De populairste nummers in Duitsland en Amerika zijn de afgelopen vijftig jaar egocentrischer geworden. Die conclusie trekken onderzoekers na analyse van songteksten, die over de jaren steeds meer ‘ik’ en ‘mij’ bevatten. Opmerkelijk: in Japan en Hongkong bleef het gebruik van de egocentrische voornaamwoorden juist gelijk.
‘We are the world, we are the children’, zongen Michael Jackson, Diana Ross en 44 andere popsterren in 1985 om geld op te halen voor de hongersnood in Ethiopië. Zou zo’n geste van solidariteit anno 2026 nog de hitlijsten halen? Als we puur naar de tekst kijken, is die kans kleiner, blijkt uit nieuw onderzoek van de United Arab Emirates University, gepubliceerd in vakblad Plos One.
De auteurs keken naar het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden in de tien populairste nummers van het jaar over een periode van vijftig jaar, tot aan 2019. Dat deden ze in twee collectivistische landen (Hongkong en Japan) en twee meer individualistische landen (Duitsland en de Verenigde Staten).
Wat bleek; het gebruik van voornaamwoorden in de eerste persoon enkelvoud (ik, mij en mijzelf) steeg gedurende die vijftig jaar in de individualistische landen, terwijl het in de collectivistische naties gelijk bleef. Over het algemeen kruipen ‘egocentrische’ nummers hoger de Duitse en Amerikaanse hitlijsten op dan dat ze dat in Hongkong en Japan doen.
‘De resultaten suggereren dat toenemend egocentrisme geen wereldwijde trend is, maar sterk afhangt van culturele context’, zegt eerste auteur Marius Golubickis in het persbericht. ‘Muziek gaat de grens over, maar lokale culturele normen hebben nog steeds een krachtige grip op hoe men zich uitdrukt’, legt hij uit.
‘Een leuk onderzoek’, vindt hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange (VU). ‘Het gevonden effect is klein, maar het is mooi dat de onderzoekers verschillen aantonen tussen de verschillende soorten landen.’ Ook de methodologie van de studie is volgens hem goed. Van Lange waarschuwt wel: ‘Woorden zoals ik, mij en mijzelf zijn zeer specifieke uitingen van individualisme. Het is een indirecte meting, die waarschijnlijk niet sterk beïnvloed wordt door bewuste processen.’
Is de maatschappij echt individualistischer geworden? Dat beeld nuanceert Van Lange: ‘Recente bevindingen laten zien dat mensen in de afgelopen vijftig jaar zich niet minder coöperatief gedragen’, legt hij uit. ‘Er heerst een hardnekkig beeld dat de samenleving vroeger veel aardiger en moreler was, zelfs onder mensen die die tijd niet meegemaakt hebben’, zegt hij. ‘Dat beeld is te rooskleurig over het verre verleden en te negatief over het heden.’
Ook hoogleraar muzieksociologie Pauwke Berkers (Erasmus) spreekt van ‘interessante bevindingen’. Wel verbaast het hem dat de auteurs het muziekgenre niet meenamen in hun analyse. ‘Duitse schlagers gaan misschien vaak over de persoonlijke gevoelens van de zanger, terwijl J-Pop een soort groepsgevoel probeert te ontlokken. Dat vertekent de data wel.’
Ook waarschuwt hij voor een andere factor: de muziekindustrie. ‘Die stuurt ook wat mensen graag horen.’ Veel muziekluisteraars letten ook niet enorm op de tekst, zegt Berkers: ‘Kijk maar naar Born in the U.S.A. van Bruce Springsteen – dat zien veel mensen als een patriottistisch nummer, terwijl Springsteen eigenlijk kritiek levert op hoe Amerika Vietnam-veteranen behandelde.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant