De staat en Tata Steel onderhandelen over vergroening, maar omwonenden eisen dat de staalfabriek pas subsidie krijgt als de gezondheidsrisico’s van zo’n renovatie duidelijk zijn. Daar is geen tijd voor, zegt de landsadvocaat in de rechtbank. ‘We moeten door.’
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
‘Wat gebeurt er als ik uw vordering niet toewijs?’, vraagt de Haagse kortgedingrechter woensdag aan Antoinette Verbrugge.
‘Dan zijn we de klos’, zegt de directeur van stichting Gezondheid op 1. ‘Want de regering laat ons letterlijk en figuurlijk stikken.’
De stichting heeft de staat in een spoedprocedure voor de rechter gedaagd, om te voorkomen dat Nederland de komende maanden een zogenoemde maatwerkafspraak maakt met Tata Steel. De regering en het concern onderhandelen al jaren over zo’n deal, waarbij het bedrijf versneld de fabriek in IJmuiden zal vergroenen.
Als beloning voor de winst die dat oplevert voor het klimaat en de omgeving zal de staat zo’n 2 miljard euro aan subsidie verstrekken. Uiterlijk 30 september moet de overeenkomst rond zijn, hebben de partijen vorig jaar afgesproken.
Goed nieuws voor omwonenden, zou je zeggen. Maar daar denken die in de Haagse rechtbank woensdag anders over.
De onderhandelingen worden namelijk achter gesloten deuren gevoerd, en de partijen hebben haast. Zo veel haast, dat ze niet wachten op een ‘gezondheidseffectrapportage’ (GER), die een speciale commissie in de loop van volgend jaar hoopt te publiceren. Ook steekt het dat de regering heeft besloten dat er verder geen inspraak zal komen over de deal, die Tata en de staat op zijn vroegst eind augustus zullen sluiten.
Hier ziet de stichting een oud patroon, zegt advocaat Channa Samkalden namens Gezondheid op 1. Zij begint haar pleidooi met een verwijzing naar het rapport over de bescherming van burgers tegen industriële vervuiling, dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) in 2023 publiceerde.
‘De raad concludeerde dat de overheid te zwaar leunde op informatie van Tata Steel, dat emissienormen werden opgesteld zonder dat bekend was bij welke concentratie gezondheidsrisico’s optreden.’
Samkalden: ‘Het kabinet reageerde geschokt op het OVV-rapport en beloofde dat gezondheid beter zou moeten worden beschermd.’
Maar nu zitten de staat en het bedrijf dus toch weer met zijn tweeën te onderhandelen, stelt de advocaat vast. ‘Effectief verbindt de staat zich aan een scenario voor staalproductie, zonder dat de gezondheidsbelangen van omwonenden daar goed in zijn meegenomen.’
Met een beroep op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, en enkele andere verdragen, eist de stichting daarom dat de rechter een stokje steekt voor de ‘dreigende schending’ van die verdragen in de maatwerkafspraken.
Onbegrijpelijk, vindt landsadvocaat Reimer Veldhuis die redenering van zijn ‘geachte tegenpleiter’. Veldhuis: ‘Als we maatregelen nemen waarin 600 miljoen euro wordt uitgetrokken om uitstoot van onder meer ultrafijnstof te verminderen, zou dat een schending opleveren van het mensenrechtenverdrag?’
Hij benadrukt dat de overheid gezondheid nog altijd heel belangrijk vindt. ‘Het is alleen één van de belangen, naast het halen van de klimaatdoelen en het economisch en strategisch belang van staalproductie in Nederland.’ Zo’n belangenafweging is uiteindelijk precies waarvoor je een democratisch gekozen regering hebt, stelt Veldhuis.
Dat omwonenden een kans op inspraak is ontnomen, is volgens hem ook niet waar. ‘Als Tata de maatwerkafspraken gaat uitvoeren, zijn daar verschillende milieuvergunningen voor nodig. Daarbij hoort een heel besluitvormingsproces, inclusief inspraak.’
Veldhuis benadrukt dat het hele maatwerkproces een stevige vertraging zou oplopen als de kortgedingrechter Gezondheid op 1 in het gelijk stelt. ‘Op zo’n GER moeten we op zijn best een jaar wachten. Als het tegenzit, veel langer.’
Zo lang wil de staat niet wachten, zegt de raadsman. ‘We willen door, aan de slag met het klimaat, aan de slag met de leefomgeving.’ In het publiek wisselen omwonenden sceptische blikken uit.
Wanneer was de staat zelf eigenlijk van plan de afspraak af te ronden, wil de rechter aan het einde van de zitting weten. De landsadvocaat kijkt naar de ambtenaar naast hem. ‘Niet voor 30 augustus’, is het meest concrete dat hij daarover kan zeggen. Daarop besluit de rechter dat hij nog ruim op tijd is als hij over precies een maand uitspraak doet.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant