen ze hun huizen niet meer in of niet parkeren.” Bij het promoten van Nederland als filmlocatie in het buitenland wordt zeer terughoudend omgegaan met de binnenstad van Amsterdam, vertelt Roeland Oude Nijhuis, filmcommissioner voor Nederland bij het Filmfonds. Hij suggereert steden als Delft, Leiden of Utrecht als filmmakers historische centra met bruggen en grachten zoeken. „Daar is de logistieke druk minder hoog.”
Het team van Emiel de Booij bij de gemeente Amsterdam coördineert niet alleen filmopnames, maar ook evenementen en staatsbezoeken in de openbare ruimte. Waar ze vroeger ook actief meehielpen bij opnames in de stad – „bijvoorbeeld met het plaatsen van hekken of regelen van parkeerplekken” – suggereren ze nu eerder alternatieve locaties en adviseren ze over vergunningen. De Booij: „Vaak kunnen opnames wel, maar niet op de manier of de plek die makers in gedachten hadden.”
Sinds drie jaar is er een filmprotocol met afspraken tussen de filmbranche en de gemeente, waarin staat dat er in bepaalde delen van Amsterdam liefst helemaal niet meer wordt gefilmd. De Booij: „De Dam is bijvoorbeeld een no go. Je moet met hele goede argumenten komen als je daar nog wil filmen. Bij uitzondering wordt er voor de meest aangevraagde locaties – denk aan het wallengebied en de grachtengordel – toestemming gegeven. „Maar dan alleen met hele strenge afspraken. Heel vaak zeggen we simpelweg nee.”
Ook zonder promotie worden er per dag zo’n vijf aanvragen bij de commissie ingediend om opnames te maken in Amsterdam, vertelt De Booij: „Meestal zijn dat kleine fotoshoots die een dag duren. Grote internationale filmproducties met veel crew en meerdere opnamedagen, dat zijn er misschien twee per jaar.”Bij de internationale producties die de afgelopen jaren in Amsterdam filmden, is duidelijk waarom ze niet wilden uitwijken. Het eerder dit jaar verschenen Britse drama Midwinter Break of thriller The Riders met Brad Pitt zijn gebaseerd op boeken die zich deels in Amsterdam afspelen. De Booij: „Bij The Riders kwamen ze in eerste instantie met een verzoek dat we niet konden toestaan: een hele gracht een aantal dagen afzetten. Toen zijn we in overleg gegaan.” Uiteindelijk kwamen ze tot een paar draaidagen op een paar locaties. „Je kunt Brad Pitt ook niet vier keer over en weer laten vliegen.”
De Booijs team houdt bij waar er de afgelopen tijd is gefilmd. Op de grachten van de opnames voor The Riders wordt volgens hem „de rest van het jaar geen camera meer neergezet.” Sommige internationale producties maken dan maar gebruik van stockbeelden, of filmen elders. Zo zitten in Netflix-kerstfilm A Very Jonas Christmas Movie tussen shots op een Amsterdamse gracht plots beelden van Duits aandoende vakwerkgevels.
Voor Jimpa werd twintig dagen op minder voor de hand liggende plekken in Amsterdam gefilmd. Maar dat wil niet zeggen dat Hyde een realistischer beeld van de stad schetst dan de voornoemde films. Zo brengt de assistent van Jim die het gezin opwacht op de De Ruijterkade hen per boot naar het grachtenpand van grootvader. Hyde weet dat de kans klein is dat Amsterdammers dit echt zouden doen. „Frances komt het verhaal binnen met een beeld van Amsterdam als een soort queer-utopia. Jim deed dingen als zijn kleinkind ophalen met een boot of andere zaken die buitenstaanders zien als ‘heel Amsterdams’. Frances denkt dus dat de queercultuur er net zo perfect zal zijn. Maar door er langer te verblijven wordt duidelijk dat ook daar mensen er vreemde ideeën op na houden en dat uitgaan in Amsterdam geweldig kan zijn, maar sommige bars ongemakkelijk kunnen aanvoelen.”
Setfoto’s van de opnames van ‘Jimpa’.
Setfoto’s van de opnames van ‘Jimpa’.
Er ontstaan scheurtjes in het geïdealiseerde beeld dat veel buitenstaanders hebben van Amsterdam, vervolgt Hyde. Ook in Nederland staan lhbt-rechten immers onder druk. „Net zoals er ook scheurtjes ontstaan in het beeld dat Frances heeft van diens familie, en het personage de niet geïdealiseerde versie van Jim gaat zien.”
Iets soortgelijks gebeurt in het recent uitgekomen Midwinter Break. De film gaat over een toeristisch uitstapje van een ouder Schots stel, van wie de vrouwelijke hoofdpersoon een andersoortig, maar eveneens geïdealiseerd beeld heeft van Amsterdam, specifiek van het Begijnhof. Wanneer de realiteit niet overeen komt met de fantasie, worden de barsten in haar huwelijk onmiskenbaar.
Denkt De Booij dat het gemeentebeleid invloed heeft op het type scenario’s dat tegenwoordig wordt verfilmd in Amsterdam? „Nee. De filmwereld is best creatief. En wij beoordelen films niet op onderwerp. Het enige waar we op letten is dat er bijvoorbeeld geen schietscènes worden nagespeeld in een buurt waar onlangs echt een liquidatie heeft plaatsgevonden. En andere zaken die voor onrust kunnen zorgen. In Zuidoost hebben we bijvoorbeeld liever niet dat er mensen in neppolitie-uniform rondlopen.”
Op de set aan de De Ruijterkade banjert intussen een verward persoon richting de acteurs. Iedereen houdt zijn adem in, maar de man wandelt ook weer de andere kant op. Olivia Colman wordt niet herkend, ook niet door toeristen die vragen wat er wordt opgenomen. Na de zoveelste take, waarin de acteurs oversteken en een gesprekje beginnen met de wachtende assistent, laat acteur Mason-Hyde weten „hangry” te worden. Meteen snelt er iemand van de crew naar het Vietnamese eettentje in het station.
De alomtegenwoordigheid van winkels en restaurants is – naast het decor – een van de voordelen van filmen in het centrum van Amsterdam. Nog een voordeel volgens De Booij: wie werkt in de Nederlandse filmindustrie, woont veelal ook in of rond Amsterdam. „Middelburg heeft ook grachten. Ik stel het soms voor als alternatief, maar dan krijg ik als reactie dat het te veel geld en moeite kost om iedereen daar elke dag heen te brengen.”
Regisseur Hyde benadrukt aan het einde van ons gesprek nog hoe geweldig het is om in Amsterdam te filmen: het is er mooi en op vrije momenten ben je snel de stad uit, in de natuur. Minder prettig? De enorme hoeveelheid mensen en toeristen. Dat maakt het ingewikkelder zaken te organiseren. „In combinatie met al het fietsen – ik ben wel gewend te fietsen, maar langs de andere kant van de weg – wordt het af en toe wel een beetje veel.”Op de set wandelt een onwetend gezin met kinderwagen tussen de cameramensen door de set op, ze worden vriendelijk verzocht om te lopen. We zijn anderhalf uur verder. Olivia Colman is nog steeds niet herkend, de grote vrees van de crew. Maar de scène die minder dan een minuut duurt in de film, is ook nog steeds niet gereed.
Jimpa. Regie: Sophie Hyde. Met: Olivia Colman, John Lithgow, Aud Mason-Hyde, Hans Kesting, Romana Vrede, Frank Sanders, Hanna van Vliet, Arjan Ederveen. Lengte: 114 min.