Nederland is toegetreden tot Pax Silica, een door de VS geleide club die de toeleveringsketens voor AI poogt te waarborgen. Terwijl handelsminister Sjoerd Sjoerdsma dit aankondigde in Washington, lobbyt hij tegen een Amerikaanse ontwerpwet die de export van ASML naar China ernstig kan beknotten.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Pax Silica is een onlangs door de VS opgericht initiatief om de ‘economische veiligheid te verhogen middels vertrouwde technologiepartnerschappen’. Tot de landen die meedoen, en die vanaf donderdag bijeenkomen op een top in Washington, behoren naast vijf EU-lidstaten, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk ook Australië, India, Israël, India, Japan, Singapore, de Verenigde Arabische Emiraten en Zuid-Korea.
In december, toen het initiatief werd opgericht, zetten de eerste negen landen samen hun handtekening onder een verklaring dat ze zullen werken aan veilige, mondiale leverantieketenroutes voor halfgeleiders, AI-technologie en zeldzame grondstoffen. Het is de bedoeling dat deze partners, die cruciale bouwstenen aandragen voor mondiale AI-toeleveringsketens, door samen te werken diezelfde ketens minder vatbaar te maken voor Chinese ontwrichting.
Nederland deelt het doel van Pax Silica, het afbouwen van afhankelijkheid van China op dit gebied, zegt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. Maar hij wijst erop dat er ook andere initiatieven op dat gebied zijn, ook binnen de Europese Unie zelf, en ziet Sjoerdsma’s aankondiging dan ook in de context van een andere kwestie die voor Nederland van levensbelang is: het torpederen of van zijn scherpe randjes ontdoen van de zogeheten Match Act.
Die ontwerpwet die in april in de Amerikaanse Senaat is ingediend, beoogt niet alleen de Amerikaanse leverantie van geavanceerde halfgeleiders aan China verder te beknotten, maar ook die van geallieerde landen als Nederland en Japan. In de wet, die op veel steun uit beide partijen in het Congres lijkt te kunnen rekenen, gaan de restricties tegen China verder dan ooit om te bevorderen dat de VS hun (steeds kleinere) voorsprong in de AI-wedloop met China niet verliezen.
Zo zouden de VS en hun bondgenoten behalve de allermodernste halfgeleiders ook de wat oudere varianten niet meer aan China mogen leveren en zouden ze ook geen onderhoud meer mogen plegen aan al geleverd materieel. Dat zou, als Nederland dit overneemt, grote consequenties hebben voor het Nederlandse bedrijf ASML, dat ondanks eerdere exportbeperkingen nog steeds circa een vijfde van zijn export aan China levert.
De ontwerpwet voorziet in grote diplomatieke druk op bondgenoten om de stringentere Amerikaanse restricties te volgen – en dat is wat Nederland poogt tegen te houden. ‘Wij hebben grote zorgen, omdat we al goed samenwerken met de VS om te voorkomen dat technologie terechtkomt op plekken waar die niet zou moeten komen’, zei Sjoerdsma daarover tegen de NOS. ‘Alleen dat gaat nu niet uit van dwang en daar lijkt het met deze wet wel op. Het is zeer ongelukkig dat hiermee mogelijk onze nationale veiligheid in Amerikaanse handen komt te vallen.’
Experts van de Amerikaanse denktank CSIS omschrijven het probleem zo: ‘De extraterritoriale dimensie van Amerikaanse exportrestricties zou de zorgen kunnen vergroten dat als een land de Amerikaanse restricties niet volgt, dit zou kunnen leiden tot vergelding via importheffingen of het onthouden van wapens en inlichtingen.’
Volgens Korteweg is de timing van de Nederlandse deelname aan Pax Silica wellicht deels erop gericht de Amerikanen gunstig te stemmen in de discussie over de Match Act. ‘Want dat is een ongemakkelijk en diplomatiek gevoelig gesprek met de Amerikanen waarin we vragende partij zijn: haal die extraterritoriale dimensie uit de Match Act.’ Hij wijst erop dat de afgelopen jaren in goed overleg afspraken zijn gemaakt met de VS over exportcontroles, ‘maar dat moeten wel soevereine Nederlandse besluiten zijn’.
Amerikaanse politici zien het behoud van hun AI-voorsprong op China als cruciaal veiligheidsbelang, en menen dat er via te lakse exportcontroles van bondgenoten te veel informatie naar China lekt. De diplomatieke druk op bondgenoten is dus het hart van de Match Act. ‘Deze wet versterkt niet alleen ons exportcontroleregime’, aldus de mede-indiener ervan, de Democratische senator Andy Kim, ‘maar gebruikt diplomatie om een verenigde, effectieve benadering te bereiken met onze bondgenoten en partners, om deze technologieën te beschermen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant