Oorlog in Oekraïne Het Nederlandse ministerie van Defensie steunt de Oekraïense strijdkrachten met de aankoop van honderden nieuwe wapens voor de langere afstanden, blijkt uit onderzoek van NRC. Nederland gaat hiermee beduidend verder dan andere bondgenoten.
Minister van Defensie Dilan Yesilgöz tijdens een ontmoeting met haar Oekraïense ambtgenoot Mychajlo Fedorov op 17 juni in Den Haag.
De Nederlandse regering koopt voor Oekraïne zevenhonderd geavanceerde kruisraketten die doelen kunnen bereiken voorbij Moskou. De order, ter waarde van 250 miljoen euro, werd vorige week door minister van Defensie Dilan Yesilgöz (VVD) tijdens een persconferentie in Den Haag omschreven als een investering in „drones”. De Oekraïense minister van Defensie Mychajlo Fedorov sprak later echter over „kruisraketten”.
Uit onderzoek van NRC blijkt dat het gaat om kruisraketten (de officiële term is ‘kruisvluchtwapens’) van de in Hengelo gevestigde firma Destinus. De Ruta ‘Block 2’ is een verbeterde versie van de ‘Block 1’ en heeft een bereik van ruim 700 kilometer. De kruisraket kan een explosieve lading van 250 kilo meevoeren, vliegt laag over de grond (op enkele tientallen meters hoogte) en maakt gebruik van AI om het doel te herkennen. Destinus omschrijft de Ruta-familie op zijn website als ‘cruise systems’.
Minister Yesilgöz ontving vorige week haar Oekraïense ambtgenoot Fedorov in Den Haag. Beide ministers brachten ook een kort bezoek aan een productiefaciliteit van Destinus in Hengelo, waarbij Yesilgöz haar Oekraïense collega een schaalmodel van de Ruta ‘Block 2’ overhandigde. Tijdens een persconferentie in Den Haag sprak Yesilgöz echter over het aanschaffen van „drones bij de Nederlandse industrie”. Beide ministers wilden desgevraagd niet zeggen om welke wapensystemen het precies gaat. De volgende dag zei Fedorov na een bijeenkomst op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel echter dat Nederland „hulp in de vorm van zevenhonderd kruisraketten” had aangekondigd.
De Ruta is eerder aan Oekraïne geleverd, zo bevestigde een Oekraïense defensieambtenaar aan NRC, en wordt „veel gebruikt” voor aanvallen tegen waardevolle strategische doelen, zoals Russische commandocentra. De Ruta ‘Block 1’ heeft echter een lading van 150 kilo en een veel korter bereik, van rond de 300 kilometer. Het wapen wordt daarom omschreven als een ‘mini-kruisvluchtwapen’ of een ‘drone-raket’.
De ‘Block 2’ versie, die volgens Destinus dit jaar in productie gaat, kan een grotere springlading meevoeren en vliegt veel verder. Daarmee benadert de Ruta de capaciteiten van kruisvluchtwapens als de Amerikaanse Tomahawk, tegen een fractie van de kosten. De Ruta ‘Block 3’, die volgend jaar zijn eerste testvlucht moet gaan maken, krijgt een bereik van meer dan tweeduizend kilometer. Vorige week maakte Destinus bekend dat het inmiddels duizend T150 straalmotoren voor de Ruta heeft geproduceerd.
Verschillende Europese bondgenoten, waaronder Duitsland, hebben tot nu toe geweigerd kruisvluchtwapens te leveren aan Oekraïne, vanwege de potentiële risico’s van escalatie met Rusland. Zo wilde oud-bondskanselier Olaf Scholz de Duits-Zweedse Taurus niet leveren aan Oekraïne omdat hij bang was dat Kyiv de raket zou inzetten tegen doelwitten in Rusland, zo bleek in februari 2024, toen hij „geïrriteerd” door alle kritiek zei dat het wapen „bij verkeerd gebruik ergens in Moskou een specifiek doel” zou kunnen bereiken.
Ook Scholz’ opvolger Friedrich Merz gaf tot nu toe geen toestemming. De Taurus, gebouwd door een joint venture van de Duitse arm van de Europese raketbouwer MBDA en het Zweedse Saab Bofors Dynamics, heeft een bereik van meer dan vijfhonderd kilometer.
Oekraïne wilde de langeafstandswapens graag hebben om Russische militaire doelen in de diepte te kunnen aanvallen. Daarmee zou Kyiv onder meer Russische militaire vliegvelden en wapenfabrieken kunnen aanvallen in plaats van zich te moeten richten op elke individuele raket die op Oekraïne wordt afgevuurd.
Frankrijk en Groot-Brittannië leverden de afgelopen jaren wel enkele honderden kruisraketten aan Oekraïne, de Storm Shadow/Scalp van MBDA. Dat wapen heeft een bereik van zo’n 250 kilometer. Oekraïne gebruikte de raket veel voor aanvallen op Russische doelen op de Krim en in andere bezette gebieden.
Vanaf eind 2024 kreeg Kyiv toestemming de raketten ook te gebruiken tegen militaire doelen op Russisch grondgebied. Nederland heeft echter nimmer geografische beperkingen opgelegd, zolang Oekraïne zich houdt aan het humanitair oorlogsrecht (dat aanvallen op burgerdoelen verbiedt), zo zei de Nederlandse kolonel Simon Wouda vorige week tegen NRC.
Oekraïne heeft in de loop van de oorlog zelf ook verschillende eigen kruisvluchtwapens ontwikkeld die regelmatig worden ingezet tegen doelen in Rusland, zoals de Neptoen, van oorsprong een antischeepsraket. De nieuwste van deze wapens, de FP-5 Flamingo, heeft volgens fabrikant Fire Point een bereik van drieduizend kilometer.
Naast de dagelijkse drone-aanvallen op strategische Russische doelen voert Oekraïne ook regelmatig aanvallen uit met kruisvluchtwapens. Zo werd deze week volgens Kyiv een fabriek voor halfgeleiders in het Russische Voronezj geraakt, waarschijnlijk met kruisvluchtwapens.
Het Nederlandse ministerie van Defensie laat in een reactie weten „om operationele veiligheidsredenen” niet te kunnen ingaan op de „exacte inhoud, aantallen en specificaties” van leveringen aan Oekraïne. Volgens Defensie is de Nederlandse steun op het gebied van drones „erg breed”: „De bewoording die Defensie hiervoor vorige week heeft gebruikt, wijkt niet af van eerdere communicatie.”