De gevolgen die jongeren tijdens de coronacrisis ervaarden door schoolsluitingen waren soms gruwelijk. Het kabinet doet er goed aan hun rechten nadrukkelijker mee te wegen als er weer ingrijpende maatregelen moeten worden genomen tegen een virus.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Dat heeft kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer woensdag gezegd tegen de parlementaire enquêtecommissie corona. Het doel van deze commissie is om lessen te trekken voor het kabinetsbeleid bij een volgende virusuitbraak.
Zeker voor kinderen met een onveilige thuissituatie pakten de coronamaatregelen in 2020 en 2021 desastreus uit. ‘Je weet dat de meeste kinderen die mishandeld worden – daar zit de dader niet buiten, maar binnen’, zei Kalverboer, die behalve kinderombudsvrouw ook bijzonder hoogleraar kind en pedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen is. ‘Kinderen bij daders in huis zetten, het is natuurlijk gruwelijk dat we dat hebben gedaan.’
De kinderombudsvrouw denkt dat seksueel misbruik vermoedelijk iets minder voorkwam in deze periode (‘dat is moeilijker als iedereen thuis is dan wanneer een kind af en toe alleen is met vader of moeder’), maar dat andere vormen van kindermishandeling, zoals huiselijk geweld, vermoedelijk juist toenamen (‘dat mag je verwachten, ja’).
Hoewel exacte cijfers ontbreken, meldden kinderen in elk geval wel meer ruzies thuis. Ze noemde ook voorbeelden van kinderen die gek werden, omdat ze ineens ‘de hele dag in dezelfde kamer zaten als hun vader die zwaar depressief was’.
De kinderombudsvrouw is relatief mild naar de rol van scholen in dit verhaal, omdat een deel van het leed buiten het gezichtsveld van leraren plaatsvond. Kinderen durfden er vaak ook niet eerlijk over te zijn op school.
‘Kinderen zeiden: ik wil liever niet dat ze op school weten hoe slecht het thuis is, want dan is school niet meer mijn veilige plek. School is de plek waar ik gewoon nog kind kan zijn, waar niemand het heeft over problemen, waar ik het even kan vergeten’, aldus Kalverboer.
De kinderombudsvrouw is echter snoeihard over de rol die het kabinet en andere beleidsmakers hebben gespeeld bij het voorkomen van kinderleed tijdens de coronaperiode. Ze stuurde hierover brandbrieven naar de minister-president en de onderwijsminister, maar ‘er kwam gewoon geen reactie’, zei de kinderombudsvrouw. ‘Onbeschoft’, vond ze. ‘Kinderen zijn nooit serieus genomen.’
Een deel van de problemen was te voorzien geweest, vindt de kinderombudsvrouw, als de beleidsmakers vanuit het belang van kinderen hadden geredeneerd. ‘Dan was je zeker niet direct bij de schoolsluitingen uitgekomen.’
Kalverboer is de zoveelste in het rijtje van opgeroepen getuigen die nu onder ede voor de parlementaire enquêtecommissie corona verklaart dat ze ervan overtuigd is dat de gevolgen van de coronamaatregelen desastreus zijn geweest voor veel minderjarigen. Eerder deze week deed kinderarts Károly Illy soortgelijke uitspraken.
Vooral tieners op de middelbare school hebben intens geleden, concluderen beide wetenschappers op basis van hun praktijkervaring. ‘Middelbare scholieren hadden gedroomd van een periode waarin het vrije leven een beetje zou beginnen’, zei Kalverboer. ‘Dan ga je de dingen doen die misschien niet helemaal mogen, maar die voor je ontwikkeling ontzettend belangrijk zijn: het experimenteren en misschien zelf af en toe de grenzen en de randjes opzoeken.’ Maar ze hebben het allemaal niet meegemaakt, concludeert Kalverboer. ‘Zij kunnen nooit terugkijken op zo’n soort jeugd.’
Mbo-studenten hadden het mogelijk nog zwaarder. Ook onder hen was ‘diepe eenzaamheid’, zei Kalverboer. ‘Kinderen lagen de hele dag op bed.’ Zowel de middelbare scholieren als de mbo’ers gaven een lager cijfer aan hun leven tijdens de coronaperiode dan daarvoor.
Opmerkelijk genoeg ervaarden sommige kinderen ook voordelen tijdens de coronaperiode, concludeerde de kinderombudsvrouw. Vooral basisschoolkinderen bij wie geen grote problemen thuis waren, fietsten relatief makkelijk door de periode heen. In tegenstelling tot middelbare scholieren die voor hun identiteitsontwikkeling veel meer afhankelijk waren van hun leven buitenshuis.
‘Zolang het thuis veilig was, waren best veel basisschoolkinderen blij met het thuisonderwijs’, zei Kalverboer. Ze waren blij dat ze ineens veel aandacht kregen van hun papa en mama, zeker als die normaal allebei werkten. De kinderombudsvrouw gaf ook een voorbeeld van een jong meisje met astma dat zich thuis veel beter voelde, omdat ze geen energie kwijtraakte door naar school te reizen.
Kinderen die opgroeiden in armoede gaven hun leven ook een hoger cijfer tijdens de coronaperiode, omdat ineens ‘niemand meer naar de bioscoop ging of ergens wat ging drinken’. Ze werden daardoor gelijk aan andere kinderen.
Zowel Kalverboer als Illy is vanwege het overheersende leed onder de pubers en kinderen met een onveilige thuissituatie echter zeer kritisch over schoolsluitingen tijdens een volgende pandemie. Ten minste de middelbare scholen en het mbo dienen zo snel mogelijk weer open te gaan, vinden zij.
In de praktijk gebeurde juist het omgekeerde: tijdens de coronaperiode mochten de basisscholieren als eersten weer naar school (in mei 2020). Terwijl zij het veel minder nodig hadden, concludeert de kinderombudsvrouw. De middelbare scholieren moesten nog vier maanden langer wachten. In de toekomst is het beter om dat om te draaien.
Oud-voorzitter van de VO-raad Paul Rosenmöller zei tijdens zijn verhoor later maandagmiddag dat de koepel van middelbare scholen direct na de eerste schoolsluiting al zorgen had over de impact van de maatregel. ‘De essentie van onderwijs is ontmoeting, en juist dat kon niet meer’, zei Rosenmöller. De middelbare scholen werden volgens hem echter overvallen door een advies van medici om de deuren te sluiten. Zij keken in de beginperiode vooral naar de gezondheidsrisico’s en niet naar de sociale gevolgen. Rosenmöllers advies is helder: ‘Bij een volgende crisis moeten scholen openblijven, zij het op een aangepaste manier.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant