Bad Girls Zuster, dochter, moeder? Nee hoor, vrouwelijke filmpersonages ontlenen hun recht op complexiteit niet aan familierelaties. Vier films met rebelse vrouwen in de hoofdrol, van ‘Supergirl’ tot ‘The Good Sister’, overstijgen het stereotype.
Milly Alcock in de film Supergirl.
Bouchra. Regie: Meriem Bennani en Orian Barki. 83 minuten.
The Good Sister . Regie: Sarah Miro Fisher. Met: Marie Bloching, Anton Weil. 96 minuten. In de bioscoop op 2 juli.
Silent Rebellion. Regie: Marie-Elsa Sgualdo. Met: Lila Gueneau, Grégoire Colin. 96 minuten.
Supergirl. Regie: Graig Gillespie. Met: Milly Alcock, David Corenswet. 107 minuten. Geen ballen vanwege embargo.
Kan een Good Sister ook een bad girl zijn? De verbluffende Duitse debuutfilm van Sarah Miro Fischer, die vorig jaar in première ging op het filmfestival van Berlijn, draait helemaal om die vraag. De oorspronkelijke titel Schwesterherz stelt dat dilemma verder op scherp. Wat wordt er allemaal van een zusterhart verwacht? Trouw, opofferingsgezindheid? En wordt haar eigenlijk wel iets gevraagd?
Als ze in de openingsscène wordt geïntroduceerd is Rose het stereotype van de rebelse meid. Het is nacht, het is net uit met haar vriendin, ze schopt haar voeten voor zich uit in de straten van Berlijn alsof het haar allemaal niets kan schelen. En ploft dan met haar hoofd aan het voeteneinde neer in het bed van broer Sam zonder hem zelfs maar even te vragen of het schikt. Ze is bruusk, maar niet per se unlikeable – onsympathiek – zoals criticus Anna Bogutskaya in haar boek Unlikeable Female Characters. The Women Pop Culture Wants You to Hate (2023) een hele hoop vrouwelijke personages op een hoop veegde die door de filmgeschiedenis met een dubbele standaard zijn opgescheept: vrouw zijn én zichzelf.
De komende weken komt er een aantal nieuwe films uit die het stereotype van de ‘unlikeable bad girl’ ondersteboven schoffelen vanuit onverwachte hoek. Die van de artfilm bijvoorbeeld, zoals in The Good Sister en het Zwitserse debuut Silent Rebellion. Maar ook de nieuwe Supergirl doet Superman ineenschrompelen tot een watje. Had ze het in de pilot van de tv-serie die op Prime Video is te zien niet al uitgeroepen? Hoezo supergírl? En haar neef wel superman? Dat is ook niet bepaald feministisch. Kunnen we niet iets doen met eh, super eh wóman?
‘Bad girls’ zijn eigengereid, seksueel actief, ondernemend, onaangepast. de moeder van Rose heeft haar bedenkingen. Zucht: wanneer word je nou eindelijk eens volwassen? Hang niet zo aan je broer Sam. Zie je niet dat-ie het druk heeft? Maar dan wordt Sam verdacht van verkrachting. Nota bene van een jonge vrouw die Rose ’s nachts in de keuken van zijn woning is tegengekomen. En dan is de vraag: vertellen wat ze heeft gehoord? Of de familiebanden sluiten? En wat heeft ze dan precies gehoord? Hebben wij dat als toeschouwers niet ook gehoord? Kippenvel als de camera minutenlang alleen maar op haar gezicht is gericht wanneer een politieman de verklaring van het slachtoffer voorleest.
Of het gedrag van een vrouw in film als bad of unlikeable wordt beoordeeld, heeft veel te maken met de manier waarop zij tot familielid wordt gereduceerd. Zelfs in de trailer van de nieuwe Supergirl, waarmee producenten James Gunn en Peter Safran na Superman vorig jaar een nieuw filmuniversum gebaseerd op de DC Comics willen lanceren, mompelt het hoofdpersonage iets over het niet hebben van familie. Alsof dat de reden is voor haar impulsieve gedrag.
Dat je eerst een dochter, een zuster, dan een moeder, en misschien pas daarna jezelf mag zijn is ook het probleem waar tiener Emma in het Zwitserland van 1943 mee wordt geconfronteerd. Omdat haar moeder wegens zedeloos gedrag uit hun protestantse bergdorpje is verbannen, rest haar niets anders dan zwijgend haar dagen slijten als huishoudelijke hulp bij de plaatselijke pastoor. Als zij vervolgens wordt verkracht en zwanger raakt is het moederschap de volgende rol waar ze zich in moet schikken.
Net als The Good Sister is Silent Rebellion (de titel zegt het al) een film van weinig woorden. De hele film gaat over wat er zich onder het oppervlak opstuwt. En net als Marie Bloching in The Good Sister is ook Lila Gueneau, die Emma speelt, een actrice die de film op haar gezicht draagt. Als een vulkaanlandschap. Wanneer ze aan het einde van de film eindelijk lacht en danst herken je haar bijna niet. Ze is vrij. De politiek-historische context van de film wrijft er nog even fijntjes in dat neutraliteit, in dit geval de Zwitserse, ook wegkijken betekent.
Ook voor de vrouwelijke coyote in de semi-autobiografische computeranimatiefilm Bouchra, het fantasierijke regiedebuut van mediakunstenaar Meriem Bennani en documentairemaker Orian Barki, zit er niets anders op dan zich uit de relatie met een familielid te bevrijden. In dit geval haar moeder, met wie ze lange telefoongesprekken voert terwijl ze in New York een speelfilm probeert te maken en uitkomt als queer.
Voor vrouwelijke filmmakers en hun publiek zit er vaak niets anders op dan hun badass unlikeability te omarmen om überhaupt recht te hebben op een rijk en gelaagd, ik zou haast zeggen menselijk gevoelsleven. Juist door het kiezen van dierenfiguren, hoe antropomorf ook, kunnen Barki en Bennani dat recht op vrouwelijke complexiteit tot in alle hoeken van hun creativiteit uitspelen.